1234
THIẾT KẾ TRÒ CHƠI PHÁT TRIỂN KỸ NĂNG SỬ DỤNG LỜI NÓI
TRONG CUỘC SỐNG HÀNG NGÀY CHO TRẺ 3 - 6 TUỔI
Hoàng Thị Ngọc Mai1, Nguyễn Hoa Phương2*
1Trường Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí Minh
2Trường Đại học Sài Gòn, TP. Hồ Chí Minh
TÓM TẮT
Bài viết này nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn của việc thiết kế và sử
dụng trò chơi dạy học nhằm phát triển kỹ năng sử dụng lời nói trong cuộc sống
hàng ngày cho trẻ 3 - 6 tuổi. Thực trạng tổ chức hoạt động phát triển lời nói cho
trẻ ở một số trường mầm non trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh được khảo sát
và đánh giá. Các trò chơi được thiết kế trên cơ sở lý luận về trò chơi dạy học, nội
dung, nhiệm vụ và phương pháp phát triển lời nói hàng ngày cho trẻ. Đồng thời
theo sát chương trình giáo dục mầm non hiện hành, kết hợp với cơ sở thực tiễn.
Từ khóa: Trẻ 3 - 6 tuổi; trò chơi giáo dục; kỹ năng sử dụng lời nói; phát
triển ngôn ngữ
1. Đặt vấn đề
Phát triển ngôn ngữ là một trong những nhiệm vụ quan trọng trong chương
trình giáo dục mầm non. Nhờ ngôn ngữ, con người có thể giao lưu, trò chuyện
với nhau. Thông qua đó, con người phát triển về tư duy, nhận thức, tình cảm, kỹ
năng xã hội. Trong chương trình giáo dục mầm non, phát triển ngôn ngữ đóng
vai trò là một nhiệm vụ cơ bản mà ở đó sẽ có những nội dung nhất định cho các
lứa tuổi. Những nội dung này không thể dạy riêng lẻ hay tách thành những nội
dung riêng, cũng không thể dạy trên lí thuyết mà cần phải vận dụng và kết hợp
kiến thức vào thiết kế trò chơi nhằm giúp trẻ lĩnh hội kiến thức được dễ dàng.
Do đó, việc xây dựng các trò chơi nhằm giúp trẻ phát triển kỹ năng sử dụng lời
nói trong cuộc sống hàng ngày là một biện pháp tích cực, phù hợp trong việc
phát triển ngôn ngữ cho trẻ.
Tình hình tổ chức trò chơi trong các hoạt động giáo dục trẻ ở TP. HCM
diễn ra như thế nào? Dưới các hình thức nào? Cán bộ quản lý và giáo viên nhận
thức như thế về nội dung giúp trẻ nói câu đúng hoàn cảnh giao tiếp? Việc tổ chức
trò chơi có mang lại hiệu quả cao không? Đây là những câu hỏi cần được quan
tâm, đánh giá và phân tích. Trên cơ sở đánh giá thực trạng, các trò chơi sẽ được
thiết kế nhằm giúp trẻ 3-6 tuổi phát triển kỹ năng sử dụng lời nói trong cuộc sống
hàng ngày. Đây cũng là nội dung chính trong nghiên cứu này.
1235
2. Thực trạng tổ chức trò chơi phát triển kỹ năng s dụng lời nói cho trẻ
2.1. Đối tượng và địa bàn khảo sát
Theo Niên giám thống kê năm 2022, tổng số giáo viên và cán bộ quản lý
trên địa bàn TP. HCM trong năm học 2022 - 2023 là 25.217 người. Tuy nhiên,
trong giới hạn của bài viết, chúng tôi đã chọn ra một số trường mầm non phân
bố ở các quận/huyện để thực hiện khảo sát, cụ thể như ở Bảng 1.
2.2. Số lượng mẫu khảo sát
Số lượng mẫu được xác định dựa theo công thức của (Yamane, 1967):
𝑛= 𝑁
1+𝑁𝑒2, với n là số lượng mẫu cần xác định; N là số giáo viên/cán bộ quản lý
đang công tác trên địa bàn khảo sát (Bảng 1); e là sai số cho phép, ở đây chọn
𝑒=±0,05 (5%). Kết quả tính được số mẫu cần khảo sát là 378. Từ đó, xác định
số đối tượng cần khảo sát như ở Bảng 2.
Bảng 1. Số lượng giáo viên/cán bộ quản lý trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh
năm học 2022 - 2023
TT
Quận/Huyện
Số lượng
trường
Số lượng giáo
viên/cán bộ quản
lý
1
Quận 6
56
616
2
Quận 8
50
1.020
3
Quận 1
23
475
4
Bình Tân
101
1.941
5
Tân Phú
56
1.279
6
Bình Chánh
68
1.512
Tổng cộng
354
6.843
Bảng 2. Số lượng giáo viên/cán bộ quản lý được khảo sát
TT
Quận/Huyện
Số lượng
trường
Số lượng giáo
viên/cán bộ quản
lý
1
Quận 6
1
30
2
Quận 8
1
30
3
Quận 1
1
26
4
Bình Tân
2
56
5
Tân Phú
1
26
6
Bình Chánh
1
30
Tổng cộng
198
1236
2.3. Khảo sát thử
Khảo sát thử nhằm xác định độ tin cậy của bảng hỏi để làm cơ sở điều
chỉnh những nội dung khảo sát chưa đạt yêu cầu. Đối tượng khảo sát thử sẽ chiếm
20% số lượng cần khảo sát thực. Kết quả khảo sát được xử lý bằng phần mềm
SPSS.
2.4. Tiến hành khảo sát
Trong nghiên cứu này, 360 phiếu đã được phát cho các đối tượng khảo
sát, là các giáo viên mầm non, cán bộ quản lý đang công tác tại một trong các
trường mầm non trên địa bàn TP. HCM. Thời gian thực hiện khảo sát từ tháng
03/2024 đến tháng 05/2024 với các phương pháp điều tra bằng bảng hỏi và phỏng
vấn sâu. Ngoài ra, để thu thập thông tin về nội dung, kế hoạch tổ chức trò chơi
cho trẻ, phương pháp nghiên cứu hồ sơ được thực hiện với đối tượng là các kế
hoạch tháng, tuần, giáo án… khi tổ chức hoạt động cho trẻ phát triển ngôn ngữ.
Phương pháp quan sát cũng được sử dụng để đánh giá thực trạng tổ chức trò chơi
cho trẻ 3 - 6 tuổi. Khả năng tiếp thu kiến thức, thái độ của trẻ khi tham gia vào
trò chơi sẽ được quan sát trực tiếp. Địa điểm được lựa chọn là các trường mầm
non Bến Thành (Quận 1), Rạng Đông (Quận 6), Trúc Đào (Bình Tân), Thiên Tuế
(Bình Tân), Hướng Dương (Bình Chánh), Vàng Anh (Tân Phú) và trường 19/5
(Quận 8).
Các thông tin ghi nhận được qua các buổi dự giờ, quan sát sẽ được mô tả,
ghi lại ngắn gọn và ghi hình nếu được phép. Các dữ liệu phỏng vấn sẽ được
chuyển thành văn bản, phân tích nội dung để phân loại ý, một số nội dung sẽ
được trích dẫn nguyên văn trong những trường hợp cần thiết. Thông tin phỏng
vấn sẽ được dùng vào việc đối chiếu, so sánh để làm rõ kết quả điều tra. Đối với
số liệu điều tra bằng bảng hỏi: Số liệu thu thập được trong quá trình điều tra sẽ
được xử lý bằng phần mềm SPSS và phân tích, thống kê nhằm đánh giá về mặt
định lượng và định tính, đảm bảo độ tin cậy của các kết quả thu được.
3. Kết quả và thảo luận
3.1. Thực trạng tổ chức trò chơi cho trẻ nhằm phát triển kỹ năng sử dụng lời
nói
Nhận thức của giáo viên mầm non về việc thiết kế, tổ chức trò chơi để
phát triển kỹ năng sử dụng lời nói trong cuộc sống hàng ngày cho trẻ 3 - 6 tuổi
đã được khảo sát. Số lượng phiếu khảo sát là 40 phiếu. Kết quả thể hiện ở Bảng
3.
1237
Bảng 3. Nhận thức về mức độ cần thiết của sử dụng trò chơi để phát triển kỹ
năng sử dụng lời nói trong cuộc sống hàng ngày cho trẻ
Mức độ
Tỷ lệ (%)
Rất cần thiết
85%
Cần thiết
15%
Không cần thiết
0%
Kết quả trên cho thấy toàn bộ ý kiến khảo sát đề nhận thức được tầm quan
trọng của việc phát triển kỹ năng sử dụng lời nói cho trẻ thông qua trò chơi.
Trong đó, 85% ý kiến cho rằng việc phát triển kỹ năng sử dụng lời nói cho trẻ là
rất cần thiết. 15% giáo viên còn lại nhận định là cần thiết. Không có ý kiến nào
đánh giá “không cần thiết”. Như vậy giáo viên mầm non nhìn nhận và đánh giá
cao tính cần thiết của việc thông qua trò chơi để phát triển kỹ năng sử dụng lời
nói cho trẻ 3 - 6 tuổi tại trường. Lý giải cho kết quả này, các ý kiến trực tiếp
thông qua phỏng vấn như sau: phương pháp sử dụng trò chơi là phù hợp với đặc
điểm tâm lý, khả năng hoạt động của trẻ. Các hoạt động được tổ chức có thể gây
hứng thú vì được tổ chức trên cơ sở “học mà chơi – chơi mà học”; có thể giúp
trẻ phát triển một cách toàn diện thông qua chủ đề; giáo viên có thể chủ động
trong việc lập kế hoạch và sử dụng những phương pháp dạy học tích cực khiến
cho tiết học không bị nhàm chán mà còn giúp trẻ không chỉ tìm hiểu một khía
cạnh của vấn đề mà còn được mở rộng ở các lĩnh vực kiến thức khác.
Đối với việc khảo sát những ưu điểm của việc tổ chức trò chơi, 100% ý
kiến khảo sát đều đồng ý rằng việc phát triển kỹ năng sử dụng lời nói cho trẻ
thông qua trò chơi mang lại hiệu quả cao. Tìm hiểu nguyên nhân về nhận định
này, thông qua phỏng vấn, các ý kiến lý giải như sau: Vì trẻ sẽ được thoải mái,
chủ động trong các hoạt động; Có thể giúp trẻ phát triển một cách toàn diện vì ở
đây trẻ được xem là trung tâm; Trẻ được thực hành trải nghiệm nhiều hơn nên
có thể tạo được nhiều hứng thú giữa cô và trẻ; Trẻ được học trong mọi không
gian, mọi thời gian khi có điều kiện giáo dục.
Khảo sát các hình thức phát triển kỹ năng sử dụng lời nói cho trẻ 3 - 6
tuổi trong trường mầm non, kết quả ghi nhận được ở Bảng 4.
Bảng 4. Hình thức phát triển kỹ năng sử dụng lời nói cho trẻ
TT
Các hình thức hoạt
động
Mức độ sdụng
Thường
xuyên
Tỷ
lệ
(%)
Thỉnh
thoảng
Tỷ
lệ
(%)
Chưa
bao
giờ
Tỷ
lệ
(%)
1238
1
Hoạt động học tập
33
82,5
6
15
1
2,5
2
Hoạt động vui chơi
34
85
5
12,5
1
2,5
3
Hoạt động ngoài trời
29
72,5
10
25
1
2,5
4
Hoạt động tham quan
20
50
18
45
2
5
5
Hoạt động lao động
16
40
23
57,5
1
2,5
6
Hoạt động lễ hội
18
45
20
50
2
5
7
Các hình thức khác
10
25
26
65
4
10
Khi tiến hành phỏng vấn, một số ý kiến cho rằng việc phát triển kỹ năng
sử dụng lời nói cho trẻ ở độ tuổi 3 - 6 tuổi có thể tổ chức linh hoạt, không cố định
hình thức nào hoặc phối hợp các hình thức với nhau đều được. Có nhiều hình
thức tổ chức khác nhau như: Các hoạt động thể chất; Hoạt động phối hợp với
phụ huynh; Trò chuyện đầu ngày và các trò chơi; Qua các hoạt động khám phá,
thí nghiệm; Hoạt động góc.
Về các loại trò chơi thường được sử dụng ở trường mầm non, kết quả
khảo sát được trình bày ở Bảng 5 dưới đây.
Bảng 5. Các loại trò chơi thường sử dụng để phát triển kỹ năng sử dụng lời nói
cho trẻ
TT
Loại trò
chơi
Mức độ sdụng
Thường
xuyên
Tỷ lệ
(%)
Thỉnh
thoảng
Tỷ lệ
(%)
Chưa
bao giờ
Tỷ lệ
(%)
1
Đóng vai
36
90
4
10
0
0
2
Học tập
35
87,5
5
12,5
0
0
3
Xây dựng
25
62,5
15
37,5
0
0
4
Vận động
20
50
20
50
0
0
5
Trò chơi
khác
16
40
22
55
2
5
Khi tiến hành phỏng vấn, kết quả cho thấy đa dạng các loại trò chơi được
sử dụng để phát triển kỹ năng sử dụng lời nói cho trẻ. Một số giáo viên cho rằng
“Trò chơi đóng vai là trò chơi dễ sử dụng để cung cấp kỹ năng sử dụng lời nói
cho trẻ, trẻ có thể biết được một từ nào đó thông qua việc chơi cùng bạn”, “Việc
lựa chọn trò chơi nào còn phụ thuộc vào điều kiện cơ sở vật chất của trường”
.Một số trò chơi khác có thể là: Trò chơi trên bảng tương tác; Ai đoán đúng; Nấu
ăn, thí nghiệm; Trò chơi làm quen với chữ viết; Tạo hình, kỹ năng sống; Các trò
chơi dân gian, trò chơi có luật; Trò chơi học tập, trò chơi sáng tạo...