S Tích Th n Tam Ranh S ng S S t đt Thiên B nự ầ ừ ỏ ắ ấ ả
1. Th n Tam Ranh?ầ
N c Vi t Nam t x a d ng c nghi p ph ng Nam cóướ ệ ừ ư ự ơ ệ ở ươ
qu c hi n là Văn Lang t th i các Vua Hùng. Đn đi Hùngố ệ ừ ờ ế ờ
Thu n V ng, nhà vua hi m hoi mu n có ng i n i dõi, đi vậ ươ ế ố ườ ố ề
mi n bi n, đn trang Đng Mông huy n Bình Ch ng (nayề ể ế ồ ệ ươ
thu c xã Quang Trung huy n V B n t nh Nam Đnh) th yộ ệ ụ ả ỉ ị ấ
ng i con gái h B ng xinh đp hi n th c, bèn đa v cung,ườ ọ ằ ẹ ề ụ ư ề
l p làm v ng phi. V ng phi h B ng chung s ng v i nhàậ ươ ươ ọ ằ ố ớ
Vua 13 năm mà v n không có con. Nhà vua và v ng phi bènẫ ươ
l p đàn c u xin th ng đ, c m đng đn thiên đình. Th ngậ ầ ượ ế ả ộ ế ượ
đ cho tiên đng xu ng đu thai, nh ng không ai mu n đi c ,ế ồ ố ầ ư ố ả
các tiên đng đng túm t m l i, Th ng đ bàn b t xu ng t tồ ứ ụ ạ ượ ế ắ ố ấ
c , qu nhiên bà B ng mang thai, nhà vua r t m ng, ch ngàyả ả ằ ấ ừ ờ
sinh n . Ngày 21 tháng 6 bà B ng tr d , sinh ra m t cái b c to.ở ằ ở ạ ộ ọ
Nhà vua sai ng i m ra thì th y h n sáu ch c đu ng i chenườ ở ấ ơ ụ ầ ườ
chúc nhau trông th t là k quái. Nhà vua s hãi v i cho quân đàoậ ỳ ợ ộ
h th t sâu, đem chôn ngã ba đng làng. Th ng đ sai Quố ậ ở ườ ượ ế ỷ
v ng xu ng trông coi ph n m không cho qu y nhi u. Khôngươ ố ầ ộ ấ ễ
yên tâm Th ng đ còn sai ba v Đô Thiên Th n T ng là Đôượ ế ị ầ ướ
Hi n Đô Ty Đô Tu xu ng cùng qu v ng cai qu nế ỳ ố ỷ ươ ả .
Ba v Đô thiên Th n T ng hàng ngày th y Thu n v ngị ầ ướ ấ ậ ươ
và B ng Phi r u rĩ đng lòng th ng bèn v tr i tâu l i v iằ ầ ộ ươ ề ờ ạ ớ
Th ng đ. Ng c Hoàng th y l y ng i thiên đình khôngượ ế ọ ấ ấ ườ ở
đc, thì ch n ng i tr n gian h t h n đc đu thai tr l iượ ọ ườ ở ầ ế ạ ượ ầ ở ạ
đ hi n nh p vào B ng phi. Nam Tào B c Đu ch n m tể ệ ậ ằ ắ ẩ ọ ộ
ng i h Đ tên là Ki u hi n nh p vào đ sau k v làm vua,ườ ọ ỗ ề ệ ậ ể ế ị
tr vì thiên h . L i ch n ng i h V tên là C trong xã hi nị ạ ạ ọ ườ ọ ị ư ệ
nh p vào sau làm quan văn đ tham m u giúp vua tr n c. L iậ ể ư ị ướ ạ
ch n thêm m t ng i h Tr ng tên là Ch t cùng xã hi nọ ộ ườ ọ ươ ấ ệ
nh p vào sau làm quan võ đ l m gi binh quy n đánh gi c,ậ ể ắ ữ ề ặ
gi n c. Ba v đó g i là Tam Bành, sau này d c ngang tr iữ ướ ị ọ ọ ờ
đt, có nhi u quy n l c đ tr dân tr n c.ấ ề ề ự ể ị ị ướ
Qu nhiên ít lâu sau, B ng phi l i có mang, năm sau vàoả ằ ạ
ngày 10 tháng ba, bà tr d , sinh ngay trong b p (n i c a Táoở ạ ế ơ ở ủ
quân) m t cái b c, m ra th y ba đa bé th t k d . đa thộ ọ ở ấ ứ ậ ỳ ị ứ ứ
nh t không có m t, đa th hai không có tay, đa th ba khôngấ ặ ứ ứ ứ ứ
có ch m đu. Thu n V ng th y ba đa con đu đã ch t, bi tỏ ầ ậ ươ ấ ứ ề ế ế
r ng v n nhà Hùng s p h t, v a s v a th ng, v i đemằ ậ ắ ế ừ ợ ừ ươ ộ
ng i đem chôn ba v ba cáí gi ng sâu đ không còn v t tích.ườ ị ở ế ể ế
V th nh t chôn gi ng gi a Đng Mông. V th hai chôn ị ứ ấ ở ế ữ ồ ị ứ ở
gi ng g n trang Đc Th ng (nay là Đc L c, xã Liên B o).ế ầ ắ ắ ắ ự ả
Còn v th ba thì chôn gi ng trên cánh đng Cao làng Vân Cátị ứ ở ế ồ
(nay là xã Kim Thái). Đc 100 ngày, ba v bi n hóa k d , đêmượ ị ế ỳ ị
đêm tr i m a phùn th ng bi n thành nh ng qu c u l a bayờ ư ườ ế ữ ả ầ ử
l n trên không trung, g p nhau ch m l i r i bi n m t, dân sượ ặ ụ ạ ồ ế ấ ợ
quá cho là linh d , th ng g i đó là Tam Ranh (Ba v th n tr ).ị ườ ọ ị ầ ẻ
Dân l p đn th c nh ba cái gi ng.ậ ề ờ ạ ế
2. Tam Bành?
V th nh t tuy không có m t nh ng có đôi chân nhanhị ứ ấ ặ ư
nh n, trên hai b p chân có vi t ch “t tung” và “ngũ hoành”ẹ ắ ế ữ ứ
nên ngài cùng hai em d c ngang tr i đt không n i đâu là khôngọ ờ ấ ơ
có d u chân. Ba v bi n hoá khôn l ng, th ng làm nh ngấ ị ế ườ ườ ữ
chuy n k l .ệ ỳ ạ
Thu n V ng th y không th kìm ch n i, bèn ng giáậ ươ ấ ể ế ổ ự
xu ng làng Đng Mông đ thuy t ph c các con, nói rõ là cácố ồ ể ế ụ
con đc th ng đ sai xu ng tr n gian đ giúp đ chúng sinh,ượ ượ ế ố ầ ể ỡ
không nên làm đi u gì ng ng c. Thu n V ng cũng nói rõề ỗ ượ ậ ươ
v i các con là Th ng đ đt tên các con là S ng S S t nênớ ượ ế ặ ừ ỏ ắ
phong t c cho các con là:ướ
Nguyên S ng Qu n công Đ Phan t ng quânừ ậ ỗ ướ
Nguyên S Qu n công V Th t ng quânỏ ậ ị ể ướ
Nguyên S t Qu n công Tr ng Th t ng quânắ ậ ươ ỉ ướ
Nhà vua l i phong các v là Tam Th Đ, cho làm t ngạ ị ế ộ ướ
ch huy các cô h n trong cõi âm, giúp đ dân lành, làm đi uỉ ồ ỡ ề
thi n, ch ng l i ma tà qu d . Nhà Vua cho ng i s a l i đnệ ố ạ ỷ ữ ườ ử ạ ề
Đng Mông, th chính ba v đó đ dân làng hàng năm vào kồ ờ ị ở ể ỳ
tu n ti t, r m tháng giêng, r m tháng b y và ngày mùng 10ầ ế ằ ằ ẩ
tháng ba ph i làm l cúng th n nh cúng cô h n, ph i so n lả ễ ầ ư ồ ả ạ ễ
v t cúng th n, không đc quên mâm cháo, mâm b ng rang vàậ ầ ượ ỏ
hoa qu . Vua l i phong ba v Tam Ranh đi t ng âm binh, choả ạ ị ạ ướ
làm đng c nh Thành Hoàng làng Đng Mông. Ba v qu nươ ả ồ ị ậ
công S ng S S t t ng ch ng cho s c ng ngh , c ng r nừ ỏ ắ ượ ư ự ươ ị ứ ắ
không h s hãi th l c nào c . T đó ba v tung hoành, làmề ợ ế ự ả ừ ị
nhi u đi u kinh d , ai cũng cho là linh thiêng. Thành hoàng cácề ề ị
làng đu n s . Thành hoàng làng nào không lo phù h cho dânề ể ợ ộ
yên n làm ăn, trái l i còn sách nhi u dân chúng, b t cúngổ ạ ễ ắ
nhi u l v t, th ng b ba v đánh đu i. nhi u làng th y bátề ễ ậ ườ ị ị ổ ề ấ
h ng trong đình làng b úp s p ho c đ lăn lóc thì bi t đó làươ ị ấ ặ ổ ế
thành hoàng b đánh đu i.ị ổ
Thành hoàng các làng lo s v i kéo nhau lên thiên đình kêuợ ộ
ki n. Ng c Hoang ph i tri u Tam Ranh th n t ng v tr iệ ọ ả ệ ầ ướ ề ờ
phán x . Ng c Hoàng truy n t nay các v Thành Hoàng khôngử ọ ề ừ ị
đc sách nhi u dân chúng, đng th i nói roc Tam Ranh th nượ ễ ồ ờ ầ
t ng là Tam Bành giúp Ng c Hoàng tr kh b n th n qu dướ ọ ừ ử ọ ầ ỷ ữ
qu y nhi u dân chúng. Nh ng Ng c Hoàng cũng khuyên Tamấ ễ ư ọ
Bành không đc n i gi n làm đi u ng ng c, ph i ch u sượ ổ ậ ề ỗ ượ ả ị ự
ki m ch c a Đc Ph t Nh Lai và Quan Th Âm B Tát,ề ế ủ ứ ậ ư ế ồ
đng th i ph i ch u s d y d c a Qu C c tiên sinh, Đô Đànồ ờ ả ị ự ậ ỗ ủ ỷ ố
giáo ch . Tam Bành vâng l nh v h gi iủ ệ ề ạ ớ
Khi v t i Đng Mông, Tam Bành nh p đng vào m tề ớ ồ ậ ồ ộ
ng i g t lúa đang cùng nhân dân ng i ngh trên đó, g i tiên chườ ặ ồ ỉ ọ ỉ
ra b t l p chùa. Làng yêu c u n u đúng nh v y ph i có thánhắ ậ ầ ế ư ậ ả
t th hi n s linh ng. Ng i th g t b ng c m đúng đòn sócử ể ệ ự ứ ườ ợ ặ ỗ ắ
xu ng đt, l y mâm đng trong đn đt lên trên mũi đòn sócố ấ ấ ồ ề ặ
r i nh y lên ng i ngay ng n x p tròn trên mâm đng, g i tiênồ ẩ ồ ắ ế ồ ọ
ch l y gi y vi t tên th n hi n sai đem đt, tàn t nh ên bayỉ ấ ấ ế ầ ệ ố ự ỉ
vào bát h ng. Lúc đó dân làng m i tin là th t, nên t p chungươ ớ ậ ậ
làm thêm cung trong đn Đng Mông đ th Ph t. Bên c nhở ề ồ ể ờ ậ ạ
đn có cây Bòng Bong ngày càng l n lên và cũng t đó dân làngề ớ ừ
g i là Chùa Bòng Bong, ti n Th n h u Ph t. Và cũng t đó ọ ề ầ ậ ậ ừ ở
đn Đng Mông t c chùa Bòng Bong, hàng năm t th n Tamề ồ ứ ế ầ
Ranh, văn t đu kh n t th n Tam Ranh cũng là Đng C nhế ề ấ ế ầ ươ ả
Thành Hoàng, l i t c đc Ph t T Nh Lai và Quan Th Âmạ ế ả ứ ậ ổ ư ế
B Tát cùng v i Qu Cóc tiên sinh Đô đàn giáo ch .ồ ớ ỷ ủ
3. Tam Ranh Th n t ng hi n linh giúp n c giúp dânầ ướ ể ướ
Đn Đng Mông th th n Tam Ranh đi t ng âm binh,ề ồ ờ ầ ạ ướ
nên các t ng lĩnh th ng c u xin ngài đem âm binh tr giúpướ ườ ầ ợ
m i khi các t ng xu t binh ch ng gi p ngo i dã. Th n đã huyỗ ướ ấ ố ặ ạ ầ
đông vô s âm binh âm ph đánh gi c. Khi tr v các t ngố ủ ặ ở ề ướ
đu tâu xin nhà vua ban s c phong. Nhi u tri u đi ban s cề ắ ề ề ạ ắ
phong “Đng C nh Thành Hoàng, b o h qu ng thi, bác huươ ả ả ộ ả ệ
đông ng ng d c b o trung h ng b n th tôn th n Tam Ranhư ự ả ư ả ổ ầ
đi t ng cô h n h qu c t dân n m tr linh ng tinh h uạ ướ ồ ộ ố ỵ ẫ ữ ứ ậ
trung đng th n”.ẳ ầ
T ng truy n đình làng Giáp Nh t, B o Ngũ (Quangươ ề ở ấ ả
Trung) th n t ng c a Bà Tr ng là Giám Sát nguyên soáiờ ữ ướ ủ ư
Đào th Quý làm thành hoàng, có m t cây qu r t quý, ng iị ộ ế ấ ườ
ph ng B c mu n mua v n c nh ng dân làng không ch uươ ắ ố ề ướ ư ị
bán h tr thù b ng cách y m phép, làm cho thành hoàng ph iọ ả ằ ể ả
xu t ngo i. Thành hoàng Giáp Nh t B o Ngũ ph i c u c uấ ạ ấ ả ả ầ ứ
đn th n Tam Ranh phá y m m i tr v đc đình. T đó s cế ầ ể ớ ở ề ượ ừ ắ
phong c a đn Đng Mông th Tam Ranh th n t ng đu đủ ề ồ ờ ầ ướ ề ể
l i đn Giáp nh t, Thành hoàng ph i gi . Đên ngày 10 thángạ ề ấ ả ữ
ba, khi t th n Tam Ranh, m i r c s c ra đn Đng Mông.ế ầ ớ ướ ắ ề ồ
Vi c th cúng, t l đây không có cung văn và đàn sáo hátệ ờ ế ễ ở
văn nh ng có đo đng, có bài s cúng. L v t r t đn gi n,ư ả ồ ớ ễ ậ ấ ơ ả
ch có tr u cau, mu i g o, h ng hoa và cháo hoa, b ng rang.ỉ ầ ố ạ ươ ỏ
Trong làng Đng Mông có m t s th y cúng, th ng chaồ ộ ố ầ ườ
truy n con n i. Khi có vi c ph i c u cúng đn, nh c u xinề ố ệ ả ầ ở ề ư ầ
tr ma tà, c u cin đc th n ch a b nh…ng i dân t ch nị ầ ượ ầ ữ ệ ườ ự ọ
th y cúng làm s ng i đng đ c u kh n ch u l . Th y cúngầ ớ ồ ồ ể ầ ấ ị ễ ầ
ph i ng i ba giá đng liên ti p.ả ồ ồ ế
Giá th nh t là th n th nh t là Nguyên S ng qu n côngứ ấ ầ ứ ấ ừ ậ
Đ Phan t ng quân nh p đng, phán h i ng òi đn kêu xinỗ ướ ậ ồ ỏ ư ế