1076
TĂNG CƯỜNG ỨNG DỤNG CÁC PHƯƠNG PHÁP GIÁO DỤC MẦM
NON TIÊN TIẾN TRÊN THẾ GIỚI TRONG ĐÀO TẠO GIÁO VIÊN
MẦM NON TẠI TRƯỜNG CAO ĐẲNG LAI CHÂU ĐÁP ỨNG YÊU
CẦU ĐỔI MỚI GIÁO DỤC
Lê Thị Hà Giang, Đào Thanh Huyền
Khoa Sư phạm, Trường Cao đẳng Lai Châu
TÓM TẮT
Môi trường học tập của thế kỷ XXI đang thay đổi rất nhanh với các sáng
kiến và các phương pháp, mô hình, cách tiếp cận giáo dục mầm non tiên tiến trên
thế giới được cập nhật, vận dụng thường xuyên ở nhiều quốc gia trên thế giới.
Thành công của những cải cách, đổi mới trong giáo dục liên quan trực tiếp và
gắn liền với hoạt động đào tạo giáo viên, vì chỉ thông qua giáo viên, người học
mới được truyền thụ kiến thức từ một nền tảng học thuật bài bản, chính thống.
Bài viết phân tích việc tăng cường ứng dụng các phương pháp giáo dục mầm non
tiên tiến trên thế giới trong đào tạo giáo viên mầm non tại Trường Cao đẳng Lai
Châu để đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc
ứng dụng những phương pháp này trong đào tạo giáo viên. Bài viết đánh giá thực
trạng tại Trường Cao đẳng Lai Châu, chỉ ra những bước tiến trong việc tích hợp
các phương pháp vào giáo trình và thực hành giảng dạy, đồng thời cũng nêu rõ
những thách thức và đề xuất một số biện pháp nâng cao chất lượng đào tạo và
đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục.
Từ khoá: Phương pháp giáo dục mầm non; đào tạo giáo viên; đổi mới
giáo dục
1. Giới thiệu
Đối với giáo dục mầm non, bậc học đầu tiên trong hệ thống giáo dục quốc
dân, mục tiêu đặt ra là “Giúp trẻ em phát triển về thể chất, tình cảm, trí tuệ, thẩm
mỹ, hình thành những yếu tố đầu tiên của nhân cách, chuẩn bị cho trẻ em vào
lớp một; hình thành và phát triển ở trẻ em những chức năng tâm sinh lý, năng
lực và phẩm chất mang tính nền tảng, những kỹ năng sống cần thiết phù hợp với
lứa tuổi, khơi dậy và phát triển tối đa những khả năng tiềm ẩn, đặt nền tảng cho
việc học ở các cấp học tiếp theo và cho việc học tập suốt đời”
1
. Để thực hiện
1
Bộ Giáo dục và Đào tạo (2021), Thông tư 01/VBHN-BGDĐT ngày 13/4/2021 ban hành Chương trình
Giáo dục mầm non, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Hà Nội.
1077
được mục tiêu này, giáo viên mầm non phải không ngừng đổi mới về phương
pháp, hình thức và cách tiếp cận để giúp trẻ tiệm cận với các yêu cầu về kĩ năng
của công dân thế kỉ XXI. Một số các cách tiếp cận, phương pháp dạy học hiện
đại, tích hợp được nhiều giáo viên và cơ sở giáo dục mầm non lựa chọn để thực
hiện chương trình giáo dục mầm non hiện nay là Phương pháp Montessori; Mô
hình giáo dục STEM; hướng tiếp cận Reggio Emilia…
Để đáp ứng được xu thế hiện nay cũng như nhu cầu của nhà tuyển dụng,
Trường Cao đẳng Lai Châu đã có những giải pháp cụ thể trong việc tìm hiểu về
những phương pháp giáo dục mầm non tiên tiến đang được áp dụng trên thế giới,
vận dụng, tích hợp vào chương trình đào tạo nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo
dục. Qua đó, làm nổi bật hơn tầm quan trọng của việc đổi mới phương pháp giáo
dục trong việc nâng cao chất lượng đào tạo giáo viên mầm non và phát triển toàn
diện cho trẻ em.
2. Phương pháp nghiên cứu
2.1. Cơ sở lí luận về phương pháp giáo dục mầm non tiên tiến trên thế giới
vận dụng trong đào tạo giáo viên mầm non hiện nay
2.1.1. Các phương pháp giáo dục mầm non tiên tiến trên thế giới hiện nay
Các phương pháp giáo dục mầm non tiên tiến trên thế giới đã bắt đầu được
triển khai phổ biến ở Việt Nam trong những năm gần đây, dưới sự ảnh hưởng
của xu hướng toàn cầu và nhu cầu phát triển giáo dục chất lượng cao trong nước.
Dưới đây là một số phương pháp, mô hình, hướng tiếp cận được áp dụng và phổ
biến tại các cơ sở giáo dục mầm non ở Việt Nam:
Phương pháp Montessori: Được sáng lập bởi bác sĩ và nhà giáo dục người
Ý Maria Montessori (1870 - 1952). Phương pháp giáo dục Montessori chuyên
áp dụng cho trẻ từ 2 - 6 tuổi dựa trên các bản năng và sự nhạy cảm của lứa tuổi
này đối với môi trường xung quanh. Đây là phương pháp giáo dục giúp thúc đẩy
tiềm năng của trẻ thông qua việc tạo ra môi trường học tập thân thiện, chuyên
nghiệp với những giáo cụ học tập riêng biệt. Tiến trình giáo dục của phương pháp
Montessori được xây dựng xoay quanh các cảm giác và cảm quan của trẻ. Đặc
biệt, phương pháp đề cao việc tôn trọng tính riêng biệt của mỗi trẻ em. Quá trình
học tập của mỗi trẻ là độc lập, trẻ tự mình phát triển không hề bị bị gián đoạn
(Lý Lợi, 2019).
Hướng tiếp cận Reggio Emilia: Xuất phát từ thành phố cùng tên của Ý,
được phát triển bởi nhà Tâm lý học Loris Malaguzzi (1920 - 1994). Hướng tiếp
cận giáo dục Reggio Emilia đặt trẻ làm trung tâm và tin rằng trẻ em có khả năng
thể hiện suy nghĩ, óc sáng tạo của mình theo nhiều cách khác nhau thông qua
1078
hơn một trăm ngôn ngữ. Đây là một cách tiếp cận giáo dục mầm non đầy cảm
hứng, dựa trên hình ảnh một đứa trẻ mạnh mẽ, giàu năng lực và kiên cường, khao
khát học hỏi kiến thức. Hướng tiếp cận cho phép trẻ em được khám phá thế giới
xung quanh trong một môi trường học tập mở, được xây dựng dựa trên việc thực
sự lắng nghe và thấu hiểu nhu cầu của trẻ. Trẻ được khuyến khích đặt câu hỏi, tò
mò và khám phá về môi trường xung quanh để cảm nhận được sự biến đổi không
ngừng của thế giới, tham gia các hoạt động dựa trên sự tự nguyện, tự giác và tích
cực. Thông qua tiếp cận theo triết lý giáo dục Reggio Emilia, trẻ có thể giải quyết
các vấn đề tốt hơn, nâng cao kĩ năng ngôn ngữ, vận động, tính trách nhiệm, sự
tự tin và khả năng làm việc nhóm… (Nguyễn Thị Thành, 2022).
Mô hình giáo dục STEAM: Đang được áp dụng ngày càng phổ biến trong
giáo dục mầm non, nơi mà các hoạt động học tập được thiết kế để tích hợp cả
năm lĩnh vực Science (Khoa học), Technology (Công nghệ), Engineering (Kỹ
thuật), Arts (Nghệ thuật) và Mathematics (Toán học). Sự kết hợp này tạo ra một
môi trường học tập đa chiều, khuyến khích sự sáng tạo, tư duy phản biện và kỹ
năng giải quyết vấn đề cho trẻ mầm non. Trong giáo dục mầm non, STEAM
không chỉ là việc truyền đạt kiến thức mà còn là việc khơi gợi sự tò mò, khám
phá và sáng tạo từ các hoạt động thực hành. Các trường mầm non thường tổ chức
các hoạt động như xây dựng mô hình, thí nghiệm khoa học, tạo hình nghệ thuật,
sáng tạo công nghệ đơn giản, và các hoạt động tương tác khác để khuyến khích
sự tham gia tích cực của trẻ. Việc áp dụng STEAM trong giáo dục mầm non
không chỉ giúp trẻ hiểu về thế giới xung quanh một cách sâu sắc hơn mà còn
phát triển các kỹ năng mềm như giao tiếp, làm việc nhóm, và giải quyết vấn đề.
Đồng thời, STEAM cũng giúp mở rộng tư duy logic và sự sáng tạo, chuẩn bị cho
trẻ một cơ sở vững chắc cho hành trang học tập và sự phát triển trong tương lai
(Nguyễn Thành Hải, 2019).
Các phương pháp, mô hình, hướng tiếp cận này không chỉ giúp nâng cao
chất lượng giáo dục mầm non ở Việt Nam mà còn thúc đẩy sự phát triển toàn
diện của trẻ em, từ trí óc đến tinh thần và sự phát triển xã hội. Đồng thời, việc áp
dụng các phương pháp giáo dục tiên tiến cũng đóng vai trò quan trọng trong việc
chuẩn bị cho trẻ em trở thành công dân toàn cầu trong tương lai.
2.1.2. Sự cần thiết ứng dụng các phương pháp giáo dục mầm non tiên tiến trên
thế giới trong đào tạo tạo giáo viên mầm non
Thứ nhất, các phương pháp này đã được kiểm chứng qua nhiều nghiên
cứu và thực tiễn trên toàn thế giới, chứng minh hiệu quả trong việc phát triển
1079
toàn diện cho trẻ, từ đó nâng cao chất lượng giáo dục mầm non và đảm bảo trẻ
được học tập và phát triển trong một môi trường tối ưu.
Thứ hai, giáo dục mầm non hiện nay đang đối mặt với nhiều thách thức
và yêu cầu đổi mới để phù hợp với xu hướng phát triển của xã hội. Việc áp dụng
các phương pháp tiên tiến giúp các trường đào tạo giáo viên mầm non như
Trường Cao đẳng Lai Châu đáp ứng được các yêu cầu đổi mới này, từ đó nâng
cao chất lượng đào tạo và giảng dạy.
Thứ ba, các phương pháp giáo dục tiên tiến cung cấp cho giáo viên mầm
non những kiến thức và kỹ năng cần thiết để tạo ra một môi trường học tập hiệu
quả và sáng tạo cho trẻ, giúp họ nắm vững các kỹ thuật giảng dạy hiện đại, phát
triển khả năng quan sát, đánh giá và điều chỉnh phương pháp giảng dạy phù hợp
với từng trẻ.
Thứ tư, việc áp dụng các phương pháp giáo dục mới mẻ và sáng tạo giúp
giáo viên cảm thấy hứng thú và có động lực hơn trong công việc giảng dạy, tạo
cơ hội cho họ tiếp cận với những ý tưởng và phương pháp mới, không ngừng
học hỏi và phát triển bản thân.
Thứ năm, các phương pháp giáo dục tiên tiến thường chú trọng đến sự
tương tác và kết nối giữa giáo viên và trẻ, giúp họ biết cách tạo ra môi trường
học tập thân thiện, gần gũi, nơi trẻ cảm thấy an toàn và được khuyến khích phát
triển toàn diện.
Thứ sáu, trong bối cảnh toàn cầu hóa, việc áp dụng các phương pháp giáo
dục tiên tiến giúp giáo viên mầm non nắm bắt được những xu hướng giáo dục
mới nhất trên thế giới, từ đó có thể so sánh, học hỏi và áp dụng những điều tốt
nhất cho giáo dục mầm non trong nước, góp phần nâng cao vị thế và uy tín của
các cơ sở đào tạo giáo viên mầm non trong bối cảnh hội nhập quốc tế.
Như vậy, việc ứng dụng các phương pháp giáo dục mầm non tiên tiến trên
thế giới trong đào tạo giáo viên mầm non không chỉ góp phần nâng cao chất
lượng giáo dục mầm non mà còn đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục, phát triển
kỹ năng chuyên môn cho giáo viên, tạo động lực và sự hứng thú trong giảng dạy,
tăng cường sự tương tác và kết nối với trẻ, đồng thời phù hợp với xu hướng hội
nhập quốc tế.
1080
2.2. Thực trạng ứng dụng các phương pháp giáo dục mầm non tiên tiến trên
thế giới trong đào tạo tạo giáo viên mầm non tại Trường Cao đẳng Lai Châu
hiện nay
2.2.1. Quá trình khảo sát thực trạng
Mục đích khảo sát: Xây dựng cơ sở thực tiễn để đề xuất các biện pháp
tăng cường ứng dụng các phương pháp giáo dục mầm non tiên tiến trên thế giới
trong đào tạo giáo viên mầm non tại Trường Cao đẳng Lai Châu đáp ứng yêu cầu
đổi mới giáo dục.
Nội dung khảo sát: Việc vận dụng, triển khai các phương pháp giảng dạy
tiên tiến hiện đại tại các đơn vị thực hành và Trường Cao đẳng Lai Châu; Thuận
lợi, khó khăn trong quá trình thực hiện; Đề xuất một số giải pháp triển khai các
phương pháp giảng dạy tiên tiến trong đào tạo giáo viên mầm non đối với Trường
Cao đẳng Lai Châu trong thời gian tới.
Phương pháp khảo sát, cách cho điểm và thang đánh giá: Sử dụng phương
pháp khảo sát thông qua hệ thống câu hỏi trên biểu mẫu Google Form sau đó
tổng hợp thông tin, số liệu.
Cách đánh giá và thang đánh giá: Mỗi lựa chọn trong câu hỏi khảo sát
được đánh giá theo tiêu chí với các mức độ được mã hoá ở Bảng 1.
Bảng 1. Cách cho điểm và thang đánh giá trong khảo sát
Điểm
Tiêu chí và
Chuẩn đánh
giá
Mức độ
1
Yếu: < 1,75
Không
tự tin
Không
thường xuyên
Rất khó khăn
2
Trung bình:
1,75 - 2,49
Bình
thường
Chưa thường
xuyên
Khó khăn
3
Khá: 2,5 -
3,24
Tự tin
Thường
xuyên
Ít khó khăn
4
Tốt: 3,25 -
4,0
Rất tự tin
Rất thường
xuyên
Không khó
khăn
Mẫu khảo sát và địa bàn khảo sát: Chúng tôi tiến hành khảo sát ý kiến của
Ban giám hiệu, giáo viên mầm non, gia đình trẻ và các lực lượng xã hội khác của
3 trường mầm non trên địa bàn Thành phố Lai Châu có sinh viên tham gia thực
hành, thực tập, gồm các trường mầm non Bình Minh, Tân Phong và Đoàn Kết.
Bảng 2. Mẫu khách thể khảo sát thực trạng