79
Quản trị tòa soạn và chiến lược nội dung trong bối cảnh
chuyển đổi số tại Báo điện tử VTC News
Nhà báo Ngô Văn Hải
1
Trong làn sóng phát triển không ngừng của khoa học - công nghệ, chuyển
đổi số (Digital Transformation) là một trong những phát kiến khoa học mang
tính bước ngoặt, mở đường cho sự phát triển đột phá trên mọi lĩnh vực, khía
cạnh của đời sống xã hội. Chuyển đổi số, theo cách hiểu về mặt ngữ nghĩa, là sự
thay đổi toàn diện về cả hình thức và nội dung trên phương diện khoa học - công
nghệ, sử dụng các ứng dụng công nghệ kỹ thuật làm nền tảng, phương thức để
tạo ra sự thay đổi đó.
1. Tính tất yếu của chuyển đổi số trong báo chí hiện nay
Nhìn chung, nội hàm khái niệm “chuyển đổi số” cho thấy sự liên quan mật
thiết với nhiều lĩnh vực trong đời sống xã hội, bởi hầu hết các lĩnh vực hiện nay như
kinh tế, tài chính, giáo dục, y học, truyền thông,... đều gắn với khoa học - công
nghệ. Trong kỷ nguyên công nghệ 4.0, máy tính, điện thoại thông minh,... như dòng
nước len lỏi vào mọi ngóc ngách của đời sống xã hội, tạo ra nền tảng mạnh mẽ chưa
từng thấy để con người đạt đến tầm cao phát triển mới. Báo chí không nằm ngoài
guồng quay phát triển này.
Với sự xuất hiện của chuyển đổi số, con người đang dần đạt đến sự tối giản
trong việc tham gia vào một số công việc liên quan tới công nghệ số, đặc biệt trong
lĩnh vực báo chí.
Năm 2015, The New York Times cho ra đời dự án sử dụng mang tên “Editor”.
Mục đích của công cụ này là nhằm đơn giản hóa quá trình sản xuất nội dung và xuất
bản báo chí. Khi viết bài, nhà báo có thể sử dụng các thẻ (tags) để làm nổi bật các
từ, nhóm từ, tiêu đề hay những điểm nhấn quan trọng trong tác phẩm của mình.
Thông qua những dữ liệu này, máy tính sẽ học cách nhận dạng những thẻ ngữ nghĩa
1
Tổng biên tập báo điện tử VTC News
80
và những phần quan trọng nhất trong một tác phẩm. Bằng cách tìm kiếm dữ liệu
trong thời gian thực và trích dẫn thông tin dựa trên thể loại như sự kiện, con người,
địa điểm, thời gian,… Editor có thể “mềm hóa” thông tin, làm cho nó trở nên dễ
tiếp cận, đơn giản hóa quá trình nghiên cứu và cung cấp khả năng kiểm tra nhanh
nhạy, chính xác hơn.
Năm 2017, Washington Post - một trong những nhật báo lâu đời và nổi tiếng
nhất nước Mỹ, sử dụng rô-bốt viết tin để sản xuất các tin bài thể thao.
Ngoài ra, Reuters hợp tác cùng Graphiq sử dụng thuật toán hay trí tuệ nhân tạo
dự đoán chủ đề của tin tức, sau đó thu thập và xử lý dữ liệu và xây dựng hình ảnh.
Đó chỉ là một trong rất nhiều ví dụ cho sự chuyển mình của báo chí thế giới trên
nền tảng chuyển đổi số, với sự hỗ trợ của khoa học công nghệ.
Hiện nay, rất nhiều tòa soạn ở Việt Nam đã áp dụng chuyển đổi số để hỗ trợ
phóng viên, biên tập viên trong công việc của mình, bên cạnh đó, tạo ra trải nghiệm
tốt hơn, gần gũi và đa dạng hơn cho độc giả ở khía cạnh tiếp cận thông tin, nâng cao
tri thức, giáo dục, giải trí,… - những chức năng trụ cột của báo chí.
Những cơ quan báo chí đi đầu trong chuyển đổi số hiện nay tại Việt Nam có
thể kể đến Đài Truyền hình Việt Nam (VTV), Thông tấn xã Việt Nam, Báo Nhân
dân, Tạp chí điện tử Tri thức Trực tuyến (Zing News), Báo Thanh Niên, Báo Lao
Động,...
Báo Điện tử VTC News cũng là một trong những đơn vị báo chí đang nỗ lực
chuyển đổi số để mang đến những sản phẩm chất lượng nhất trên nhiều ứng dụng, nền
tảng, qua đó tiếp cận với nhiều độc giả hơn, đặc biệt là những đối tượng độc giả trẻ.
2. Chuyển đổi số ở Báo điện tử VTC News
VTC News bắt đầu chuyển đổi số từ khá sớm, đạt được nhiều thành quả.
Cụ thể, Facebook của VTC News là một trong những Facebook đầu tiên của
các tờ báo Việt Nam chạm mốc 1 triệu lượt thích và 1,2 triệu lượt theo dõi. Tiktok
VTC News đạt hơn 2 triệu followers, gần 30 triệu like với hơn 10 triệu lượt xem
video và tăng trưởng 126% trong 2 tháng gần đây. Youtube VTC News cũng vượt
100.000 người đăng ký, đạt nút bạc YouTube từ năm 2020. Hệ thống Podcast của
VTC News đa dạng, và ngày càng hấp dẫn hơn.
81
Từ kết quả này, chúng tôi tiếp tục phân tích điểm mạnh, điểm yếu để lựa chọn
phương thức phát triển phù hợp với từng giai đoạn của toà soạn.
2.1. Ưu thế
Thứ nhất là tính chính thống. VTC News nằm trong hệ thống báo chí hàng đầu
của Đảng và Chính phủ, có bản sắc, uy tín cao, lượng bạn đọc lớn, có sức cạnh
tranh lớn trên thị trường báo chí- truyền thông.
Thứ hai là năng lực đội ngũ phóng viên, biên tập viên. VTC News có đội ngũ
phóng viên trẻ trung, năng động, cầu thị, tích cực sáng tạo, cởi mở, lối viết hiện đại
và dễ tiếp cận với thị hiếu công chúng, đặc biệt là thế hệ độc giả trẻ.
Thứ ba là nền tảng công nghệ. VTC News đầu tư mạnh để phát triển các sản
phẩm trên hạ tầng mạng xã hội, phát triển các công cụ trực quan, đa phương tiện
như E-magazine, Podcast,.. bên cạnh đa dạng hóa các chức năng của CMS để đẩy
mạnh công tác quản trị phóng viên và quản trị tòa soạn.
Thứ tư là cởi mở với thay đổi. VTC News luôn mong muốn thay đổi, cởi mở
với những tư duy cải tiến, nên dễ dàng tiếp nhận cái mới và sẵn sàng thay đổi để
phù hợp với mục tiêu của công chúng.
2.2. Nhược điểm
Thứ nhất, thiếu tính đột phá về chất lượng sản phẩm. VTC News muốn phát
triển đa mảng, đa lĩnh vực, nhưng lại chưa có lĩnh vực đóng vai trò thế mạnh, ghim
sâu vào tâm trí độc giả.
Thứ hai, phải cạnh tranh thông tin khốc liệt mạng xã hội. Môi trường cạnh
tranh của VTC News ban đầu gói gọn trong lĩnh vực báo chí, với những tờ báo hàng
đầu như VNExpress, Báo Tuổi Trẻ, Báo Thanh Niên,...
Tuy nhiên, trong bối cảnh truyền thông xã hội bùng nổ như hiện nay, các nền
tảng mạng xã hội như Facebook, Youtube, TikTok,... đều là đối thủ cạnh tranh tiềm
tàng của báo chí, về cả tốc độ sản xuất, đăng tải nội dung, mức độ phổ biến, tương
tác đến khả năng lôi cuốn và hấp dẫn độc giả.
3. Giải pháp chuyển đổi số của VTC News
Vậy một đơn vị báo điện tử sẽ chuyển đổi số về cái gì, từ đâu sang đâu, và làm
như thế nào khi đang ở trong một môi trường số? Đây là những câu hỏi mà chúng
tôi luôn trăn trở xuyên suốt quá trình triển khai chuyển đổi số nhiều năm qua.
82
Chuyển đổi số nói một cách chung chung thì rất đơn giản, nhưng đi vào thực
tiễn lại là một bài toán hóc búa, nhất là với những tòa soạn báo điện tử có quy mô
không lớn và bị hạn chế về nguồn lực. Vì vậy, việc đầu tiên mà Báo điện tử VTC
News phải làm khi hạ quyết tâm thực hiện chuyển đổi số là phải tìm câu trả lời
cho 3 vấn đề đã nêu ở trên, đó là xác định xem chuyển đổi số ở mặt nào, hướng
đến điều gì và làm như thế nào, thay vì đầu tư dàn trải với sự mơ mộng chuyển đổi
số toàn diện.
Sau khi xem xét tất cả các ý tưởng cũng như đánh giá điều kiện thực tế của
đơn vị, VTC News lựa chọn 2 giải pháp cho 2 vấn đề riêng biệt làm ưu tiên thực hiện
trước tiên, đó là chuyển đổi số trong chiến lược nội dung và trong quản trị nội bộ.
3.1. Về chiến lược nội dung
Như đã trình bày ở trên, các nền tảng mạng xã hội như Facebook, Tik Tok,
YouTube... là đối thủ của báo điện tử trong việc cung cấp nội dung. Những nền
tảng này tối ưu trải nghiệm cho người dùng, tạo ra ưu thế vượt trội so với báo điện
tử, nhất là với những tờ báo hạn chế về nguồn lực kỹ thuật. Thậm chí, việc cạnh
tranh độc giả, khán giả với Facebook, Tik Tok, YouTube... ở nhiều thời điểm gần
như là nhiệm vụ bất khả thi.
Trước thách thức như vậy, VTC News đã thực hiện giải pháp cơ bản mà rất
nhiều đơn vị báo chí khác tại Việt Nam đã làm trong những năm gần đây. Đó là
đưa nội dung lên nhiều nền tảng khác nhau, hay nói cách khác, hợp tác với đối
thủ. Chúng tôi tranh thủ ưu thế về người dùng của các nền tảng mạng xã hội để
đẩy mạnh lan tỏa thông tin. Nhưng đồng thời, trong mối quan hệ cộng sinh này,
ưu thế của báo chí là năng lực sản xuất nội dung và tính chính thống của thông tin
càng phải được đẩy mạnh.
Ví dụ khi nội dung đã tạo thành xu hướng trên các nền tảng mạng xã hội, tiếp
cận được số đông người dùng thì bài toán đặt ra là nội dung đó phải được xử lý
như thế nào để giữ người dùng ở lại với nội dung đó lâu hơn và tiếp tục xem các
nội dung khác của tờ báo một cách chủ động.
Chúng tôi phải nhấn mạnh rằng, phân phối nội dung lên các nền tảng mạng
xã hội, chứ không phải thực hiện thao tác vật lý đơn giản để chuyển toàn bộ nội
dung trên mặt báo lên mạng xã hội. Những nội dung này phải được tối ưu hóa, tìm
83
được “cách kể chuyện riêng” dựa theo đặc thù của mỗi nền tảng.
Để làm được điều này, VTC News nhanh chóng xây dựng đội ngũ chuyên
viên phụ trách nội dung với mục tiêu rõ ràng là kể thêm “những câu chuyện mới”
từ thông tin báo chí đơn thuần ban đầu.
Đội ngũ chuyên viên nội dung này được chỉ đạo trực tiếp từ lãnh đạo Phòng
Nội dung, phối hợp chặt chẽ với khối công nghệ để phân luồng những câu chuyện
báo chí suốt cả ngày (24/7). Các luồng thông tin phải đảm bảo gần gũi, phù hợp
nhất với từng nhóm độc giả trên các nền tảng khác nhau. Thậm chí, thông tin ngắn
gọn, hấp dẫn của một sự kiện nóng có thể xuất hiện trên Facebook, YouTube, Tik
Tok của VTC News trước khi hiện diện trên trang chủ của báo.
Bên cạnh sự hợp tác, coi các mạng xã hội như công cụ hỗ trợ, có một vấn đề
quan trọng khác mà các báo điện tử cần đẩy mạnh. Đó là mỗi trang báo điện tử
cũng chính là một nền tảng mà tòa soạn được toàn quyền kiểm soát. Nếu như coi
việc cung cấp nội dung trên mạng xã hội là các đại lý phân phối, các chi nhánh thì
trang chủ của báo điện tử chính là hội sở. Mục đích của các hành động gia tăng
nội dung trên mạng xã hội cuối cùng cũng quy về mục tiêu tăng lượt truy cập cho
báo, theo cách trực tiếp hoặc gián tiếp.
Về mặt này, giải pháp được VTC News lựa chọn và tập trung phát triển là cá
nhân hóa giao diện người dùng. Chúng tôi đã nghiên cứu, hợp tác và phát triển
công cụ trí tuệ nhân tạo để đọc hành vi của độc giả trên mặt báo, kể cả là truy cập
trực tiếp qua tên miền hoặc gián tiếp qua các máy tìm kiếm, các nền tảng mạng xã
hội.
Các nội dung được hiển thị tiếp theo cho độc giả sẽ được tùy biến tự động
dựa trên những hành động trước đó trên trang. Ví dụ, nếu 2 người cùng truy cập
trang chủ VTC News, màn hình hiển thị ban đầu giống nhau. Tuy nhiên, sau khi
mỗi người bấm vào những bài báo khác nhau thì khi họ quay trở lại trang chủ, nội
dung được hiển thị, thứ tự hiển thị sẽ khác nhau. Thậm chí, đối với giao diện của
mỗi người dùng khi quay trở lại trang chủ, lần sau cũng có thể không giống với
lần trước, tùy vào việc giữa 2 thao tác đó họ đọc những nội dung gì.
Một điểm đặc biệt, tuy nhỏ nhưng cũng là chi tiết được chúng tôi lưu ý là độc
giả Báo điện tử VTC News không cần thiết phải đăng ký tài khoản để được trải
