intTypePromotion=1

Phóng sự thời kỳ đổi mới ( 1986-1996 ) cuộc bùng phát lần thứ hai trong lịch sử văn học Việt Nam hiện đại

Chia sẻ: Thi Thi | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:6

0
14
lượt xem
0
download

Phóng sự thời kỳ đổi mới ( 1986-1996 ) cuộc bùng phát lần thứ hai trong lịch sử văn học Việt Nam hiện đại

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Nội dung bài viết phân tích phóng sự thời kỳ đổi mới (1986-1996) cuộc bùng phát lần thứ hai trong lịch sử văn học Việt Nam hiện đại.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Phóng sự thời kỳ đổi mới ( 1986-1996 ) cuộc bùng phát lần thứ hai trong lịch sử văn học Việt Nam hiện đại

T¹p chÝ Khoa häc & C«ng nghÖ - Sè 3(43)/N¨m 2007<br /> <br /> Phãng sù thêi kú ®æi míi (1986-1996)<br /> “Cuéc bïng ph¸t lÇn thø hai” trong lÞch sö V¨n häc ViÖt Nam hiÖn ®¹i<br /> Ng« Thu Thñy (Tr−êng §H S− ph¹m - §H Th¸i Nguyªn)<br /> <br /> Nh÷ng n¨m 40 cña thÕ kØ XX, nh¾c ®Õn thÓ lo¹i phãng sù trong v¨n häc ViÖt Nam, nhµ<br /> phª b×nh Vò Ngäc Phan viÕt: “Lèi viÕt nµy thËt hoµn toµn míi ë n−íc ta, vµ còng nh− ë c¸c<br /> n−íc, nã lµ con ®Çu lßng cña nghÒ viÕt b¸o” [6]. Ra ®êi muén h¬n so víi c¸c thÓ lo¹i kh¸c, song<br /> phãng sù cã tèc ®é ph¸t triÓn nhanh chãng vµ m¹nh mÏ trong v¨n häc ViÖt Nam thÕ kØ XX. Do<br /> ®Æc tr−ng thÓ lo¹i, phãng sù cã nh÷ng biÕn thiªn g¾n víi mçi giai ®o¹n lÞch sö nhÊt ®Þnh. Trong<br /> bµi viÕt nµy, chóng t«i muèn nãi ®Õn phãng sù 10 n¨m ®æi míi (1986-1996) - mét giai ®o¹n næi<br /> bËt vµ ®Çy ý nghÜa - “cuéc bïng ph¸t lÇn thø hai”[3] trong lÞch sö v¨n häc ViÖt Nam hiÖn ®¹i.<br /> Lµ mét trong nh÷ng thÓ lo¹i chñ chèt cña b¸o chÝ, trªn c¸c tê b¸o lín nh−: Thanh niªn,<br /> Phô n÷, Lao ®éng, V¨n nghÖ, TiÒn phong, An ninh thÕ giíi..., phãng sù thêi kú ®æi míi th−êng<br /> chiÕm vÞ trÝ trang träng trªn trang nhÊt, g©y ®−îc sù chó ý cña b¹n ®äc kh¾p c¶ n−íc. Hµng lo¹t<br /> phãng sù ra ®êi vµo thËp niªn 80 - 90 víi nh÷ng vÊn ®Ò bøc xóc cña x héi kh«ng chØ t¹o nªn<br /> nh÷ng cuéc tranh luËn s«i næi vµ kh¸ gay g¾t trong ®éc gi¶ mµ cßn thu hót sù quan t©m cña c¸c<br /> nhµ nghiªn cøu. Tuy nhiªn, so víi c¸c thÓ lo¹i v¨n häc kh¸c, c¸c c«ng tr×nh nghiªn cøu vÒ phãng<br /> sù thêi kú ®æi míi cßn rÊt khiªm tèn. §a sè ®ã lµ c¸c bµi viÕt, bµi tæng kÕt c¸c cuéc thi bót kýphãng sù trªn tuÇn b¸o V¨n nghÖ (Nh÷ng trang v¨n nhËp cuéc víi ®êi sèng, Mét m¶ng hiÖn thùc<br /> ®êi sèng trªn nh÷ng trang v¨n - H÷u ThØnh, DÊu Ên mét thêi kú - Bïi HiÓn...), c¸c bµi ®¸nh gi¸,<br /> nhËn xÐt mang tÝnh chÊt s¬ l−îc vÒ mét t¸c gi¶, t¸c phÈm cô thÓ (Mäi linh hån ®Òu ®−îc ®−a tiÔn<br /> - NguyÔn Kh¾c Tr−êng, Nhí m?i c¸i ®ªm h«m Êy... - BÕ KiÕn Quèc (B¸o V¨n nghÖ)...) hay còng<br /> chØ lµ c¸i nh×n kh¸i qu¸t vÒ diÖn m¹o vµ vai trß xung kÝch cña thÓ lo¹i trong thêi kú nµy (§êi<br /> sèng v¨n häc ®−¬ng ®¹i nh×n tõ ph−¬ng diÖn thÓ lo¹i- Vò TuÊn Anh [1], Sù vËn ®éng cña c¸c thÓ<br /> lo¹i v¨n xu«i trong v¨n häc thêi kú ®æi míi - Lý Hoµi Thu (T¹p chÝ v¨n hãa nghÖ thuËt)... ).<br /> Trong luËn ¸n tiÕn sÜ Ng÷ v¨n (§Æc ®iÓm vµ mèi quan hÖ gi÷a ký v¨n häc vµ ký b¸o chÝ), t¸c gi¶<br /> NguyÔn §øc Dòng cã nh¾c ®Õn phãng sù thêi kú ®æi míi nh−ng ®Æt thÓ lo¹i nµy trong mèi t−¬ng<br /> quan víi phãng sù b¸o chÝ vµ c¸c thÓ ký kh¸c. Nh− vËy, cã thÓ nhËn thÊy cho ®Õn nay ch−a cã<br /> c«ng tr×nh nghiªn cøu chuyªn s©u nµo vÒ phãng sù thêi kú nµy. Chän phãng sù 10 n¨m ®æi míi<br /> (1986-1996) - giai ®o¹n ®¸nh dÊu sù trë l¹i, sù bïng næ cña thÓ lo¹i phãng sù - lµm ®èi t−îng<br /> nghiªn cøu, chóng t«i muèn gióp ®éc gi¶ hiÓu râ h¬n vÒ ®Æc ®iÓm néi dung, nghÖ thuËt còng nh−<br /> gi¸ trÞ x héi to lín cña thÓ lo¹i ®Æc biÖt nµy trong ®êi sèng b¸o chÝ ®−¬ng thêi, ®ång thêi gãp mét<br /> tiÕng nãi kh¼ng ®Þnh vai trß cña phãng sù trong c«ng cuéc ®æi míi ®Êt n−íc vµ ®æi míi v¨n häc.<br /> Nh− ® biÕt, phãng sù lµ “mét thÓ thuéc lo¹i h×nh ký... ghi chÐp kÞp thêi nh÷ng vô viÖc<br /> nh»m lµm s¸ng tá tr−íc c«ng luËn mét sù kiÖn, mét vÊn ®Ò cã liªn quan ®Õn ho¹t ®éng vµ sè<br /> phËn cña mét hoÆc nhiÒu ng−êi vµ cã ý nghÜa thêi sù ®èi víi mét ®Þa ph−¬ng hay toµn x? héi"<br /> [5]. Phãng sù lµ “n¬i gÆp gì cña b¸o chÝ vµ v¨n häc” [4], lµ miÒn giao thoa, g¹ch nèi gi÷a th«ng<br /> tin vµ nghÖ thuËt. TÝnh chÊt b¸o chÝ vµ tÝnh chÊt v¨n häc ® t¹o cho thÓ lo¹i phãng sù mét<br /> ph−¬ng thøc riªng ®Ó tiÕp cËn vµ ph¶n ¸nh hiÖn thùc cuéc sèng. §Æc tr−ng b¸o chÝ thÓ hiÖn ë tÝnh<br /> th«ng tin, tÝnh x¸c thùc, tÝnh kh¸ch quan, tÝnh x héi chÝnh trÞ cña phãng sù. Mçi thiªn phãng sù<br /> 21<br /> <br /> T¹p chÝ Khoa häc & C«ng nghÖ - Sè 3(43)/N¨m 2007<br /> <br /> ph¶i ®em ®Õn cho ®éc gi¶ mét hiÖn thùc t−¬i míi, sèng ®éng, ®Çy ¾p th«ng tin vµ nãng hæi hiÖn<br /> thùc cuéc sèng. Kh«ng dõng l¹i ë sù m« t¶ ®¬n gi¶n, quan s¸t, ghi chÐp ®¬n thuÇn, phãng sù ®¹t<br /> tíi ®é “linh ho¹t vµ cã hiÖu lùc v« cïng” [6] víi mét bót ph¸p giµu chÊt v¨n häc. Ph−¬ng thøc<br /> tiÕp cËn, chiÕm lÜnh hiÖn thùc võa chi tiÕt, sinh ®éng võa kh¸t qu¸t céng víi c¸i t«i t¸c gi¶ giµu<br /> lý tÝnh, c¶m xóc, søc thuyÕt phôc cña ng«n tõ vµ giäng ®iÖu… ® thæi luång sinh khÝ míi vµo<br /> nh÷ng th«ng tin thêi sù kh« khan, ph¸ vì khu«n khæ cña thÓ lo¹i b¸o chÝ. Phãng sù trë thµnh mét<br /> thÓ v¨n xung kÝch, cã −u thÕ ®Æc biÖt trong viÖc phanh phui, mæ xÎ nh÷ng mÆt tr¸i cña x héi;<br /> nh÷ng thiªn phãng sù hay kh«ng chØ lµm ng−êi ®äc bõng tØnh tr−íc mét thùc tr¹ng ®Çy bÊt c«ng,<br /> v« lý mµ cßn t¸c ®éng m¹nh mÏ ®Õn t©m hån, tr¸i tim hä, ®Õn nhËn thøc cña hä. “Kh«ng cã lèi<br /> v¨n nµo thiÕt thùc b»ng v¨n phãng sù, kh«ng cã lèi v¨n nµo gióp Ých cho viÖc c¶i c¸ch… b»ng<br /> c¸c thiªn phãng sù” [6].<br /> Nh÷ng n¨m ®Çu thÕ kØ XX, phãng sù ® ph¸t triÓn víi tèc ®é m¹nh mÏ vÒ c¶ sè l−îng vµ chÊt<br /> l−îng, trë thµnh cuéc bïng ph¸t ®Çu tiªn (1932-1945) - hoµnh tr¸ng vµ rùc rì. Theo tËp hîp cña c¸c<br /> t¸c gi¶ Phan Träng Th−ëng, NguyÔn Cõ, NguyÔn H÷u S¬n trong 3 tËp s¸ch : "Phãng sù ViÖt Nam<br /> 1932-1945", th× riªng thêi k× nµy ® cã sù gãp mÆt cña 63 t¸c gi¶ víi h¬n 120 t¸c phÈm phãng sù.<br /> Nh÷ng vÊn ®Ò bøc xóc cña ®êi sèng x héi ViÖt Nam nh÷ng n¨m 30- 45 ® th«i thóc l−¬ng t©m<br /> ng−êi cÇm bót, ®ßi hái ph¶i ®−îc ph¬i bµy, lªn ¸n, tè c¸o. HiÖn thùc Êy trë thµnh m¶nh ®Êt mµu mì<br /> ®Ó phãng sù bïng næ vµ th¨ng hoa. Víi Tam Lang, Vò Träng Phông, Träng Lang, Ng« TÊt Tè,<br /> NguyÔn §×nh L¹p, Vò B»ng, NguyÔn Tu©n..., phãng sù ViÖt Nam 1932-1945 ® t¹o nªn “mét bé<br /> b¸ch khoa toµn th− vÒ t×nh tr¹ng ®ãi nghÌo vµ c¸c lo¹i tÖ n¹n, hñ tôc trong x? héi cò” (TrÇn §×nh<br /> Sö). Bãc trÇn bé mÆt thùc xÊu xa, môc ruçng ®−îc che ®Ëy d−íi vá bäc v¨n minh, ©u hãa cña x héi,<br /> phãng sù ® thøc tØnh con ng−êi tr−íc nh÷ng mÆt tr¸i, nh÷ng ung nhät ®ang n¶y në, l©y lan trong<br /> lßng x héi, bµy tá sù c¶m th«ng, chia sÎ víi nh÷ng kiÕp ng−êi c¬ cùc... thÓ hiÖn ý thøc c«ng d©n ®Çy<br /> tr¸ch nhiÖm cña c¸c t¸c gi¶. C¸c phãng sù tiªu biÓu cña thêi kú nµy thùc sù lµ nh÷ng t¸c phÈm v¨n<br /> häc xuÊt s¾c. T«i kÐo xe (Tam Lang), C¹m bÉy ng−êi, Kü nghÖ lÊy T©y, C¬m thÇy c¬m c«, Lôc x×...<br /> (Vò Träng Phông), ViÖc lµng, TËp ¸n c¸i ®×nh (Ng« TÊt Tè), Hµ Néi lÇm than (Träng Lang), Ngâ<br /> hÎm, Ngo¹i « (NguyÔn §×nh L¹p)... ®Òu ®−îc viÕt b»ng bót ph¸p nghÖ thuËt ®éc ®¸o víi ngßi bót<br /> phãng sù bËc thÇy. Kh¶ n¨ng nh¹y bÐn trong viÖc ph¶n ¸nh hiÖn thùc céng víi nh÷ng nç lùc lao<br /> ®éng nghÖ thuËt ®Æc biÖt cña nh÷ng nhµ v¨n viÕt phãng sù lµ nh÷ng nguyªn nh©n chÝnh ®Ó phãng sù<br /> ®¹t ®−îc nh÷ng thµnh tùu rùc rì trong ®êi sèng v¨n häc ViÖt Nam ®Çu thÕ kØ XX.<br /> Lµ mét thÓ lo¹i nh¹y c¶m víi nh÷ng mÆt tr¸i cña x héi, phãng sù kh«ng ph¸t triÓn trong<br /> nÒn v¨n häc sö thi (1945-1975) - nÒn v¨n häc h−íng vÒ nh÷ng gi¸ trÞ thiªng liªng, cao c¶ cña<br /> d©n téc víi giäng ®iÖu ngîi ca, kh¼ng ®Þnh. Sù xuÊt hiÖn trë l¹i cña phãng sù vµo nh÷ng n¨m 80<br /> lµ “mét b−íc ®i rÊt th«ng minh cña v¨n häc” (Nguyªn Ngäc), ® kh¼ng ®Þnh th¸i ®é nhËp cuéc<br /> x«ng x¸o cña c¸c t¸c gi¶ tr−íc nh÷ng bÊt cËp trong ®êi sèng x héi. Giai ®o¹n 1986 - 1996 ®<br /> ®¸nh dÊu sù trë l¹i ®Çy Ên t−îng cña thÓ lo¹i nµy, víi mét vÖt phãng sù tiªu biÓu, trong v¾t vµ<br /> ®Çy søc m¹nh. Tinh thÇn d©n chñ cña ®æi míi ® t¸c ®éng m¹nh mÏ ®Õn v¨n häc nãi chung vµ<br /> phãng sù nãi riªng. Ph¶n ¸nh tÝnh chÊt quyÕt liÖt cña c«ng cuéc ®æi míi, phãng sù thêi kú nµy ®<br /> trë l¹i ®óng b¶n chÊt, ®Æc tr−ng cña nã, tiÕp thu nh÷ng ®Æc s¾c vÒ néi dung vµ thÓ lo¹i cña phãng<br /> sù 1932-1945. ChØ trong mét thêi gian ng¾n, hiÖn thùc cuéc sèng ®a diÖn, ®a chiÒu ® trµn vµo v¨n<br /> häc mµ kh«ng mét rµo c¶n nµo ng¨n ®−îc.<br /> 22<br /> <br /> T¹p chÝ Khoa häc & C«ng nghÖ - Sè 3(43)/N¨m 2007<br /> <br /> Theo thèng kª s¬ bé cña chóng t«i, trong vßng 10 n¨m ®æi míi ®ã, ® cã kho¶ng 50 nhµ<br /> b¸o chuyªn viÕt phãng sù ë c¶ ba miÒn B¾c - Trung - Nam víi kho¶ng trªn 150 t¸c phÈm. 10<br /> n¨m ®æi míi, phãng sù ®−îc ®¸nh dÊu chñ yÕu bëi tªn tuæi cña TrÇn Huy Quang, TrÇn Kh¾c,<br /> Hoµng H÷u C¸c, Minh Chuyªn, Xu©n Ba, Hoµng Minh T−êng, Tr−¬ng Duy NhÊt, Huúnh Dòng<br /> Nh©n… víi mét sè t¸c phÈm næi tiÕng: C©u chuyÖn vÒ mét «ng vua lèp (NhËt Linh), Lêi khai<br /> cña bÞ can (TrÇn Huy Quang), Ng−êi ®µn bµ quú (TrÇn Kh¾c), C¸i ®ªm h«m Êy ®ªm g× (Phïng<br /> Gia Léc), TiÕng ®Êt (Hoµng H÷u C¸c) Ng−êi kh«ng c« ®¬n, Thñ tôc ®Ó lµm ng−êi cßn sèng, Vµo<br /> chïa gÆp l¹i, N−íc m¾t lµng… (Minh Chuyªn), ¤ng giµ «m 7kg ®¬n tõ (Xu©n Ba), T«i ®i b¸n t«i<br /> (Huúnh Dòng Nh©n)… NÕu sù bïng næ cña phãng sù 1932-1945 lµ hÖ qu¶ tÊt yÕu cña hµng lo¹t<br /> yÕu tè: “sù dån nÐn cña nh÷ng m©u thuÉn trong ®êi sèng, phong trµo c¸ch m¹nh ph¸t triÓn, sù<br /> tha hãa, xuèng cÊp cña ®¹o ®øc x? héi, sù giao l−u v¨n hãa dÉn ®Õn sù xuÊt hiÖn cña ch÷ quèc<br /> ng÷ vµ sù ph¸t triÓn cña b¸o chÝ vµ nÒn v¨n häc hiÖn ®¹i...„[2] th× phãng sù thêi kú ®æi míi<br /> còng ra ®êi trong sù héi tô cña nhiÒu m©u thuÉn: t− duy cò vµ cuéc sèng míi, hËu qu¶ chiÕn<br /> tranh vµ c«ng cuéc x©y dùng chñ nghÜa x héi, c¬ chÕ cò vµ míi, mÆt ph¶i vµ mÆt tr¸i cña nÒn<br /> kinh tÕ thÞ tr−êng… Sù t−¬ng ®ång trong hoµn c¶nh xuÊt hiÖn vµ nh÷ng ®Æc tr−ng c¬ b¶n cña thÓ lo¹i<br /> ® dÉn ®Õn nh÷ng ®iÓm chung trong néi dung, nghÖ thuËt ph¶n ¸nh cña phãng sù ®Çu vµ cuèi thÕ kØ.<br /> Ph¶n ¸nh hiÖn thùc d−íi d¹ng mét bøc tranh toµn c¶nh réng lín, sinh ®éng, phãng sù thêi k× 19321945 vµ 1986-1996 ®Òu kh¸m ph¸, ph¬i bµy nh÷ng mÆt tr¸i, tiªu cùc trong x héi, nh÷ng vØa quÆng<br /> sù thËt bÞ che ®Ëy, b−ng bÝt hay nh÷ng m¶nh ®êi, nh÷ng th©n phËn nhá bÐ, bÊt h¹nh… C¸i t«i - t¸c<br /> gi¶ n¨ng ®éng, giµu lý trÝ vµ c¶m xóc cïng víi nghÖ thuËt kÓ chuyÖn, kh¶ n¨ng dÉn d¾t tµi t×nh, khÐo<br /> lÐo… ® t¹o niÒm tin s©u s¾c cho ®éc gi¶ vµo nh÷ng sù kiÖn ®−îc ph¶n ¸nh trong phãng sù.<br /> Cã mét ®iÓm kh¸c biÖt kh¸ lín gi÷a ®éi ngò viÕt phãng sù cña hai thêi kú nµy. NÕu c¸c t¸c<br /> gi¶ phãng sù 1932-1945 phÇn lín ®Òu lµ c¸c nhµ v¨n cù ph¸ch: Vò Träng Phông, Ng« TÊt Tè,<br /> Träng Lang, Hoµng §¹o… th× t¸c gi¶ phãng sù 1986-1996 ®a sè lµ c¸c nhµ b¸o. Cã lÏ ®iÒu ®ã<br /> phÇn nµo lý gi¶i v× sao giai ®o¹n 1932-1945 trë thµnh thêi kú hoµng kim cña phãng sù vµ nh÷ng<br /> kiÖt t¸c Êy "lµ nh÷ng mÉu mùc, c¸c c©y bót phãng sù t−¬ng lai tr«ng vµo mµ t×m c¸ch phÊn ®Êu ®Ó<br /> cã ®−îc nh÷ng phãng sù ngµy mét ®Ëm ®µ s¾c s¶o h¬n" [4] cßn phãng sù thêi kú ®æi míi tuy ®éi<br /> ngò s¸ng t¸c ®«ng ®¶o, sè l−îng t¸c phÈm phong phó (thËm chÝ nhiÒu t¸c phÈm h¬n thêi kú tr−íc)<br /> nh−ng vÉn thiÕu nh÷ng t¸c phÈm lín, cã gi¸ trÞ nghÖ thuËt nh− thÕ. ChÊt b¸o vÉn chiÕm −u thÕ h¬n<br /> chÊt v¨n. Phãng sù cÇn cã chÊt v¨n ch−¬ng nghÖ thuËt ®Ëm ®µ h¬n ®Ó cã thÓ ®øng v÷ng trong lßng<br /> ®éc gi¶. Bëi nh÷ng lÏ ®ã, mÆc dï ® cã nh÷ng bøt ph¸ thËt ngo¹n môc nh−ng thµnh tùu cña phãng<br /> sù thêi kú ®æi míi ch−a thÓ s¸nh b»ng nh÷ng g× thêi kú 1932-1945 ®Ó l¹i.<br /> Trong kh«ng khÝ d©n chñ cña c«ng cuéc ®æi míi, thÓ lo¹i phãng sù ® ph¸t huy −u thÕ<br /> ®Æc biÖt cña m×nh trong viÖc ph¬i bµy, mæ xÎ, phanh phui nh÷ng hiÖn t−îng x héi phøc t¹p;<br /> khÝch lÖ, cæ vò, biÓu d−¬ng c¸i míi, c¸i tiÕn bé. Con m¾t phãng sù ® nh×n th¼ng vµo sù thËt víi<br /> tinh thÇn d©n chñ cña ®æi míi v¨n häc vµ nh÷ng kh¸t khao ®æi míi x héi.<br /> Nh÷ng bÊt æn, nhøc nhèi xung quanh sù chuyÓn ®æi c¬ chÕ cò vµ míi lµ vÊn ®Ò quan träng, bøc<br /> thiÕt nhÊt ®−îc ph¶n ¸nh trong phãng sù. C¬ chÕ kÕ ho¹ch hãa quan liªu, bao cÊp ® dÉn ®Õn bao hËu<br /> qu¶ nghiªm träng: sù r¹n nøt nh÷ng quan hÖ s¶n xuÊt ë n«ng th«n, cuéc sèng ®ãi khæ, bøc bèi cña<br /> ng−êi n«ng d©n, t×nh tr¹ng mÊt d©n chñ trong ®êi sèng x héi, tÖ n¹n tr× trÖ, quan liªu, tham nhòng, ma<br /> tóy, trém c¾p, c−íp giËt… C©u chuyÖn vÒ ng−êi n«ng d©n thËp kØ 80 vÉn ph¶i ¨n ch¸o rau m¸, ¨n c¸m<br /> 23<br /> <br /> T¹p chÝ Khoa häc & C«ng nghÖ - Sè 3(43)/N¨m 2007<br /> <br /> ®Ó sèng (C¸i ®ªm h«m Êy… ®ªm g×?), vÒ cuéc ®êi ®Çy bÊt c«ng, ngang tr¸i, vÒ hµnh tr×nh ®i t×m c«ng<br /> lý dµi d»ng dÆc cña «ng ChÈn (Lêi khai cña bÞ can), bµ Khang (Ng−êi ®µn bµ quú), «ng Minh (¤ng giµ<br /> «m 7kg ®¬n tõ)…. ® khiÕn ng−êi ®äc giËt m×nh, söng sèt tr−íc nh÷ng ®¾ng cay, nhøc nhèi ®ang tån<br /> t¹i ngay trong x héi míi, tr−íc nh÷ng rµng buéc v« lý ® k×m hm ng−êi s¶n xuÊt.<br /> HËu qu¶ chiÕn tranh còng lµ mét trong nh÷ng m¶ng hiÖn thùc ®−îc ®Ò cËp ®Õn trong phãng<br /> sù thêi kú ®æi míi. Trong sè c¸c nhµ b¸o viÕt phãng sù, Minh Chuyªn næi lªn nh− mét hiÖn t−îng<br /> víi nh÷ng trang viÕt ch©n x¸c, c¶m ®éng vÒ Di häa chiÕn tranh. Nh÷ng sù thËt ®Õn trÇn trôi, bi th¶m<br /> trong c¸c phãng sù cña anh khiÕn ng−êi ®äc bÞ ¸m ¶nh bëi nh÷ng mÊt m¸t, ®au th−¬ng mµ d©n téc<br /> ph¶i g¸nh chÞu sau hai cuéc chiÕn. Nh×n chiÕn tranh tõ gãc ®é c¸ nh©n, Minh Chuyªn ® ph¸t hiÖn<br /> thÊy c¶nh ngé thª th¶m cña nh÷ng n¹n nh©n chÊt ®éc mµu da cam (N−íc m¾t lµng), hoµn c¶nh Ðo le<br /> cña bao chµng trai, c« g¸i: chiÕn tranh ® c−íp mÊt t×nh yªu (Vµo chïa gÆp l¹i, Ng−êi kh«ng c«<br /> ®¬n), thÊy bao nçi ®au dai d¼ng trong t©m hån con ng−êi… C¶m høng thÕ sù - ®êi t− Êy còng lµ c¶m<br /> høng chñ ®¹o trong c¸c t¸c phÈm viÕt vÒ ®Ò tµi chiÕn tranh thêi kú nµy cña NguyÔn Minh Ch©u,<br /> NguyÔn Träng O¸nh, KhuÊt Quang Thôy, H÷u ThØnh, Thanh Th¶o, B¶o Ninh…<br /> Kh¸m ph¸, ph¬i bµy b¶n chÊt cña sù kiÖn, vÊn ®Ò, t¸c gi¶ phãng sù lu«n cã nh÷ng kiÕn<br /> nghÞ, nh÷ng ®Ò xuÊt ®Ó gi¶i quyÕt nh÷ng ®iÒu bÊt hîp lý trong x héi. §ã chÝnh lµ ®iÒu ®¸ng quý<br /> ë ng−êi cÇm bót, bëi kh«ng ph¶i ai còng cã ®ñ b¶n lÜnh, ®ñ lßng dòng c¶m ®Ó nãi lªn nh÷ng ®iÒu<br /> Êy. ThÊy ®−îc nh÷ng bÊt cËp cña c¬ chÕ, ng−êi viÕt phãng sù ® thøc tØnh b¹n ®äc “Ai còng nãi<br /> t¹i c¬ chÕ, tõ «ng to ®Õn «ng nhá, lµm nh− c¬ chÕ lµ do «ng trêi ®Æt ra chø kh«ng ph¶i do chóng<br /> ta. ChÝnh chóng ta trãi buéc chóng ta…” (C©u chuyÖn vÒ mét «ng vua lèp). Ma tóy qu»n qu¹i<br /> nh÷ng nÎo ®−êng vÒ (ViÖt Hßa) nhÉn n¹i gëi ®Õn ®éc gi¶ mét th«ng ®iÖp nh©n v¨n: “Xin h?y<br /> dang réng tay nh©n ¸i… Xin h?y n©ng niu nh÷ng t©m hån bÊt h¹nh khi hä t×m thÊy mét nÎo vÒ”.<br /> Ngay tõ nhan ®Ò, bµi viÕt Thñ tôc ®Ó lµm ng−êi cßn sèng (Minh Chuyªn) ® göi g¾m mét lêi ®Ò<br /> nghÞ t−ëng rÊt b×nh th−êng mµ kh«ng hÒ ®¬n gi¶n…"V¨n ch−¬ng lµ thÕ, nãi vÒ kho¶ng tèi nh−ng<br /> lµ më ra nh÷ng kho¶ng s¸ng, nãi ®Õn nçi ®au ®Ó t×m thuèc ch÷a cho lµnh…" (H÷u ThØnh).<br /> Cã thÓ nãi, tinh thÇn nh×n th¼ng vµo sù thËt ®−îc §¶ng chñ tr−¬ng ® khuyÕn khÝch sù<br /> s¸ng t¹o cña c¸c nhµ v¨n, ph¸t huy −u thÕ cña v¨n häc nãi chung, phãng sù nãi riªng trong viÖc<br /> phanh phui c¸c mÆt tr¸i cña x héi, nh÷ng m¶ng s©u kÝn cña con ng−êi mµ tr−íc ®©y trong bèi<br /> c¶nh cña cuéc chiÕn tranh, v¨n häc ® kh«ng cã ®iÒu kiÖn ®Ò cËp ®Õn.<br /> Bªn c¹nh nh÷ng thùc tr¹ng ®¸ng buån, phãng sù ® ph¶n ¸nh trung thùc mét ph−¬ng diÖn<br /> kh¸c cña ®êi sèng, ®¸nh dÊu nh÷ng nç lùc t×m tßi, thö nghiÖm trªn con ®−êng ®æi míi ®Çy khã<br /> kh¨n, th¸ch thøc, kh¬i dËy lßng nh©n ¸i trong mçi con ng−êi. §ã lµ nh÷ng trang viÕt ngîi ca<br /> ng−êi s¶n xuÊt ch©n chÝnh cã ph−¬ng thøc t− duy míi mÎ, kho¸ng ®¹t, võa d¸m ®èi mÆt víi khã<br /> kh¨n, võa biÕt nh×n xa tr«ng réng, d¸m v−¬n lªn lµm giµu b»ng chÝnh søc lao ®éng cña m×nh<br /> (C©u chuyÖn vÒ mét «ng “vua lèp” -NhËt Linh, Ng−êi biÕt lµm giµu - TrÇn Huy Quang, Chøng<br /> nh©n cña hai c¬ chÕ- Nguyªn Thµnh…); ®ã lµ nh÷ng m« h×nh tiªn tiÕn, nh÷ng ®iÓn h×nh s¶n<br /> xuÊt hiÖu qu¶ cã thÓ nh©n réng, lµm g−¬ng cho mäi ng−êi (TiÕng ®Êt - Hoµng H÷u C¸c, Ng−êi<br /> nghÌo, ng−êi giµu ë vïng lóa -Vò §×nh Minh, Xe ph¸o m? CÈm Ph¶- Hoµng Ngäc S¬n, Mét gia<br /> ®×nh thî- Trinh §−êng…). C¸c phãng sù Ng−êi kh«ng c« ®¬n, N−íc m¾t lµng cña Minh<br /> Chuyªn… lµ dßng c¶m høng vÒ c¸i thiÖn, c¸i ®Ñp bõng s¸ng trong t×nh ng−êi. Nh÷ng trang viÕt<br /> giµu lßng nh©n ¸i Êy lµm ng−êi ®äc tin yªu cuéc sèng h¬n vµ biÕt sèng v× con ng−êi h¬n.<br /> 24<br /> <br /> T¹p chÝ Khoa häc & C«ng nghÖ - Sè 3(43)/N¨m 2007<br /> <br /> Ph¶n ¸nh hiÖn thùc x héi, phãng sù thêi kú ®æi míi kh«ng tr¸nh khái nh÷ng h¹n chÕ nhÊt<br /> ®Þnh. Thùc tÕ, trªn b¸o chÝ vÉn xuÊt hiÖn nh÷ng phãng sù r¬i vµo t×nh tr¹ng kh« cøng, s¬ sµi hay tù<br /> nhiªn hãa ®êi th−êng, thËm chÝ ph¶n ¸nh sai lÖch, bÞa ®Æt nh»m ®¹t ®−îc môc ®Ých nµo ®ã. NhiÒu t¸c<br /> phÈm ® l¹m dông thuËt ng÷ phãng sù trong khi néi dung chØ dõng ë møc ®é th«ng tin ®¬n gi¶n...<br /> Víi −u thÕ ®Æc biÖt cña thÓ lo¹i, phãng sù thêi kú ®æi míi mang gi¸ trÞ c¶nh b¸o vµ ®Þnh<br /> h−íng x héi s©u s¾c, thóc ®Èy qu¸ tr×nh ®æi míi ph¸t triÓn, t¹o nªn có hÝch m¹nh mÏ víi c¸c thÓ<br /> lo¹i kh¸c. Phãng sù ra ®êi ® cung cÊp kh«ng Ýt t− liÖu vµ chÊt liÖu sèng cho truyÖn ng¾n vµ tiÓu<br /> thuyÕt."Phãng sù kh«ng trùc tiÕp b¾c cÇu cho nh÷ng cuèn tiÓu thuyÕt cã tiÕng vang sau ®ã<br /> nh−ng ®? thùc sù thóc ®Èy nhanh thÓ lo¹i tiÓu thuyÕt ®¹t ®Õn c¸ch nh×n míi, ph−¬ng thøc n¾m<br /> b¾t vµ thÓ hiÖn nh÷ng vÊn ®Ò bøc xóc cña ®êi sèng" [1].<br /> §Ó “viÕt ®−îc mét thiªn phãng sù cho hay, nhµ viÕt b¸o kh«ng nh÷ng cÇn ph¶i cã tµi ®Æc<br /> biÖt vÒ nghÒ b¸o mµ cÇn ph¶i cã nhiÒu “chÊt v¨n sÜ” míi ®−îc” [6]. Nh− vËy, chÊt v¨n ch−¬ng,<br /> nghÖ thuËt ®ãng vai trß quan träng trong viÖc t¹o nªn søc hÊp dÉn cña phãng sù. Phãng sù thêi<br /> kú ®æi míi (1986-1996) tiÕp thu nh÷ng bµi häc vÒ thÓ lo¹i cña phãng sù 1932-1945, céng víi<br /> nh÷ng c¸ch t©n cña v¨n häc hiÖn ®¹i ® cã nh÷ng ®Æc ®iÓm nghÖ thuËt kh¸ ®éc ®¸o.<br /> C¸c t¸c gi¶ phãng sù thêi kú nµy ® cã con m¾t xanh khi ph¸t hiÖn, lùa chän, khai th¸c sù<br /> kiÖn. Con m¾t phãng sù tinh t−êng Êy ® tá ra nh¹y bÐn, s¾c s¶o khi biÕt t×m cho m×nh mét ®èi t−îng<br /> thÝch hîp ®Ó ph¶n ¸nh gi÷a hµng tr¨m ®iÒu phøc t¹p cña cuéc sèng. C¸i t«i nhËp cuéc x«ng x¸o, giµu<br /> c¶m xóc cïng víi nghÖ thuËt x©u chuçi sù kiÖn, nh©n vËt ® l«i cuèn, hÊp dÉn vµ rung ®éng m¹nh<br /> mÏ t©m hån b¹n ®äc. Nh÷ng sù thËt trong phãng sù cña Minh Chuyªn, Xu©n Ba, Phïng Gia Léc…<br /> ®−îc t¸i hiÖn mét c¸ch ch©n thùc ® t¹o nh÷ng có sèc lín trong t©m lý ®éc gi¶. “§ã lµ nh÷ng sù thËt<br /> ®? v−ît lªn trªn nh÷ng gi¸ trÞ v¨n ch−¬ng th«ng th−êng vµ ®iÒu ®ã chØ cã thÓ cã ®−îc khi t¸c gi¶ thùc<br /> sù nhËp cuéc kh«ng chØ víi ngßi bót mµ cßn b»ng søc lùc vµ nh©n c¸ch cña chÝnh m×nh” [2]. §i s©u<br /> vµo ®iÒu tra, mæ xÎ nh÷ng hiÖn t−îng x héi, ng«n ng÷ phãng sù lµ mét trong nh÷ng c«ng cô ®¾c lùc<br /> ®Ó phãng sù thùc hiÖn ®óng chøc n¨ng cña thÓ lo¹i. Ng«n ng÷ phãng sù thêi kú nµy dï lµ ng«n ng÷<br /> ®êi th−êng hay ng«n ng÷ hiÖn ®¹i ®Òu s¾c bÐn, linh ho¹t, biÓu ®¹t hiÖu qu¶ t− t−ëng cña nhµ v¨n,<br /> kh«ng ph¶i lµ thø ng«n tõ dÔ di nh− trong lo¹i bót ký “ng−êi tèt viÖc tèt” (tr−íc 1986) vµ kh¸c xa<br /> thø ng«n ng÷ giËt g©n, c©u kh¸ch trong c¸c phãng sù ®iÒu tra, x héi (sau 1996)…<br /> Nh÷ng ®Æc s¾c trong ng«n ng÷ nãi riªng vµ nghÖ thuËt nãi chung ® mang ®Õn cho phãng<br /> sù thêi kú ®æi míi mét diÖn m¹o míi. Tuy nhiªn, víi ®Æc tr−ng th«ng tin, phãng sù ®«i lóc vÉn bá<br /> qua viÖc gät giòa yÕu tè nghÖ thuËt. NhiÒu t¸c phÈm cßn mang tÝnh chÊt s¬ l−îc, liÖt kª c¸c sù kiÖn.<br /> ChÊt v¨n ch−¬ng trong phãng sù thêi kú nµy ch−a ®ñ ®é ®Ó t¹o gi¸ trÞ nghÖ thuËt l©u bÒn nh− phãng<br /> sù nh÷ng n¨m ®Çu thÕ kØ XX. Khi thêi gian ® ®i qua, khi mäi vÊn ®Ò bÊt cËp cña cuéc sèng l¾ng<br /> xuèng th× th«ng tin trong phãng sù trë nªn cò, thËm chÝ l¹c hËu. TËp trung gi¶i quyÕt nh÷ng vÊn ®Ò<br /> nhÊt thêi nªn phãng sù thêi kú nµy, ®«i khi, chØ cã gi¸ trÞ ë nh÷ng thêi ®iÓm nhÊt ®Þnh.<br /> N»m trong dßng ch¶y cña v¨n häc thËp kØ 80 - 90, phãng sù ® kh¼ng ®Þnh qu¸ tr×nh ®æi<br /> míi trong kh«ng khÝ d©n chñ. Víi th¸i ®é nhËp cuéc m¹nh d¹n vµ th¼ng th¾n, d¸m nh×n th¼ng<br /> vµo sù thËt, phãng sù thêi kú ®æi míi mang ®Çy ®ñ tinh thÇn cña c«ng cuéc ®æi míi, ® nhanh<br /> chãng ®¸p øng nhu cÇu cña hiÖn thùc, ch¹m vµo nh÷ng huyÖt m¹ch nh¹y c¶m nhÊt cña ®êi sèng.<br /> Ph¸t hiÖn, phª ph¸n nh÷ng tiªu cùc, mÆt tr¸i cuéc sèng, dòng c¶m ®−a ra nh÷ng ®Ò xuÊt, kiÕn<br /> 25<br /> <br />

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản