320 | KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA 2024
...................................................................................................................................................................................
PHÁT TRIỂN CHATBOT AI
TRONG VIỆC HỌC TIẾNG ANH
NGUYỄN HOÀNG MAI TRÂM*
Tóm tắt: Ngày nay, chatbot AI đã trở thành công cụ hỗ trợ học tập hiệu quả, giúp học
sinh thực hành ngôn ngữ linh hoạt và nhận phản hồi nhanh chóng. Tuy nhiên, các chatbot hiện
tại như ChatGPT chưa đáp ứng đủ nhu cầu cá nhân hóa của từng học sinh. Điều này đòi hỏi
phát triển các chatbot được thiết kế riêng, dựa trên nhu cầu và mục tiêu học tập cụ thể. Giáo
viên có thể tận dụng các nền tảng có sẵn để xây dựng chatbot nhằm cung cấp nội dung và phản
hồi theo ngữ cảnh học tập, tạo ra trải nghiệm học tập sát thực hơn với từng đối tượng người
học. Bài viết này đưa ra 5 bước thiết kế chatbot AI dành riêng cho việc học tiếng Anh, nhằm
cá nhân hóa quá trình học tập và tối ưu hóa hiệu quả giáo dục, từ đó đáp ứng tốt hơn nhu cầu
của học sinh.
Từ khóa: AI, trí tuệ nhân tạo, chatbot, học tiếng Anh, cá nhân hóa.
1. Giới thiệu
Trong bối cảnh giáo dục hiện đại, công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) đang ngày càng đóng
vai trò quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả dạy và học, đặc biệt là trong giáo dục ngôn
ngữ. Trong số các ứng dụng AI hiện nay, chatbot đã nổi lên như một công cụ mạnh mẽ, mang
lại cho học sinh cơ hội thực hành ngôn ngữ một cách linh hoạt và thuận tiện. Thay vì bị giới
hạn bởi không gian và thời gian của lớp học truyền thống, học sinh có thể sử dụng chatbot để
rèn luyện kỹ năng ngôn ngữ mọi lúc, mọi nơi, đồng thời nhận được phản hồi tức thì từ hệ
thống. Quan trọng hơn, các chatbot tạo ra một môi trường học tập không căng thẳng, nơi học
sinh có thể thực hành mà không sợ mắc lỗi, từ đó nâng cao sự tự tin và khuyến khích sự tham
gia tích cực. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng những lợi ích này không chỉ giúp cải thiện động
lực học tập mà còn đóng góp tích cực vào việc nâng cao kết quả học tập của học sinh.
Tuy nhiên, bên cạnh những tiềm năng rõ ràng, các chatbot hiện có như ChatGPT, mặc
dù có khả năng cung cấp các phản hồi liên quan đến ngôn ngữ, vẫn chưa hoàn toàn đáp ứng
được nhu cầu học tập đa dạng của mỗi học sinh. Điều này bắt nguồn từ thực tế rằng mỗi học
sinh có những phong cách học tập, mức độ ngôn ngữ và những thử thách riêng biệt. Một
chatbot được xây dựng theo khuôn mẫu chung có thể khó lòng cá nhân hóa đủ để phục vụ hiệu
quả từng cá nhân với những yêu cầu học tập khác nhau. Trong bối cảnh này, việc phát triển
các chatbot có thể tùy chỉnh theo nhu cầu cụ thể của học sinh trở nên cần thiết hơn bao giờ hết.
* ThS, Trường Đại học Ngoại ngữ - Tin học TP. Hồ Chí Minh; Email: tramnhm@huflit.edu.vn
NGÔN NGỮ HỌC TÍNH TOÁN: NHỮNG XU HƯỚNG MỚI, TRIỂN VỌNG VÀ THÁCH THỨC | 321
...................................................................................................................................................................................
Những tiến bộ vượt bậc trong mô hình ngôn ngữ lớn gần đây đã mở ra cơ hội mới cho
các giáo viên trong việc xây dựng và phát triển các chatbot cá nhân hóa phù hợp với mục tiêu
giảng dạy của mình. Các nền tảng như ChatGPT, Poe cho phép người dùng không chỉ tạo ra
các chatbot mạnh mẽ mà còn tích hợp các tính năng đặc biệt như truy xuất thông tin từ các
nguồn đáng tin cậy. Điều này mang lại khả năng tạo ra một chatbot có thể cung cấp nội dung
chính xác và cập nhật, ví dụ như từ vựng chuyên ngành hoặc kiến thức ngữ pháp nâng cao,
giúp học sinh tiếp cận với những thông tin sát với nhu cầu học tập thực tế của mình. Việc này
không chỉ đảm bảo rằng nội dung học tập là chính xác và phù hợp mà còn tăng cường độ tin
cậy và chất lượng của quá trình học tập.
Bên cạnh đó, một điểm đáng chú ý là khả năng tạo ra các phản hồi có tính đến ngữ
cảnh của cuộc trò chuyện. Trong khi các chatbot thông thường có thể trả lời câu hỏi một cách
tổng quát, các chatbot được phát triển bởi giáo viên có thể đưa ra phản hồi cụ thể, phù hợp với
ngữ cảnh học tập, giúp học sinh hiểu sâu hơn và áp dụng ngôn ngữ một cách linh hoạt hơn. Ví
dụ, một chatbot do giáo viên phát triển có thể hiểu được rằng học sinh đang học về chủ đề kinh
doanh và từ đó đưa ra các phản hồi liên quan đến bối cảnh kinh doanh, thay vì phản hồi ngôn
ngữ chung chung.
Do đó, trong bối cảnh giáo dục ngôn ngữ, vai trò của giáo viên không chỉ dừng lại ở
việc giảng dạy trên lớp mà còn có thể mở rộng sang việc trở thành người phát triển các công
cụ hỗ trợ học tập hiệu quả. Với những tiến bộ công nghệ hiện nay, giáo viên có thể tận dụng
các nền tảng phát triển chatbot để thiết kế các công cụ học tập cá nhân hóa, không chỉ đáp ứng
nhu cầu học tập của học sinh mà còn tối ưu hóa trải nghiệm học ngôn ngữ. Phát triển chatbot
tùy chỉnh không chỉ là một bước tiến quan trọng trong việc đổi mới phương pháp dạy và học
ngôn ngữ, mà còn mở ra nhiều cơ hội sáng tạo cho giáo viên trong việc nâng cao chất lượng
giảng dạy của mình.
2. Các bước thiết kế chatbot AI cho người học tiếng Anh
Khi thiết kế chatbot AI cho việc học tiếng Anh, có một số yếu tố quan trọng cần lưu ý
để đảm bảo tính hiệu quả và sự hấp dẫn cho người học. Trước hết, các phản hồi của chatbot
cần được xây dựng một cách cẩn thận, sao cho phù hợp với trình độ và mục tiêu học tập của
từng cá nhân. Chẳng hạn, đối với một chatbot hỗ trợ tra cứu từ vựng, việc cung cấp giải nghĩa
bằng cả tiếng Anh và tiếng Việt, kèm theo các ví dụ liên quan đến ngành nghề hoặc ngữ cảnh
cụ thể của người học, sẽ giúp tăng cường sự liên hệ thực tế và khả năng ứng dụng ngôn ngữ.
Đối với các chatbot có chức năng sửa bài viết, việc chỉ ra lỗi sai một cách chi tiết, cùng với
giải thích và hướng dẫn cách khắc phục, là vô cùng cần thiết. Điều này không chỉ giúp học
viên nhận diện và sửa chữa lỗi, mà còn tạo điều kiện để họ nắm vững và tránh mắc phải những
lỗi tương tự trong tương lai.
Ngoài việc đáp ứng các yêu cầu của người học, chatbot còn có thể thiết kế các nhiệm
vụ học tập bổ sung, được cá nhân hóa theo trình độ ngôn ngữ, độ tuổi, và phong cách học của
322 | KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA 2024
...................................................................................................................................................................................
từng người. Những nhiệm vụ này không chỉ giúp người học nắm vững kỹ năng ngôn ngữ một
cách hiệu quả, mà còn chuẩn bị cho họ những kỹ năng thực tế cần thiết ngoài lớp học, như ra
quyết định và giải quyết vấn đề trong cuộc sống hàng ngày. Hơn thế nữa, việc thiết lập một
nhân cách cho chatbot cũng là yếu tố quan trọng để nâng cao trải nghiệm người dùng. Chatbot
có thể được đặt tên và hình tượng hóa qua một nhân vật minh họa cụ thể. Sự nhất quán trong
nhân cách này giúp tạo ra cảm giác thân thuộc, gần gũi, khiến người học cảm thấy như đang
tương tác với một người thật. Điều này không chỉ làm tăng tính tương tác, mà còn khuyến
khích người học tham gia tích cực hơn vào quá trình học tập.
Để thiết kế một chatbot AI hiệu quả cho việc học tiếng Anh, có thể thực hiện theo năm
bước sau đây:
Bước 1: Phân tích nhu cầu và mục tiêu học tập
Bước đầu tiên và quan trọng nhất trong việc phát triển một chatbot AI hiệu quả cho
việc học tiếng Anh là phân tích kỹ lưỡng nhu cầu và mục tiêu học tập của người dùng. Đây là
nền tảng cho toàn bộ quá trình thiết kế, bởi chatbot chỉ có thể mang lại giá trị nếu nó thực sự
đáp ứng đúng những gì người học cần. Để đạt được điều này, giáo viên hoặc người thiết kế
cần tiến hành khảo sát chi tiết nhằm thu thập thông tin chính xác về trình độ hiện tại của học
viên, những kỹ năng cần cải thiện (nghe, nói, đọc, viết), cũng như những khó khăn và thách
thức mà họ gặp phải trong quá trình học tiếng Anh.
Các phương pháp như bài kiểm tra đầu vào, phỏng vấn, hoặc bảng câu hỏi có thể được
sử dụng để xác định những dữ liệu quan trọng này. Ví dụ, một nhóm học sinh đang gặp khó
khăn với phát âm sẽ có những nhu cầu hoàn toàn khác so với một nhóm đang muốn nâng cao
khả năng viết luận. Việc phân tích kỹ lưỡng không chỉ dừng lại ở trình độ mà còn phải tính
đến độ tuổi, mục tiêu học tập, và phong cách học của người dùng. Một sinh viên học tiếng
Anh để thi chứng chỉ TOEIC sẽ cần một trải nghiệm khác với một người đi làm đang học tiếng
Anh giao tiếp để thăng tiến trong công việc.
Sau khi đã thu thập và phân tích đầy đủ dữ liệu, giáo viên sẽ xác định các mục tiêu cụ
thể cho chatbot. Chẳng hạn, nếu mục tiêu là cải thiện ngữ pháp và từ vựng, chatbot sẽ cần tích
hợp các bài tập thực hành và cung cấp phản hồi ngay lập tức. Đối với những học viên cần cải
thiện khả năng giao tiếp, chatbot cần được xây dựng với các kịch bản tương tác phong phú,
tạo điều kiện để học viên thực hành trong các tình huống thực tế, như phỏng vấn xin việc hay
thảo luận trong môi trường công sở.
Việc hiểu rõ mục tiêu học tập ngay từ đầu không chỉ giúp chatbot đáp ứng chính xác
nhu cầu của học viên mà còn giúp họ cảm thấy quá trình học tập trở nên thú vị và hữu ích hơn.
Từ đó, các chức năng như trả lời câu hỏi, cung cấp bài tập, hỗ trợ phát âm, hoặc thực hiện các
cuộc trò chuyện thực hành đều được thiết kế để hướng tới mục tiêu cuối cùng là nâng cao trải
nghiệm và hiệu quả học tập của người học.
NGÔN NGỮ HỌC TÍNH TOÁN: NHỮNG XU HƯỚNG MỚI, TRIỂN VỌNG VÀ THÁCH THỨC | 323
...................................................................................................................................................................................
Bước 2: Thiết kế kịch bản hội thoại
Sau khi đã phân tích kỹ lưỡng nhu cầu và mục tiêu học tập, bước quan trọng tiếp theo
là xây dựng kịch bản hội thoại cho chatbot. Kịch bản này cần phải được thiết kế linh hoạt,
phong phú và dễ mở rộng, đảm bảo rằng chatbot có thể đáp ứng được nhiều tình huống giao
tiếp khác nhau mà người học có thể gặp phải. Một kịch bản hội thoại chất lượng không chỉ
giúp chatbot phản ứng tự nhiên với người học mà còn làm cho trải nghiệm học tập trở nên sinh
động và lôi cuốn hơn.
Các tình huống hội thoại mà chatbot cần đối mặt phải phản ánh thực tế đời sống, từ các
tình huống cơ bản như đến các cuộc thảo luận phức tạp về các vấn đề xã hội. Chẳng hạn, đối
với người học mới bắt đầu, chatbot có thể hướng dẫn họ qua những tình huống đơn giản như
“Chào hỏi khi gặp người lạ” hoặc “Mua sắm trong cửa hàng”, tạo điều kiện cho người học
tương tác bằng cách chọn các phản hồi có sẵn hoặc tự nhập câu trả lời. Trong khi đó, với người
học ở trình độ trung cấp hoặc cao cấp, chatbot có thể đặt ra những thử thách phức tạp hơn như
“Thảo luận về biến đổi khí hậu” hoặc “Thuyết trình trước đám đông”, giúp họ rèn luyện kỹ
năng lập luận và sử dụng ngôn ngữ chuyên sâu.
Điều quan trọng là cấu trúc hội thoại của chatbot cần phải đủ linh hoạt để phản hồi
đúng và chính xác với từng hành động của người học. Ví dụ, khi người học nhập câu sai ngữ
pháp, chatbot không chỉ cung cấp câu trả lời chính xác mà còn giải thích rõ ràng lý do vì sao
câu trả lời của họ sai, đồng thời gợi ý cách sửa chữa. Nếu người học viết “I am go to the
market”, chatbot có thể phản hồi “Có vẻ như bạn muốn nói I am going to the market. Hãy nhớ
rằng chúng ta sử dụng dạng tiếp diễn của động từ 'to go' trong thì hiện tại tiếp diễn”. Những
phản hồi như vậy không chỉ giúp người học sửa lỗi mà còn tạo cơ hội để họ hiểu sâu hơn về
ngữ pháp và cách sử dụng ngôn ngữ trong ngữ cảnh thực tế.
Sự linh hoạt trong kịch bản hội thoại, kết hợp với khả năng phản hồi tương tác một
cách trực tiếp và cụ thể, sẽ giúp người học xây dựng sự tự tin khi sử dụng tiếng Anh. Điều này
không chỉ giúp cải thiện kỹ năng ngôn ngữ mà còn thúc đẩy người học tham gia tích cực vào
quá trình học tập, biến mỗi cuộc trò chuyện với chatbot thành một cơ hội học tập giá trị và đầy
hứng khởi.
Bước 3. Phát triển nội dung và tài nguyên học tập
Phát triển nội dung và tài nguyên học tập cho chatbot AI là một bước thiết yếu để đảm
bảo nó đáp ứng đúng mục tiêu đã xác định. Nội dung cần được thiết kế linh hoạt và phong
phú, phù hợp với nhu cầu cụ thể của người học, nhằm tối đa hóa hiệu quả giáo dục.
Việc phát triển kho dữ liệu ngôn ngữ là bước nền tảng để chatbot AI có thể hoạt động
hiệu quả và cung cấp phản hồi chính xác. Kho dữ liệu này bao gồm từ vựng, ngữ pháp, mẫu
câu hội thoại, và các tình huống giao tiếp, được phân loại theo từng trình độ học của người
dùng. Để chatbot học được nguồn dữ liệu, giáo viên có thể tải lên các tài liệu, sách, và file học
tập liên quan đến các chủ đề ngôn ngữ khác nhau. Việc cập nhật thường xuyên các tài liệu này
324 | KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA 2024
...................................................................................................................................................................................
sẽ giúp chatbot trở nên thông minh hơn trong việc hiểu và đáp ứng nhu cầu của người học.
Ngoài ra, kho dữ liệu ngôn ngữ cần được cập nhật thường xuyên để đảm bảo rằng chatbot luôn
phản ánh những xu hướng ngôn ngữ mới, đồng thời đáp ứng đúng nhu cầu học tập của người
dùng. Một nội dung học tập chỉ thực sự hiệu quả khi nó có tính thực tế và lôi cuốn, giúp
người học cảm thấy hứng thú trong quá trình học. Nội dung này không chỉ bao gồm các bài
tập lý thuyết mà còn phải tạo ra những cơ hội để người học thực hành và tương tác một cách
thực tế. Chatbot không chỉ cung cấp các bài học khô khan mà cần phát triển khả năng giao tiếp
tự nhiên. Điều này bao gồm việc đưa ra các câu phản hồi thân thiện, tương tác linh hoạt và lưu
ý đến cách sử dụng ngôn ngữ sao cho tự nhiên. Ví dụ, thay vì chỉ đưa ra phản hồi đúng-sai
đơn giản, chatbot có thể điều chỉnh cách nói chuyện sao cho gần gũi hơn, như phản hồi “Bạn
đã làm tốt, nhưng hãy thử diễn đạt lại như thế này...”. Điều này giúp người học cảm thấy như
đang giao tiếp với một người thật thay vì chỉ đơn thuần là một công cụ.
Một trong những điểm mạnh của chatbot AI là khả năng học hỏi từ dữ liệu người dùng
thực tế để ngày càng trở nên thông minh và chính xác hơn. Việc thu thập dữ liệu từ người học
thông qua các cuộc hội thoại mà họ đã thực hiện với chatbot sẽ giúp cá nhân hóa trải nghiệm
học tập. Dựa trên các câu trả lời và phản hồi của người học, chatbot có thể điều chỉnh các cuộc
hội thoại và bài học tiếp theo để phù hợp với trình độ và nhu cầu của từng cá nhân.
Bước 4. Phát triển chatbot
Sau khi đã xây dựng một hệ thống nội dung học tập đầy đủ và phong phú, bước tiếp
theo trong quá trình phát triển chatbot AI là hiện thực hóa nó. Giai đoạn này đảm bảo rằng nội
dung và giao diện đều được thiết kế để trở nên dễ tiếp cận và thân thiện với người dùng.
Để bắt đầu, việc lựa chọn nền tảng phát triển là rất quan trọng. Sử dụng các nền tảng
như ChatGPT hoặc Poe giúp đơn giản hóa quá trình phát triển chatbot, vì chúng không yêu
cầu người dùng có kiến thức lập trình phức tạp. Điều này mở ra cơ hội cho giáo viên và những
người không chuyên về công nghệ có thể tham gia vào quá trình phát triển, góp phần vào việc
tạo ra một sản phẩm hiệu quả. Hơn nữa, giao diện của chatbot cần phải trực quan và dễ sử
dụng, điều này giúp người học có thể dễ dàng tương tác mà không gặp bất kỳ khó khăn nào.
Một trải nghiệm người dùng tốt sẽ khuyến khích họ quay lại và tiếp tục học hỏi.
Một yếu tố không thể thiếu trong việc phát triển chatbot là việc tích hợp các tính năng
nâng cao, như nhận diện giọng nói, hỗ trợ đa ngôn ngữ và khả năng tự động sửa lỗi. Những
tính năng này không chỉ tối ưu hóa trải nghiệm học tập mà còn tạo điều kiện cho người học
tương tác một cách tự nhiên và hiệu quả. Ví dụ, tính năng nhận diện giọng nói cho phép người
học phát âm và nhận phản hồi ngay lập tức, giúp họ cải thiện khả năng nói tiếng Anh một cách
nhanh chóng.
Bên cạnh đó, việc phát triển một nhân cách (persona) riêng cho chatbot cũng là điều
cần thiết. Nhân cách này có thể được thể hiện qua tên gọi, hình ảnh, hoặc giọng nói của chatbot,