1
SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
Trường THPT Nguyễn Chí Thanh
CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập - Tự do - Hạnh phúc
An Giang, ngày 10 tháng 02 năm 2019.
BÁO CÁO
Kết quả thực hiện sáng kiến, cải tiến, giải pháp kỹ thuật, quản lý, tác nghiệp,
ứng dụng tiến bộ kỹ thuật hoặc nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng
I. Sơ lược lý lịch tác giả
- Họ và tên: TRẦN THỊ HỒNG ANH Nam, nữ: Nữ
- Ngày tháng năm sinh: 20-02-1982
- Nơi thường trú: ấp Phú Bình, xã Phú An, huyện Phú Tân, tỉnh An Giang.
- Đơn vị công tác: Trường THPT Nguyễn Chí Thanh
- Chức vụ hiện nay: Giáo viên
- Trình độ chuyên môn: Cử nhân sư phạm Ngữ văn
- Lĩnh vực công tác: giảng dạy bộ môn Ngữ văn
II. Sơ lược đặc điểm tình hình đơn vị
Nghiên cứu khoa học kỹ thuật (NCKH) là một hoạt động trải nghiệm bổ ích,
thiết thực, gắn liền giữa lý thuyết với thực hành và vận dụng kiến thức đã học vào giải
quyết các tình huống thực tiễn. Với học sinh, hoạt động này giúp phát huy, khích lệ,
định hướng, tiếp lửa, khơi dậy niềm đam mê học tập, nghiên cứu và sáng tạo của các
em. Đặc biệt, hoạt động nghiên cứu khoa học - kỹ thuật còn rèn luyện cho các em học
sinh kĩ năng tự học, tự nghiên cứu, tự kiểm chứng kết quả bằng thực nghiệm... Với
giáo viên, thông qua việc định hướng, hướng dẫn cho học sinh nghiên cứu khoa học,
thầy cô sẽ nâng cao năng lực của bản thân về những kiến thức có liên quan đến các đề
tài nghiên cứu khoa học.
2
Nắm bắt được tầm quan trọng của việc nghiên cứu khoa học, trong những năm
gần đây, công tác hướng dẫn học sinh trường THPT Nguyễn Chí Thanh tham gia cuộc
thi Khoa học kỹ thuật luôn được Ban giám hiệu nhà trường quan tâm, hỗ trợ và đã đạt
được một số thành quả nhất định. Các thầy cô tham gia hướng dẫn đều làm việc hết
sức tận tình, hăng say, đưa ra nhiều giải pháp, sáng kiến để giúp các em học sinh đạt
được những kết quả tốt nhất. Sau đây là một số chia sẻ về kinh nghiệm hướng dẫn học
sinh tham gia nghiên cứu khoa học – kỹ thuật với dự án Phòng, chống ma túy mới
xâm nhập vào trường học.
- Tên sáng kiến: Một vài kinh nghiệm trong việc hướng dẫn học sinh tham gia
nghiên cứu khoa học – kỹ thuật với dự án Phòng, chống ma túy mới xâm nhập vào
trường học.
- Lĩnh vực: Hoạt động phong trào
III. Mục đích yêu cầu của đề tài, sáng kiến:
1. Thực trạng ban đầu trước khi áp dụng sáng kiến
Cuộc thi Khoa học- kĩ thuật (KH KT) dành cho học sinh THPT được Bộ Giáo dục
và đào tạo chính thức triển khai và tổ chức từ năm học 2013-2014. Cuộc thi được tiến
hành từ cấp trường, cấp tỉnh đến cấp quốc gia. Đối tượng tham gia cuộc thi là những
học sinh theo học từ lớp 9 đến lớp 12. Mục đích của cuộc thi là nhằm khuyến khích
học sinh nghiên cứu, sáng tạo khoa học, công nghệ, kĩ thuật, vận dụng những kiến
thức đã học vào giải quyết những vấn đề thực tiễn của cuộc sống, khám phá và phát
huy tiềm năng sáng tạo của học sinh, tạo môi trường học tập tích cực, là tiền đề để các
em hòa nhập với cuộc sống cũng như công tác nghiên cứu khoa học sau này. Đặc biệt
cuộc thi góp phần không nhỏ thúc đẩy đổi mới hình thức tổ chức dạy học, đổi mới
kiểm tra đánh giá nhằm phát huy năng lực học sinh, nâng cao chất lượng dạy học. Qua
đây cũng tạo cơ hội để học sinh giới thiệu kết quả nghiên cứu của mình tới tất cả thầy
cô bạn bè, tới các nhà khoa học … từ đó học sinh có thêm cơ hội được giúp đỡ đào
tạo, rèn luyện, đưa sản phẩm ứng dụng vào thực tế. Tuy nhiên, qua quan sát, qua quá
trình tham gia hướng dẫn học sinh nghiên cứu khoa học, tôi nhận thấy:
Cuộc thi NCKH dành cho học sinh vẫn còn mới mẻ với một bộ phận học sinh và,
giáo viên. Vì các đối tượng này vẫn chưa hiểu hết về hoạt động nghiên cứu khoa học-
3
kỹ thuật trong nhà trường, càng không hiểu biết các phương pháp nghiên cứu tiếp cận
khoa học trong thực tiễn… Nhiều thầy cô giáo yêu thích NCKH nhưng khi tham gia
NCKH cùng HS thì kết quả đạt được không như mong muốn. Có thể vì đề tài nghiên
cứu không mang tính khả thi, có thể vì học sinh không sử dụng đúng các phương pháp
khoa học khi nghiên cứu, hay do thầy cô không nắm được bố cục bài báo cáo kết quả
nghiên cứu để hướng dẫn học sinh viết bài báo cáo,…Về phần HS, hầu hết HS chưa
tham gia NCKH ở những cấp học dưới nên hoạt động này với các em là quá khó, là
không thể thực hiện một mình và thường tỏ ra rất ngại khi tham gia. Nhiều HS khi
NCKH đã không tự tin trình bày ý tưởng, không định hướng được vấn đề cần nghiên
cứu như thế nào…nên đã hoàn toàn dựa vào sự hướng dẫn của GV.
Từ thực trạng trên, việc chia sẻ những kinh nghiệm hướng dẫn học sinh NCKH
đến GV và HS là việc làm hết sức cần thiết. Kinh nghiệm hướng dẫn HS NCKH mà
tôi chia sẻ chủ yếu dựa trên việc tham khảo những kinh nghiệm của các giáo viên đã
tham gia hướng dẫn học sinh NCKH ở trường mình và một số trường trong tỉnh; quan
trọng hơn, đó là sự đúc rút kinh nghiệm của chính bản thân người viết khi hướng dẫn
HS thực hiện đề tài “Phòng chống ma túy mới xâm nhập vào trường học”. Vì vậy chắc
chắn không thể tránh được các thiếu sót. Rất mong nhận được sự đóng góp của các
thầy cô!
2. Sự cần thiết phải áp dụng sáng kiến
Như chúng ta đã biết, nghiên cứu khoa học là sự phát hiện bản chất sự vật, phát
triển nhận thức khoa học về thế giới, hoặc sáng tạo phương pháp mới và phương tiện
kỹ thuật mới để làm biến đổi sự vật phục vụ cho mục tiêu hoạt động của con người.
Cụ thể, để thực hiện dự án NCKH về việc “Phòng chống ma túy mới xâm nhập vào
trường học”, người nghiên cứu phải đi tìm đáp án cho những câu hỏi như: ma túy mới
là gì; sự nhận thức của HS về ma túy mới; khả năng xâm nhập vào trường học của ma
túy mới; biện pháp phòng chống ma túy mới xâm nhập vào trường học… Để trả lời
những câu hỏi này, người nghiên cứu phải đọc sách, nghiên cứu tài liệu, suy nghĩ và
đề ra hệ thống câu hỏi để khảo sát các đối tượng có liên quan về vấn đề nghiên cứu…
Nghĩa là hoạt động NCKH sẽ tạo ra thói quen tốt ngay từ đầu cho học sinh như thói
quen đọc sách, nghiên cứu tài liệu hàng ngày, thói quen tự học và rèn luyện kỹ năng
4
đặt câu hỏi… Như vậy, nghiên cứu khoa học kỹ thuật của học sinh là một trong những
hoạt động trải nghiệm sáng tạo, góp phần quan trọng vào việc đổi mới phương pháp
dạy học, kiểm tra đánh giá, hướng tới hình thành và phát triển năng lực cho học sinh.
Thế nhưng, với nhà khoa học, nghên cứu khoa học là công việc hằng ngày, nhưng với
HS, nghiên cứu khoa học là một sự trải nghiệm mới mẻ, dù có đam mê cũng rất cần có
sự giúp đỡ của GV hướng dẫn. Vậy nên, thực hiện sáng kiến “Một vài kinh nghiệm
trong việc hướng dẫn học sinh tham gia nghiên cứu khoa học – kỹ thuật với dự án
Phòng, chống ma túy mới xâm nhập vào trường học”, người viết sẽ nêu lên cách thức
mà mình đã hướng dẫn HS thực hiện đề tài NCKH này. Người viết sẽ cố gắng khái
quát những công việc mà mình đã hướng dẫn HS thực hiện nghiên cứu đề tài “Phòng
chống ma túy mới xâm nhập vào trường học” thành một quy trình để cả GV và HS
đều có thể theo đó thực hiện NCKH. Vì thế,
- Với giáo viên: sáng kiến được công nhận sẽ là nguồn tài liệu để đồng nghiệp tham
khảo cách hướng dẫn HS tham gia cuộc thi NCKH
- Với học sinh: sáng kiến sẽ là nguồn tài liệu để những HS yêu thích nghiên cứu
khoa học tìm hiểu cách làm, cách thực hiện một đề tài nghiên cứu khoa học.
3. Nội dung sáng kiến
Cuộc thi nghiên cứu khoa học kỹ thuật dành cho học sinh là cuộc thi được tổ
chức thường niên, nó là sân chơi lớn để cả GV và HS học hỏi, giao lưu và thể hiện
niềm đam mê với nghiên cứu khoa học. Vậy nên, đầu năm học mới, ban giám hiệu
nhà trường đã phát động cuộc thi đến toàn thể GV và HS của trường. Cuộc thi diễn ra
qua các vòng thi: vòng chấm chọn đề tài cấp trường, vòng chấm chọn đề tài cấp tỉnh,
vòng chung khảo cấp tỉnh, vòng chung khảo cấp quốc gia. Thời gian diễn ra cuộc thi
vì thế cũng kéo dài từ đầu tháng 11 năm trước đến cuối tháng 3 năm sau. Tuy nhiên,
để có sản phẩm dự thi cuộc thi NCKH, cả GV và HS đều phải thực hiện việc nghiên
cứu dự án ngay sau khi kết thúc Hội thi NCKH của mỗi năm học. Có như vậy, chúng
ta mới có thời gian tìm hiểu về đối tượng nghiên cứu. Sau đây, người viết sẽ khái quát
lại tiến trình thực hiện một dự án NCKH, cụ thể là việc thực hiện dự án “Phòng chống
ma túy mới xâm nhập vào trường học” do nhóm HS lớp 11 của trường thực hiện. Dự
án này đã đạt được giải nhì cấp tỉnh của lĩnh vực khoa học xã hội và hành vi.
5
Xuất phát từ thực tế nghiên cứu của cá nhân, người viết xin được giới hạn
phạm vi lĩnh vực thực hiện NCKH là lĩnh vực khoa học xã hội và hành vi.Theo người
viết, để thực hiện một dự án NCKH thuộc lĩnh vực khoa học xã hội và hành vi, chúng
ta cần:
- Lựa chọn đề tài nghiên cứu
- Nghiên cứu tài liệu, xác định mục đích nghiên cứu
- Xây dựng đề cương nghiên cứu
- Thu thập, xử lý số liệu làm minh chứng cho đề tài nghiên cứu
- Viết bài báo cáo kết quả nghiên cứu
- Trưng bày sản phẩm nghiên cứu
3.1. Lựa chọn đề tài nghiên cứu:
Có thể nói khâu đầu tiên và quan trọng nhất của một dự án NCKH là lựa chọn
đề tài nghiên cứu.
Đề tài nghiên cứu phải là vấn đề mà HS quan tâm và yêu thích. Nhưng, đề tài
nghiên cứu còn phải là vấn đề có ý nghĩa, mang tính thời sự, xã hội đòi hỏi người
nghiên cứu phải đặt ra và giải quyết bằng sản phẩm mà mình nghiên cứu được. Muốn
vậy, ngay khi cuộc thi NCKH được triển khai đến từng lớp, từng HS, GV hướng dẫn
có thể gợi ý cho HS một số đề tài nghiên cứu để HS tham khảo, để HS tìm hiểu về vấn
đề nghiên cứu. Từ sự gợi ý, định hướng của giáo viên, học sinh sẽ tư duy và tìm tòi
những ý tưởng, giải pháp mới, gắn liền với thực tiễn cuộc sống, qua đó hình thành nên
dự án khoa học, kỹ thuật. Điều cần lưu ý khi lựa chọn đề tài nghiên cứu là tính mới
mẻ và tính khả thi của các dự án nghiên cứu. Chúng ta không thể nghiên cứu lại một
dự án khoa học đã được Hội đồng khoa học công nhận. Chúng ta cũng không thể thực
hiện một dự án khoa học không có tính khả thi, như vậy công trình nghiên cứu của
chúng ta sẽ không có ý nghĩa.