87
Sản xuất video cho báo điện tử trong môi trường
truyền thông số
TS. Nguyễn Minh Hải
1
,
Ths. Nguyễn Thị Hà Giang1
Sự phát triển của video trên báo điện tử chịu sự chi phối mạnh mẽ bởi khoa
học công nghệ với xu hướng hội tụ giữa công nghệ thông tin, viễn thông, mạng
internet và công nghệ truyền hình. Việc sản xuất video trên báo điện tử ở Việt
Nam trong giai đoạn gần đây có những bước phát triển mạnh mẽ, bao gồm cả ở
phương thức sản xuất và khâu phân phối nội dung theo hướng đa phương tiện,
đa nền tảng. Bài viết này bước đầu khái quát bức tranh video trên báo điện tử ở
Việt Nam và xới xáo một số giải pháp nâng cao chất lượng tác phẩm video, đáp
ứng tốt hơn nhu cầu ngày một cao của công chúng.
1. Video - cơ hội của báo điện tử trong môi trường truyền thông số
Bước vào thập kỷ thứ hai của thế kỷ 21, cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ
Tư nói chung, công nghệ số nói riêng đã có những đã có ảnh hưởng trực tiếp đến sự
phát triển của truyền thông, làm thay đổi hoàn toàn quy trình, cách thức sản xuất và
cách tiêu thụ các sản phẩm truyền thông. Việc ứng dụng công nghệ số vào hoạt
động quản lý, điều hành, tổ chức sản xuất, phân phối đã làm cho các sản phẩm
truyền thông trở nên hấp dẫn hơn, tiếp cận gần và nhanh hơn với mọi đối tượng
công chúng. Một số công ty đột phá đi đầu trong lĩnh vực này như Facebook,
Google, Netflix... với những sản phẩm đa phương tiện đã thúc đẩy nền công nghiệp
truyền thông theo cách hoàn toàn mới, tạo ra rất nhiều thách thức đối với báo chí
nói riêng và truyền thông nói chung trong việc thu hút công chúng. Chính những
thách thức này bắt buộc các đơn vị truyền thông truyền thống phải tư duy lại cách
làm để có những bước chuyển phù hợp. Để có thể đứng vững trong môi trường cạnh
tranh khốc liệt, các báo điện tử cũng phải chuyển mình mạnh mẽ, tận dụng sự phát
triển của công nghệ, sản xuất và phân phối nhiều sản phẩm mới hấp dẫn, cuốn hút
1
Trường Cao đẳng Truyền hình, Đài Truyền hình Việt Nam.
88
công chúng trên xu hướng đa phương tiện, đa nền tảng. Video trên các trang báo
điện tử trở thành những sản phẩm cuốn hút, thu hút sự chú ý của đông đảo công
chúng. Đây là sản phẩm mà giữa người cung cấp và người tiêu thụ có sự gắn kết
chặt chẽ. Điện thoại thông minh và máy tính bảng có màn hình độ nét cao đã cho
phép người tiêu dùng xem video ở mọi lúc, mọi nơi, trong khi đó, với thiết bị
camera tích hợp, các ứng dụng và phần mềm chỉnh sửa đơn giản trong các thiết bị di
động thông minh đã giảm bớt rào cản đối với người sáng tạo nội dung. Đồng thời,
phí băng thông, đường truyền, chi phí các gói dữ liệu di động ngày càng trở nên rẻ
hơn ở nhiều quốc gia, đã tạo nhiều điều kiện thuận lợi cho cả người sản xuất và
người tiêu dùng đối với việc sản xuất và tiêu dùng video.
Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng, sự phát triển của video trực tuyến dường như
chủ yếu được thúc đẩy bởi công nghệ, nền tảng mạng internet và nhà phân phối hơn là
bởi nhu cầu mạnh mẽ của người tiêu dùng. Tuy nhiên, theo khảo sát của chúng tôi, với
những video có sức hấp dẫn thì vẫn thu hút số lượng công chúng xem khổng lồ.
Từ lâu, một số tổ chức tin tức đã tạo dựng được danh tiếng từ việc sản xuất và
cung cấp các video trực tuyến. Năm 2006, Giải thưởng Emmy dành cho Tin tức &
Tài liệu đầu tiên thuộc về một tổ chức tin tức phi truyền hình - Washington Post - vì
đưa tin video về cơn bão Katrina. Vào năm 2007, CNN và YouTube đã hợp tác để
tài trợ cho các cuộc tranh luận sơ bộ của tổng thống và cuộc bầu cử tổng thống năm
2008, trở thành cuộc bầu cử đầu tiên mà công chúng có thể xem trực tiếp các cuộc
tranh luận về ứng cử viên và kết quả bỏ phiếu trên các trang web như MSNBC.com,
Foxnews.com và CNN.com. [7].
Trong các cuộc tấn công ở Paris, hoạt động thu thập tin tức của BBC phục vụ
tin tức trực tuyến được đánh giá cao. Về lượng khán giả của BBC, ngày xảy ra các
vụ tấn công cũng là ngày có lượng truy cập trực tuyến cao nhất. BBC đã xuất bản
175 đoạn video về các cuộc tấn công ở Paris trên trang web của mình, bắt đầu từ
ngày 13 tháng 11 năm 2015. Từ đó, tỷ lệ người dùng truy cập video của BBC trên
mỗi lượt truy cập tăng gấp đôi so với khoảng 10% so với mức bình thường, có ngày
lên 22% ngay khi cuộc tấn công vừa xảy ra [12].
Ở Việt Nam hiện nay, việc truy cập mạng Internet trở thành thói quen không
thể thiếu của đông đảo công chúng. Tính tới cuối tháng 7 năm 2021, số lượng người
dùng Internet ở Việt Nam lên tới gần 70 triệu người, chiếm 70.3% dân số. Theo dự
89
báo đến năm 2025, số người sử dụng Internet ở Việt Nam là khoảng trên 80 triệu
người[6]. Đây là một cơ hội lớn để các báo điện tử Việt Nam mở rộng các sản phẩm
đa phương tiện, thu hút thị trường mới khi công chúng ngày càng dành ít thời gian
để ngồi trước ti vi hay đọc báo giấy. Tận dụng sự phát triển của công nghệ, các báo
điện tử đã cho ra đời những sản phẩm video với những chi phí sản xuất khá khiêm
tốn nhưng có thể tạo được hiệu ứng xã hội rất tốt, tạo được hệ sinh thái thông tin vô
cùng phong phú.
2. Thực trạng Video trên báo điện tử
Để thực hiện nghiên cứu này, chúng tôi đã lựa chọn 3 tờ báo điện tử ở Việt
Nam để khảo sát, gồm VnExpress, Tuổi trẻ online và Zingnews.vn. Đồng thời, tiến
hành khảo sát 1.000 công chúng về hành vi tiêu thụ sản phẩm video cũng như đánh giá
của họ về 3 tờ báo trên và những mong muốn của họ đối với báo điện tử ở Việt Nam.
Tuổi trẻ online là một trong những tờ báo điện tử sớm có định hướng đầu tư
phát triển tác phẩm truyền hình. Tuổi trẻ Video Online (TVO) là chương trình
truyền hình Tuổi trẻ chính thức ra đời từ ngày 3-8-2008, sản xuất những chương
trình phát sóng trên TVO. Tính đến cuối năm 2008, TVO đã thử nghiệm sản xuất
trên 120 chương trình truyền hình/ năm. Những năm sau đó, các sản phẩm của TVO
không ngừng tăng lên về số lượng, nhiều sản phẩm bước đầu được các đơn vị
truyền thông khác mua lại (VTV, HTV, VCTV, O2TV, Today TV…). Năm 2011 là
thời điểm đánh dấu sự phát triển mạnh mẽ của Truyền hình Tuổi trẻ, không chỉ phát
các chương trình dưới định dạng các clip mà còn ra mắt trang truyền hình điện tử
(TV online) tại địa chỉ tv.tuoitre.vn [5]. Trang TVO điện tử có bình quân gần 1 triệu
lượt truy cập/ngày, số người truy cập trải rộng trên hơn 122 quốc gia. Trong 1 năm,
TVO sản xuất được khoảng gần 1.000 video, ngoài mảng tin tức, thời sự, TVO khai
thác thêm các mảng nội dung khác, có những chuyên mục có sức thu hút cao, tạo
được ấn tượng tốt với người xem.
VnExpress giữ vị trí số 1 trong 50 tờ báo điện tử nhiều người xem nhất Việt
Nam (theo đánh giá của Alexa, tháng 10 năm 2021). Năm 2021, báo thu hút hơn 40
triệu độc giả thường xuyên, hơn 10 tỷ lượt xem và 5 triệu ý kiến bình luận của bạn
đọc. Mỗi độc giả dành trung bình 5 phút 44 giây cho một lần truy cập. Độ tuổi
người đọc trải rộng từ 18 đến trên 60. Tỷ lệ truy cập bằng thiết bị di động tăng
trưởng ở hầu hết các lứa tuổi [14].
90
Zingnews.vn có cơ quan chủ quản là Hội Xuất bản Việt Nam, cung cấp tin
tức cho độc giả với nhiều chuyên mục phong phú về Đời sống, Xã hội, Kinh tế, Thế
giới, Thể thao, Giải trí, Công nghệ và nhiều lĩnh vực khác. Trong thời gian qua,
Zingnews.vn đã tiến hành sản xuất nhiều hạng mục như Video, Phóng sự ảnh, Long
Form, Infographic hay Tra cứu tương tác và nhận được các phản ứng tích cực từ
người sử dụng. Thống kê từ Comsocre cho thấy, Zingnews.vn luôn đứng trong top 3
báo điện tử tại Việt Nam được truy cập nhiều hơn cả. Độc giả của Zingnews.vn đa
dạng nhiều lứa tuổi nhưng phần lớn là ở độ tuổi 18-24 tuổi. Tỉ lệ truy cập của trang
báo đạt tới 106 triệu impressions và 44 ngàn lượt clicks hàng tháng [20].
Hiện nay, video trên 3 báo trên được tồn tại dưới hai dạng thức, là tác phẩm
độc lập trong các chuyên mục video hoặc là một bộ phận trong tác phẩm đa phương
tiện, có vai trò bổ trợ, góp phần làm cho tác phẩm đa dạng, hấp dẫn, thông tin đầy
đủ, chân thực hơn. Theo kết quả khảo sát, đầu năm 2022, trung bình mỗi ngày
VnExpress đăng tải (gồm cả sản xuất và khai thác) khoảng gần 100 video, Tuổi trẻ
online đăng tải khoảng 40 video, Zingnews.vn đăng tải khoảng 70 video. Hầu hết
video này được sản xuất trực tiếp, hoặc khai thác từ các cộng tác viên, hoặc từ
truyền hình. Video trên báo điện tử dường như đã phần nào phát huy được thế mạnh
của cả loại hình báo chí truyền hình (hình ảnh sinh động, chân thực giúp người xem
như được tận mắt chứng kiến sự việc) và của báo mạng (thông tin chuyển tải nhanh,
ngắn gọn, đa dạng các ngôn ngữ thể hiện). Cơ bản các video được sản xuất theo
hướng đa phương tiện ngôn ngữ thể hiện, vừa có hình ảnh chân thực, vừa có text
(phụ đề), lại có âm thanh (tiếng động hiện trường, tiếng nhân vật trả lời và lời bình).
Đối với công chúng, theo kết quả khảo sát của chúng tôi, khi được hỏi về tần
suất xem video trên báo điện tử, trong 1.000 phiếu trả lời thì có 45,1% công chúng
thường xuyên xem, 37,7% thỉnh thoảng xem, 16,2% hiếm khi xem. Đặc biệt, công
chúng tìm kiếm xem video nhiều hơn khi có những sự kiện nổi trội, thu hút sự chú ý
của dư luận. Một trong những nội dung nổi bật mà công chúng quan tâm đối với video
trên báo mạng điện tử, đó chính là chủ đề về xã hội (74.8%), về giải trí (68.9%), về văn
hoá (66,1%), chính trị (65%), thể thao (64,5%), kinh tế (64%).
Về thời gian trong 1 ngày dành để xem các video, có 20% công chúng đã xem
từ 6-10 phút, 28,3% xem từ 11-20 phút, 28,5% xem từ 21 đến 30 phút, 23,2% xem
từ 31 phút trở lên. Số liệu trên cho thấy công chúng đã dần quen với việc tiếp nhận
91
thông tin từ các sản phẩm video trên báo mạng điện tử. Đáng chú ý là có tới 68,4%
công chúng chọn phương án xem video bằng điện thoại di động, 22% công chúng
xem từ máy tính xách tay và 9,6% công chúng xem từ máy tính cố định. Rõ ràng là
sự tiếp nhận video của công chúng đã trở nên rất gần gũi, quen thuộc và tiện lợi.
Khi được hỏi, anh/chị thường thích xem video có độ dài như thế nào thì 49,1% lựa
chọn video có độ dài dưới 1 phút, 38% lựa chọn thích xem video có độ dài 1 phút,
chỉ có 8,45% thích xem video có thời lượng 5 phút và 4,5% thích xem video có thời
lượng trên 5 phút. Điều này khá phù hợp với nhu cầu tiếp nhận thông tin của công
chúng trong cuộc sống hiện đại, khi con người bận rộn với công việc mưu sinh thì
họ luôn mong muốn trong khoảng thời gian ít nhất, nhưng được tiếp nhận nhiều
thông tin nhất.
Theo đánh giá cụ thể của công chúng về mức độ hài lòng đối với video trên
từng tờ báo điện tử trong diện khảo sát thì video trên VnExpress được đánh giá là
mang lại cho người xem sự hài lòng nhất (58%), Zingnews.vn (57,5%), Tuổi trẻ
online (50,1%). Tuy nhiên, theo phản hồi của công chúng, khả năng thu hút, lôi
cuốn người xem của các video trên báo mạng điện tử hiện nay vẫn chưa cao. Có đến
72% số người được hỏi cho rằng, khả năng này vẫn ở mức bình thường; 15.6% số
người cho biết các sản phẩm video ít thu hút và lôi cuốn. Lý do khiến công chúng
chưa hài lòng video trên các báo điện tử là, do video quá dài 80%, quảng cáo xen
ngang 89%, nội dung thông tin mờ nhạt, không có gì đặc sắc 56%, hình ảnh không
logic, không rõ nét 58%, âm thanh không rõ 49%, phụ đề không cuốn hút 61%, tốc
độ tải video chậm 31%, khả năng tương tác kém 36%.
Hình 1: Những yếu tố khiến khán giả chưa hài lòng với các video trên báo mạng
điện tử.
80
89
56 58
49
61
31 36
0
10
20
30
40
50
60
70
80
90
100
Video quá dài Quảng cao chen
ngang
Nội dung mờ nhạt Hình ảnh không
logic
Âm thanh không rõPhụ đề không cuốn
hút
Tốc độ tải video
chậm
Tương tác kém
Đơn vị: %
