1282
THIẾT KẾ TRÒ CHƠI LÀM QUEN VỚI CH VIẾT TIẾNG VIỆT
THEO QUAN ĐIỂM DẠY HỌC TÍCH HỢP
Huỳnh Thanh Nhàn1, Nguyễn Hoa Phương2*
1 Tờng Đại học Sư phm TP. H Chí Minh
2 Tờng Đại hc i Gòn, TP. H Chí Minh
TÓM TT
Nghiên cứu này tập trung vào việc thiết kế trò chơi giúp trẻ làm quen với
chviết tiếng Việt theo quan điểm dạy học tích hợp. Các trò chơi được thiết kế
trên cơ sởluận dạy học theo quan điểm tích hợp và cơ sở thực tiễn của việc tổ
chức các hoạt động làm quen với chữ viết một số trường mầm non trên địa bàn
thành phố HChí Minh. Kết quả của nghiên cứu y giúp giáo viên mầm non
thực hiện tốt nhiệm vụ hướng dẫn trẻ làm quen với việc đc - viết theo nội dung
kết quả mong đợi trong chương trình giáo dục mầm non như: nhận biết một
số hiệu thông thường; m quen với các nét của chữ cái; sao chép
tên/tiếng/từ/câu; làm quen với chữ cái. Các trò chơi này có thể sử dụng tích hp
trong hoạt động hướng dẫn trẻ làm quen với tác phẩm văn học, m quen với
toán, làm quen với môi trường xung quanh, hoạt động góc và hoạt động vui chơi
ngoài trời…
Từ khóa: Trò chơi; làm quen với chviết; phát triển ngôn ngữ
1. Gii thiệu
Trong chương trình giáo dục mầm non (GDMN), cho trẻ m quen chữ
viết là một nhiệm vụ cơ bản không thể thiếu. Những nội dung trong hoạt động
làm quen chữ viết phải được kết hợp vận dụng các kiến thức, kỹ năng từ nhiều
lĩnh vực khác nhau. Việc tích hợp các nội dung khác trong chương trình GDMN
với hoạt động cho trẻ làm quen chữ viết một hướng hợp lý, phù hợp và mang
tính tích cc.
Theo xu hướng phát triển đổi mới liên tục về các yêu cầu đối vi
chương trình GDMN, việc giáo dục tích hợp theo chủ đề đã phần nào đáp ứng
được các điều bản cần có. Dựa trên quan điểm lấy trẻ làm trung tâm nhm
đào sâu về nhận thức khai thác tiềm năng vốn của trẻ, việc tổ chức các hot
động theo quan điểm tích hợp xoay quanh một chủ đề sẽ giúp trẻ tiếp nhận kiến
thức, kỹ năng, kinh nghiệm… một cách tốt nhất trên tinh thần tự do, tự nguyện,
chđộng ch cực tham gia các hoạt động. Việc tổ chc hoạt động làm quen
1283
chviết cho trẻ cũng không ngoại lệ. Từ chđề đã được chọn, trẻ cùng nhau tiến
hành các hoạt động tìm hiểu, khám phá, phát hiện thu thập thông tin dưới sự
trợ giúp của giáo viên nhằm lĩnh hội về các biểu ợng của chữ cái và một số nội
dung khác trong hoạt động làm quen chữ viết. Các hoạt động phải được tổ chc
diễn ra một cách i hòa, tự nhiên, phù hợp với từng nhân và đặc biệt
phải có khả năng áp dụng vào thực tế. Các hoạt động luôn xoay quanh nội dung
của một chủ đề nhất định đã được lên kế hoạch từ trưc, tđó giáo viên sẽ lồng
ghép thiết kế các hoạt động liên quan nhằm vừa truyền tải kiến thức kỹ
năng về làm quen chữ viết, đồng thời đạt được một số yêu cầu khác trong chương
trình giáo dc nhm giúp trẻ phát triển một cách toàn diện.
Có hai hình thức tổ chức hoạt động theo hướng tích hợp theo chủ đề. Một
là, tổ chức hoạt động có sự ớng dẫn của giáo viên được diễn ra theo một
tiến trình cụ thể. Hai là, các hoạt động sẽ được tổ chức dựa trên các nhu cầu,
hứng thú của trẻ và trẻ cũng có thể chủ động đề xuất các hoạt động phù hợp với
sở thích và khả năng của bản thân để nh thành những năng lực chung. Hai hình
thức trên được thực hiện theo nhân hay theo nhóm là còn y thuc vào mục
đích của giáo viên. Hoạt động cá nhân được sử dụng nhằm mục đích giúp trẻ đạt
được kiến thức, kỹ năng nhất định phù hợp với mục đích giáo dục. Hoạt động
nhân sẽ giúp giáo viên thể quan sát, đánh giá, thiết kế hoạt động một cách phù
hợp với nhân trẻ. Hoạt động theo nhóm được sử dụng để cung cấp các kiến
thức mới, tạo ra môi trường học tập lẫn nhau đồng thời tạo điều kiện cho trẻ tho
luận, trao đổi đặc biệt rèn cho trẻ một số kng hoạt động nhóm. Kích
thích trẻ m tòi, khám phá và đôi khi sẽ có những trải nghiệm “phát sinhtạo
hội cho trtiếp thu kiến thức và rèn luyện các kỹ năng được nhiều hơn.
2. Phương pháp nghiên cứu và nguồn tư liệu
Cơ sở lý thuyết liên quan đến nghiên cứu này bao gồm một số vấn đề
bản về trò chơi trò chơi dy học, phân loại trò chơi, nguyên tắc thiết kế trò
chơi dựa theo quan điểm của tác giả Đặng Thành Hưng (2002). Quan điểm tích
hợp trong dạy học và tổ chức hoạt động giáo dục trẻ mầm non dựa trên cơ sở lý
luận của tác giả Nguyễn Thị Hòa (2010).
Phương pháp nghiên cứu luận được sử dụng để hệ thống hóa các
thuyết liên quan đến việc thiết kế trò chơi làm quen với chữ viết tiếng Việt
theo quan điểm tích hợp. Phương pháp quan sát, phương pháp phỏng vấn,
phương pháp điều tra bằng bảng hỏi, phương pháp nghiên cứu hồ sơ, phương
pháp xử lý số liệu được phối kết hợp sử dụng, trong đó, phương pháp quan sát
1284
phương pháp phỏng vấn phương pháp chính, các phương pháp còn lại
phương pháp hỗ tr.
Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi được dùng để thu thập các dữ liệu để
chứng minh cho githiết nghiên cứu điều tra thực trạng, khó khăn thuận
lợi của giáo viên khi tổ chức hoạt động làm quen với chữ viết cho trẻ 5 - 6 tuổi
một số trường mầm non trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh, cụ thể: Mầm non
Họa Mi 1 (Quận 5); Mầm non Sao Vàng (ThĐức); Mầm non n Ca 3 (Th
Đức); Mầm non 27 (Bình Thạnh); Mầm non 7 (Quận 3); Mầm non 19/5 (Quận
7) Mầm non Tân Xuân (Hóc Môn). Đối ợng chọn khảo sát giáo viên
kinh nghiệm giảng dạy và cán bộ quản lý.
Các số liệu thu thập được trong quá trình điều tra sẽ được xử số liu
bằng phần mềm SPSS phân tích, thống nhằm đánh giá về mặt định lượng
và định tính, đảm bảo đtin cy của các kết quả thu đưc.
3. Kết quả nghiên cứu
Tchơi được thiết kế theo nguyên tắc đảm bảo tính mục đích, đảm bảo
tính chất của hot động chơi, đảm bảo tính hệ thống, tính phát triển và đảm bảo
tính đa dạng, đồng thời đảm bảo nguyên tắc dy học tích hợp.
3.1. Trò chơi nhn biết mt số ký hiệu thông thường trong cuộc sống
3.1.1. Một số ký hiệu thông thường trong cuộc sống
Giáo viên tổ chức cho trẻ tập sao chép các hiệu trẻ đã được làm
quen trong hoạt động đọc như ký hiệu nhà vệ sinh, lối ra, cấm lửa, biển báo giao
thông… Khi hoạt động sao chép được đặt trong hoạt động làm quen với viết thì
yêu cầu bản trcần nhận diện được về chiều hướng bản để tạo nét (từ
trên xuống dưới, từ trái sang phải).
Một số ký hiệu thông thường được chn cho trẻ làm quen như ở Hình 1.
Hình 1. Một số ký hiệu thông thường được chọn cho trẻ nhận biết
1285
3.1.2. Trò chơi tích hợp với hot động hướng dẫn trẻ sao chép
- Mục đích: Giúp trnhận biết được một số ký hiệu quen thuộc nơi công
cộng như: Cấm lửa, lối thoát hiểm, nhà vệ sinh, nơi nguy hiểm… và biết được ý
nghĩa của chúng. Hoạt động này có thể tích hợp với nội dung cho trẻ sao chép từ
ngữ bên dưới các ký hiệu đó. Về kỹ năng, hoạt động này nhằm rèn trẻ ngồi đúng
tư thế khi sao chép chữ, rèn trẻ cầm bút đúng, rèn kỹ năng sao chép từ theo đúng
quy tắc. Về thái độ, trẻ hào hứng, tích cực tham gia vào các hoạt động ý
thức giữ gìn các vật dụng học tập. Dưới đây trò chơi được thiết kế tích hợp nội
dung nhận biết một số hiệu thông thường trong cuộc sống kết hợp với nội
dung sao chép từ ngữ bên dưới các ký hiệu.
- Chuẩn bị: Các biển báo được tạo hình bằng cách dán băng keo màu i
sàn lớp học. Giấy A4 in hình các biển báo để trsao chép từ ngữ bên dưới
biển báo. Bút sáp màu, đất sét và các vật liệu tạo hình khácđược chuẩn bị để
trẻ tạo hình các biển báo.
- Cách chơi: Chia trẻ thành 2 nhóm. Từng trẻ của mỗi nhóm lần lượt thực
hiện tìm đường đến nơi an toàn. Khi di chuyển, gợi ý cho trẻ nhận biết ý nghĩa
chdẫn của các biển báo. Trẻ nhiệm vụ khéo léo ợt qua thử thách m
đúng đường đến nơi an toàn. Khi ợt qua thử thách, nơi an toàn không gian
giáo viên đã chuẩn bđể trtiến hành hoạt động sao chép tạo hình các biển
báo chỉ dẫn.
- Luật chơi: Trong quá trình di chuyển nếu trẻ đi sai đường thì xem như
trchưa hoàn thành được nhiệm vụ phải bắt đầu lại từ đầu. Nhóm nào di
chuyển đến nơi an toàn trước và hoàn thành việc sao chép từ ngữ bên dưới biển
báo và tạo hình các biển báo trước thì nhóm đó thắng.
- Tiến trình: Tr được xem một shình ảnh về các hiệu gần gũi quen
thuc nơi công cộng. Giáo viên đàm thoại để khai thác sự hiểu biết của trẻ như:
Các bạn đã được nhìn thấy ký hiệu này ở đâu? Ký hiệu này có ý nghĩa là gì? Vì
sao cần phải có những ký hiệu này trong cuộc sống và tại sao chúng ta phải biết
chúng?
Giáo viên dán lần ợt từng hình ảnh của hiệu lên kèm theo đó
tên của hiệu phía ới. Giáo viên vừa giải thích lại ý nghĩa vừa chỉ vào
tên gọi của chúng cho trẻ xem. Sau đó giáo viên chia hình ảnh và chữ viết thành
2 cột không tương thích với nhau về ý nghĩa. Trẻ sẽ được giao nhiệm vụ m và
nối các hình ảnh với tên gọi sao cho chính c. Tiếp theo, trẻ được hướng dẫn
cách sao chép lại tên của các hiệu: Lần 1: Giáo viên sao chép không gii
1286
thích; Lần 2: Giáo viên vừa sao chép vừa giải thích về các quy tắc sao chép cho
tr; Lần 3: Trthc hin sao chép.
Giáo viên quan sát trẻ sao chép tên các hiệu. Chú ý chỉnh sửa cách cầm
bút, tư thế ngồi cho tr. Nhận xét và khen ngợi trưng bày sản phầm của trẻ.
3.2. Trò chơi sao chép tên/tiếng/từ/câu
3.2.1. Tchơi tích hợp với nội dung phát triển nhận thức qua thực hành trải
nghiệm
Trò chơi: Sao chép chữ cái qua gương.
- Mục đích: Trbiết cách cầm bút đúng để sao chép từ. Trẻ nhận biết
phát âm đúng tên chcái.
- Chuẩn bị: Gương, bút lông, từ mẫu để sao chép, nguyên vật liệu mở.
- Tiến hành: Giáo viên cho trẻ sao chép từ trên mặt gương, khi sao chép
xong trẻ thể xóa đi sao chép lại từ khác. Sau quá trình sao chép trẻ có thể
sử dụng các nguyên vật liệu mở xếp khít vào nhau trên chữ cái đã sao chép.
3.2.2. Trò chơi tích hợp vi nội dung phát triển kỹ năng tạo hình
Trò chơi: Sao chép chữ trên quđịa cầu.
- Mục đích: Trbiết cách sao chép chcái. Trẻ biết được vị trí của các
quốc gia trên quả địa cầu.
- Chuẩn bị: Quđịa cầu, giấy, bút, kính lúp.
- Tiến hành: Giáo viên cần tổ chc cho trẻ tập sao chép các từ đơn giản,
gần gũi. Chú ý để trnhận biết được tên của mình hay các tgần gũi, quen thuc.
+ Giáo viên cho trquan sát quđịa cầu m ra đất nước trẻ biết,
tryêu thích hoặc đất nước mà trẻ đã từng được ghé thăm.
+ Trẻ tiến hành sao chép tên của đất nước đó vào giấy, nếu chữ trên quả
địa cầu nhỏ thì giáo viên có thể cho trẻ sử dụng kính lúp để quan sát.
+ Giáo viên thể ớng dẫn cho trẻ vẽ lại hình dạng của một số đất c
trên quả địa cầu hoặc cho trẻ scan hình trực tiếp (cho trẻ đặt giấy lên quả địa cầu
sau đó scan hình theo mẫu).
3.3. Trò chơi nhận biết các nét của chữ cái tiếng Việt
3.3.1. Tchơi tích hợp với nội dung phát triển nhận thức qua thực hành trải
nghiệm
Trò chơi: Nhìn bóng đoán nét.
- Chuẩn bị: Một chiếc thùng giấy bị rọc mất 2 đầu sau đó lấy giấy bóng
kiếng bọc lại 1 đầu. Tiếp theo dùng đèn pin chiếu vào phần giấy bóng kiếng
tắt hết đèn ca lớp học để phản chiếu lên tường của lớp học.