1136
SỬ DỤNG TRÒ CHƠI HỌC TẬP ĐỂ NÂNG CAO HIỆU QUẢ
GIÁO DỤC DINH DƯỠNG SC KHE
CHO TRẺ MẪU GIÁO 5 - 6 TUỔI
Trần Thị Minh Hằng, Nguyễn Thị Đoan Trang
Khoa Sư phạm, Trường Cao đẳng Huế
TÓM TẮT
Giáo dục dinh dưỡng sức khỏe cho trẻ mẫu giáo là một trong những vấn
đề quan trọng được xã hội quan tâm hàng đầu. Bài viết đề cập đến giáo dục dinh
dưỡng sức khỏe cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi, trò chơi học tập và mối liên hệ giữa
trò chơi học tập với việc giáo dục dinh ỡng sức khỏe cho trmẫu giáo 5 - 6
tuổi, thực trạng sử dụng trò chơi học tập trong các hoạt động giáo dục dinh ng
sức khỏe cho trẻ trong các trường mầm non trên địa bàn thành phố Huế. Bài viết
này cũng chỉ ra cách sử dụng trò chơi học tập nhằm nâng hiệu quả giáo dục dinh
dưỡng sức khỏe cho trmẫu giáo 5 - 6 tuổi như: xác định đúng mục đích, yêu
cầu của hoạt động; lựa chọn các trò chơi học tập phù hợp với từng yêu cầu cụ
thcủa nội dung hoạt động; sử dụng các tình huống vấn đề để đưa trò chơi
học tập vào hoạt động một cách cụ th; tchc cho trẻ chơi và đánh giá kết quả
sử dụng trò chơi học tập trong việc giáo dục dinh dưỡng sức khỏe cho trẻ.
Từ khóa: Giáo dục dinh dưỡng sức khỏe; trò chơi học tập; trmẫu giáo;
dinh dưỡng; sức khỏe
1. Mở đầu
Dinhng nhu cầu thiết yếu không thể thiếu của con người. Nếu ni
lớn cần dinh dưỡng đduy t sự sống làm việc thì trem cần dinh dưỡng để phát
triển th cht trí tu, do đó, giáo dục dinh ỡng sức khỏe một nội dung luôn
được đặt n ng đầu trong tiến trình nuôi dưỡng, chăm c trmẫu giáo
1
. Giáo
dục dinh dưỡng sức khỏe cho trmẫu giáo là quá trình tác động có mục đích, có
kế hoạch của giáo viên và những ngưi nuôi dưỡng đến tình cảm, lý t ca trẻ đ
tui mẫu giáo 5- 6 tuổi nhằm hình thành cho trẻ nhn thức, thái đhành động để
th tự gc thực hiện vấn đăn uống chăm lo cho sức kho của bản thân nh
2
.
Giáo dục dinh dưỡng sức khỏe (GDDDSK) cho trmu giáo có thể đưc thực hiện
thông qua nhiều hoạt động với nhiu nh thức phong phú đa dạng khác nhau
1
Phạm Mai Chi, Yến Khanh, Nguyn Th Hng Thu (2015), Các hoạt động giáo dc dinh ng -
sc khe cho tr mm non, Nxb Giáo dc Vit Nam, Hà Ni.
2
Lê Th Mai Hoa (2018), Giáo trình V sinh - Dinh dưỡng, Nxb Giáo dc, Hà Ni.
1137
như: hoạt động đóntr tr, hoạt động học, hoạt động vui ci, hoạt động ăn, hot
động chiều, và một trong những nh thc quan trọng đó thông qua việc tổ
chức c trò chơi mà tiêu biểu tci học tập.
Tchơi học tập (TCHT) từ lâu được như trường học đặc thù của
trkhi tham gia vào trò chơi này, trẻ không những phát huy được tính tích cực,
năng động, thỏa mãn trí mò, thích khám phá của mình… còn đưa trí tuệ
của trẻ vào khuôn phép, tập cho trẻ duy lô gíc… Đặc thù của trẻ mầm non là
Học bằng chơi, chơi mà họcnên TCHT đã thực sự mang đến cho trẻ sự hứng
thú, trẻ được thỏa mãn nhu cầu tìm hiểu, khám phá các sự vật, hiện tượng trong
cuộc sống, nhờ vậy, vốn kiến thức về dinh ỡng sức khỏe (DDSK) của trẻ
cũng được tăng lên đáng kể
1
.
Hiện nay, tình trạng suy dinh ỡng cũng như thừa cân béo phì trem
đang vấn đề được hội quan tâm. Do đó, nếu giáo viên tiến hành tổ chc
TCHT với nội dung giáo dục dinh dưỡng sức khỏe một cách khéo léo, sinh động,
hấp dẫn, phù hợp với đtuổi sẽ giúp cho trý thức hơn trong việc lựa chọn
và sử dụng các loại thực phẩm; giữ gìn sức khỏe cho bản thân… như thế sẽ tăng
thêm ý nghĩa và hiệu quả của hoạt động GDDDSK cho trẻ.
2. Phương pháp nghiên cứu
Để xây dựng sở lý luận, chúng i sử dụng các phương pháp phân tích,
tổng hợp, so sánh, hệ thống hóa những tài liệu liên quan đến đề tài nghiên
cứu.
Để điều tra thực trạng sử dụng TCHT nhằm GDDDSK cho trẻ 5-6 tuổi
trên địa n thành phố Huế, chúng tôi sử dụng phiếu điều tra để trưng cầu ý kiến
của 46 giáo viên trên địa bàn thành phố Huế (trường mầm non (MN) Họa Mi,
trường MN Thuận Lộc, trường MN Phú Cát, trường MN 8-3, trường MN Phước
Vĩnh, MN Happy Kids) về vấn đề sử dụng TCHT nhằm GDDDSK cho trẻ mẫu
giáo 5-6 tuổi; Trao đổi, trò chuyện với giáo viên để thấy được nhận thức của giáo
viên về vấn đề GDDDSK cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tui thông qua TCHT; Quan sát
các giờ dạy các hoạt động chơi sử dụng TCHT để GDDDSK của giáo viên;
Thu thập, nghiên cứu, phân tích một số kế hoch hoạt động, tổ chc tchc các
TCHT nhằm GDDDSK cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi; Ghi chép lại làm sở để đánh
giá thc trng tổ chức việc GDDDSK cho trẻ mẫu go 5 - 6 tui tng qua TCHT
trường mầm non..
Để đánh giá mức độ hiểu biết của trẻ về dinh dưỡng sức khỏe, chúng tôi
1
Nguyn Th Hòa (2009), Phát huy tính tích cc nhn thc ca tr mu giáo 5-6 tuổi trong trò chơi học
tp, Nxb Đại học Sư phạm Hà Ni.
1138
đã sử dụng các bài tập để đánh giá mức độ hiểu biết về dinh dưỡng sức khỏe của
tr(135 trẻ các trường MN trên), sau đó phân tích đánh giá kết quả c liu
thu thp được tc phiếu đánh giá các biên bản quan sát biểu hiện của trẻ trong
việc tổ chức trò chơi học tập thông qua các hoạt động. Chúng i sử dụng một số
ng thức thống toán học nhằm phân tích sliệu, đánh giá hiệu qu của các biện
pháp nâng cao hiệu qu GDDDSK cho trẻ 5 - 6 tuổi thông qua TCHT trường mầm
non.
3. Kết quả và thảo luận
3.1. Trò chơi học tập với việc giáo dục dinh dưỡng sc khỏe cho trẻ mẫu giáo
5-6 tuổi
3.1.1. Giáo dục dinh dưỡng sức khỏe cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi
Giáo dục dinh dưỡng sức khỏe biện pháp can thiệp nhằm thay đổi những
tập quán thói quen và các hành vi liên quan đến dinh dưỡng, nhằm cải thiện tình
trạng dinh dưỡng sức khỏe trong quá trình phát triển kinh tế xã hội. Bản thân quá
trình GDDDSK trong nhà trường nói chung với trẻ mầm non nói riêng phải
nằm trong một chiến lược phát triển của toàn xã hội mà nó là một quá trình liên
tục, không ngừng. GDDDSK đòi hỏi sự tham gia của toàn xã hi đc biệt là các
ngành giáo dục, truyền thông, ngành sức khe cộng đồng và dinh dưỡng
1
.
Trường mầm non i chămc - go dục trẻ một cách khoa học, giúp trẻ
phát triển tn diện về nhn thc, tình cảm, ngôn ngữ, thchất, thẩm m. Giáo dục
dinh dưỡng sức khỏe cho trtrưng mầm non một trong hai nội dung ca
lĩnh vực phát triển thể chất, không đơn thuần chỉ là việc cung cấp cho trẻ thông
tin, sự hiểu biết về những loại thực phẩm cần thiết để phát triển thể chất, trí tuệ,
còn bao gồm việc giáo dục hướng dẫn trẻ về các thói quen ăn uống lành
mạnh, cân đối ngay từ giai đoạn đầu của cuộc sống. Do đó, việc đưa các nội dung
GDDDSK o chương trình chăm sóc giáo dục từ lứa tuổi mầm non một vic
m rất cn thiết, tạo ra sự ln tng về GDDDSK cho trẻ ở lứa tui mầm non cho
đến lứa tuổi học đưng.
Trem lứa tui mẫu giáo 5- 6 tuổi rất nhạy cảm mau chóng tiếp thu những
kiến thức học được và trẻ ghi nhớ rất lâu. Vì vậy việc tiến hành GDDDSK ngay từ
lứa tuổi này sẽ góp phần quan trọng trong chiến lược phát triển con người, tạo ra
một lớp người sự hiểu biết nhất đnh về dinh dưỡng, có sự la chn thông minh
tự giác trong ăn uống để bảo v sức kho cho chính bản thân mình. Thông qua
việc GDDDSK, tr đưc cung cp những kiến thức về dinh dưỡng như tên gi,c
1
B Giáo dục và Đào tạo (2021), Thông tư 01/VBHN-BGDĐT ngày 13/4/2021 ban hành Chương trình
Giáo dc mm non, B Giáo dục và Đào tạo, Hà Ni.
1139
đặc điểm, nguồn gốc, giá trị dinh dưng và lợi ích của các loi thực phẩm đối với
thcon người, góp phần trang bị cho trnhững hiểu biết cần thiết vdinh dưỡng
biết vn dng những hiểu biết đó vào thực tế cuc sng như tr biết n các món
ăn quen thuộc gần gũi, đồng thời bước đầu biết cách chế biến chúng. Tn sở
đó, hình thành trẻ thái độ đúng đắn đối với vấn đề dinh dưỡng và sức khoca
bản thân mình, trẻ tích cực và hứng t trong ăn uống, ăn một cách vui vẻ, tự giác,
đảm bảo v sinh góp phần phát triển thcht cho trẻ. Bên cạnh đó GDDDSK còn
hình thành cho trẻ một số kỹ năng và thói quen vệ sinh văn minh trong ăn uống,
giúp trẻ có được các kỹ năng tự phục vụ, lòng yêu thích lao động và thái độ trân
trọng người lao động sản phẩm lao động.
GDDDSK cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi bao gồm các ni dung: Nhn biết
một smón ăn, thực phẩm thông thườngích lợi của chúng đối vi sức khỏe;
Tập làm một số việc tự phục vụ trong sinh hoạt; Gin sức khỏe và an toàn
1
.
GDDDSK cho trẻ mầm non nói chung và GDDDSK cho trẻ mẫu giáo 5-
6 tuổi nói riêng đều thể hiện ở ba mặt: Kiến thức, k năng và thái độ:
[1] Về kiến thức: Trbiết về 4 nhóm thực phẩm cơ bản; giá trị dinh dưỡng
của một số thực phẩm thông thường; cách chế biến đơn giản một số thực phẩm;
ích lợi của ăn uống đối với sức khỏe; sử dụng một số đồ dùng ăn uống; ăn uống
hợp lý để phòng ngừa bệnh tật; một số bệnh liên quan đến dinh dưỡng.
[2] Về kỹ năng: phân loại thực phẩm theo nguồn gốc giá trị dinh ỡng;
sử dụng một số đồ dùng trong ăn uống và chế biến thực phẩm; vệ sinh văn minh
trong ăn uống; chế biến một số món ăn đơn giản; nhận biết những nơi và những
vật dụng gây nguy hiểm.
[3] Về thái độ: Trhứng thú với vấn đề ăn uống; hứng thú với việc chế
biến các món ăn; thích tìm hiểu chia sẻ những hiểu biết về dinh ỡng; biết
yêu quý và tôn trọng người lao động và sản phẩm lao động
2
.
3.1.2. T chơi học tập của trẻ mẫu giáo
Có nhiều quan điểm khác nhau về trò chơi học tập (TCHT), E.I.Tikheeva
cho rằng, trò chơi được gọi TCHT (trò chơi tchức hoạt động học tập)
trò chơi đó gắn liền với một mục đích tchức hoạt động học tập nhất định và đòi
hỏi phải có tài liệu phù hợp kèm theo. P.G.Xamarucova cho rng, trò ci đưc
1
B Giáo dục và Đào to (2021), Thông tư 01/VBHN-BGDĐT ngày 13/4/2021 ban hành Chương trình
Giáo dc mm non, B Giáo dục và Đào tạo, Hà Ni.
2
B Giáo dục và Đào to (2021), Thông tư 01/VBHN-BGDĐT ngày 13/4/2021 ban hành Chương trình
Giáo dc mm non, B Giáo dục và Đào tạo, Hà Ni.
1140
xem là TCHT là những trò chơi nhim v ch yếu là giáo dục phát triển
trí tucho trem
1
.
Trong thuật ng đã đưc ng nhận, TCHT hưng tới việc giáo dc
phát trin trí tucủa tr. Trong luận dạy học, tất cnhững trò chơi gắn liền
với việc dạy học như phương pháp, hình thức tchức tập luyện cho trẻ,
không tính đến nội dung và tính chất của trò chơi đều gọi là TCHT.
Tchơi học tập là trò chơi có luật và nội dung cho trước, là trò chơi của
sự nhận thức, hướng đến sự mở rộng, chính xác hóa, hệ thống hóa các biểu tượng
đã có, nhằm phát triển các năng lực trí tuệ, giáo dục lòng ham hiểu biết cho trẻ -
trong đó nội dung học tập được kết hợp với hình thức chơi. Đó là phương
tiện hiệu quả đ phát trin trí thông minh là con đưng đc đáo giúp tr
nhận thức thế giới xung quanh một cách nh nhàng, o hứng hiu quả
2
.
Tchơi học tập cho trẻ mẫu giáo rất phong phú đa dạng, chúng thường
những đặc điểm sau: Tchơi được quy định ràng bởi luật chơi, luật
chơi y thường do người lớn nghĩ ra nhằm mục đích giáo dục trí tuệ nhân
cách cho trẻ.; Khi tham gia vào TCHT, vị thế của mọi đứa trẻ đều như nhau,
không sự phân biệt hay thiên vị cho bất cứ một trnào; Tên gọi của TCHT
thường phản ánh nội dung chơi khơi dậy hứng thú của trẻ đối với trò chơi;
TCHT được tổ chc để dạy học nhằm mục đích huy động trí óc của trẻ làm
việc thực sự trong khi giải quyết nhiệm vụ nhận thức, phát triển trí thông minh;
Các hoạt động mối quan hệ của người chơi đều được chđạo bằng luật chơi
của trò chơi hc tập; TCHT bao giờ cũng có kết quả nhất định
3
.
3.1.3. Trò chơi học tập vi việc giáo dục dinh dưỡng sức khỏe cho trẻ mẫu giáo
5 - 6 tuổi
Trò chơi học tập là một trong những trò chơi được sử dụng thường xuyên
trong các hoạt động giáo dục trẻ ở trường mầm non. TCHT khác với tiết học, nó
là trò chơi phát triển trí tuệ cho trẻ nhưng nó không mang màu sắc của việc dạy
học học hoàn toàn hoạt động vui chơi, hoạt động mang tính thi đua
nét. Khi tổ chức TCHT nhằm GDDDSK cho trẻ, trsẽ không cảm thấy gò bó,
nhàm chán, trẻ được trực tiếp trải nghiệm các hoạt động về dinh ỡng sức khỏe,
do đó những kiến thức về dinh dưỡng sức khỏe đến với trẻ một cách tự nhiên
giúp trẻ nhớ lâu hơn
4
.
1
Nguyn Th Hòa (2009), Phát huy tính tích cc nhn thc ca tr mu giáo 5-6 tuổi trong trò chơi học
tp, Nxb Đại học Sư phạm Hà Ni.
2
Nguyn Th Hòa (2009), Sđd.
3
Nguyn Th Hòa (2009), Sđd.
4
Hoàng Th Hi Quế (2011), Sưu tầm thiết kế mt s TCHT nhm khám phá thiên nhiên vô sinh, Lun
văn Thạc s.