1162
TIẾP CẬN “WELL-BEING” TRONG GIÁO DỤC:
HƯỚNG ĐẾN TRƯỜNG HỌC HẠNH PHÚC CHO HỌC SINH
Lê Văn Hiền
Trường Đại học FPT, Đà Nẵng
TÓM TẮT
Nghiên cứu này nhằm khảo sát vai trò của “well-being” trong giáo dục và
đề xuất các chiến lược để xây dựng một môi trường học tập hạnh phúc cho học
sinh. Phương pháp nghiên cứu sử dụng phân tích tài liệu nghiên cứu trước đây
và các báo cáo quốc tế từ UNESCO để khuyến nghị các biện pháp thúc đẩy
“well-being” trong trường học. Kết quả cho thấy rằng, việc tạo một môi trường
học tập thân thiện và hỗ trợ có thể làm giảm căng thẳng trong học tập, nâng cao
hiệu quả học tập và cải thiện sức khỏe tâm lý của học sinh. Kết quả nghiên cứu
nhấn mạnh tầm quan trọng của “well-being” không chỉ trong giáo dục mà còn
trong xây dựng một xã hội phát triển bền vững, đồng thời khuyến khích các nhà
quản lý giáo dục và giáo viên nâng cao chất lượng giáo dục thông qua việc thúc
đẩy hạnh phúc và sự phát triển toàn diện cho học sinh.
Từ khóa: well-being; trường học hạnh phúc; học sinh; giáo dục
1. Giới thiệu
Giáo dục không chỉ là việc truyền đạt kiến thức mà còn là nền tảng để
phát triển toàn diện cho con người (Huppert và cs., 2013). “Well-being” là một
sự tổng hòa của cảm xúc hạnh phúc, trạng thái thăng hoa của sức khỏe tinh thần,
trạng thái khỏe mạnh của sức khỏe thể chất, cùng với đó là sự hài lòng đối với
cuộc sống. “Well-being” không chỉ liên quan đến sức khỏe thể chất mà còn bao
gồm cả sức khỏe tinh thần, cảm xúc và mối quan hệ xã hội. Một môi trường học
tập nơi mà học sinh và giáo viên đều cảm thấy hạnh phúc và được hỗ trợ sẽ tạo
ra điều kiện thuận lợi cho sự phát triển toàn diện.
Nghiên cứu đã chỉ ra rằng sự hạnh phúc có mối quan hệ chặt chẽ với hiệu
quả học tập, kỹ năng xã hội và sức khỏe tâm lý (Waters, 2011). Học sinh có mức
độ hạnh phúc cao thường xuất sắc hơn trong học tập, ít gặp vấn đề hành vi và có
khả năng giải quyết xung đột tốt hơn. Đối với giáo viên, sự hạnh phúc giúp giảm
thiểu kiệt sức, tăng cường hiệu quả giảng dạy và duy trì sự nhiệt huyết trong
nghề nghiệp (Seligman, 2011; Huppert & So, 2013).
1163
Tuy nhiên, việc xây dựng một trường học hạnh phúc không phải là điều
dễ dàng. Điều này yêu cầu sự cam kết và hợp tác từ nhiều bên liên quan, từ các
nhà quản lý giáo dục, giáo viên, phụ huynh đến học sinh. Bài báo này sẽ trình
bày về tầm quan trọng của “well-being” trong giáo dục, đồng thời đề xuất những
chiến lược cụ thể để xây dựng một môi trường học tập hạnh phúc và hỗ trợ toàn
diện cho học sinh và giáo viên.
Việc nghiên cứu và áp dụng các biện pháp thúc đẩy “well-being”trong
trường học không chỉ giúp nâng cao chất lượng giáo dục mà còn góp phần xây
dựng một xã hội phát triển bền vững, nơi mà mỗi cá nhân đều có cơ hội phát
triển toàn diện và hạnh phúc.
2. Cở sở lý luận
2.1. Tiếp cận “well-being” trong giáo dục
Thuật ngữ “Well-being” đã được định nghĩa là sự kết hợp giữa cảm giác
tốt và hoạt động tốt; trải nghiệm của các cảm xúc tích cực như hạnh phúc và hài
lòng cũng như sự phát triển của tiềm năng cá nhân, có một số kiểm soát trong
cuộc sống, có mục tiêu rõ ràng và trải nghiệm các mối quan hệ tích cực (Huppert,
2009). Thuật ngữ này đồng nghĩa với sức khỏe tinh thần tích cực. Nó được hiểu
là “trạng thái hạnh phúc trong đó cá nhân nhận ra khả năng của chính mình, có
thể đối phó với những căng thẳng thông thường trong cuộc sống, có thể làm việc
năng suất và hiệu quả, và có thể tạo ra những điều tốt đẹp và sự đóng góp cho
cộng đồng của mình” (WHO, 2021).
Thuật ngữ “well-being” trong giáo dục bao gồm nhiều khía cạnh quan
trọng nhằm đảm bảo sự phát triển toàn diện của học sinh. Đầu tiên, sức khỏe tinh
thần và cảm xúc của học sinh đóng vai trò then chốt trong việc thúc đẩy kết quả
học tập và sự hạnh phúc cá nhân (Seligman, 2011). Một môi trường học tập tích
cực và hỗ trợ có thể giúp giảm thiểu căng thẳng và lo âu, từ đó nâng cao hiệu
suất học tập và khả năng tương tác xã hội của học sinh (Durlak và cs., 2011).
Thứ hai, việc xây dựng các kỹ năng xã hội và cảm xúc, như khả năng quản lý
cảm xúc, giải quyết xung đột và làm việc nhóm, cũng là một phần không thể
thiếu của “well-being” trong giáo dục (Zins và cs., 2004). Cuối cùng, giáo dục
thể chất và chế độ dinh dưỡng hợp lý góp phần quan trọng vào việc duy trì sức
khỏe thể chất, tạo điều kiện cho học sinh phát triển một cách cân bằng và lành
mạnh (Janssen & LeBlanc, 2010). Những khía cạnh này kết hợp lại giúp tạo nên
một môi trường học tập toàn diện, nơi học sinh có thể phát triển cả về mặt học
thuật lẫn cá nhân.
1164
2.2. Trường học hạnh phúc
Xây dựng các “Trường học hạnh phúc” đã trở thành một chủ đề được
quan tâm rộng rãi, đặc biệt là sau tác động của đại dịch COVID-19. Một báo cáo
của UNESCO vào năm 2023 nhấn mạnh rằng việc tạo ra môi trường học tập
hạnh phúc không chỉ cải thiện kết quả học tập mà còn nâng cao sức khỏe tâm lý
của học sinh (UNESCO, 2023). Báo cáo này giới thiệu khung “Trường học hạnh
phúc” bao gồm bốn trụ cột chính: con người, quá trình, nơi chốn, và nguyên tắc,
với 12 tiêu chí cao cấp để hướng dẫn việc tích hợp hạnh phúc vào hệ thống giáo
dục.
Thêm vào đó, một báo cáo khác của UNESCO vào năm 2024 chỉ ra rằng
các trường học cần phải ưu tiên hạnh phúc trong chính sách giáo dục và thực
hành giảng dạy. Mô hình này không chỉ tập trung vào thành tích học tập mà còn
coi hạnh phúc như một công cụ quan trọng để nâng cao trải nghiệm và kết quả
học tập (UNESCO, 2024). Báo cáo này nhận được sự quan tâm ngày càng tăng
từ các nhà hoạch định chính sách, nhà nghiên cứu, và các bên liên quan trên toàn
thế giới. Hơn nữa, một hội thảo trực tuyến về “Trường học hạnh phúc” được tổ
chức vào năm 2024 đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc áp dụng các phương
pháp học tập vui vẻ và thân thiện, nhằm tạo ra môi trường học tập tích cực và
khuyến khích sự phát triển toàn diện của học sinh (UNESCO, 2024).
Tóm lại, việc xây dựng “Trường học hạnh phúc” là một hướng đi quan
trọng trong việc cải thiện chất lượng giáo dục và sức khỏe tâm lý của học sinh,
được hỗ trợ bởi các nghiên cứu và sáng kiến toàn cầu của UNESCO.
2.3. Tiếp cận “well-being” trong giáo dục: hướng đến trường học hạnh phúc
cho học sinh
Tiếp cận “well-being” trong giáo dục ngày càng trở thành một chủ đề
quan trọng, đặc biệt khi mục tiêu của giáo dục không chỉ là truyền đạt kiến thức
mà còn là phát triển toàn diện học sinh, hướng đến một trường học hạnh phúc.
White & Kern (2018) đã chỉ ra rằng giáo dục tích cực, một nhánh của tâm lý học
tích cực, có thể tác động tích cực đến học sinh, giáo viên và cộng đồng giáo dục,
tuy nhiên cần có sự kết hợp giữa các phương pháp học tập dựa trên bằng chứng,
chiến lược toàn trường và đánh giá định kỳ. Lillard và cs. (2021) đã khám phá
mối liên hệ giữa giáo dục Montessori và mức độ hạnh phúc ở người trưởng thành,
cho thấy rằng các đặc điểm như tự chủ trong học tập, hoạt động có ý nghĩa và sự
ổn định xã hội trong môi trường Montessori có thể nâng cao sự hạnh phúc sau
này. Thêm vào đó, nghiên cứu của Waters (2022) đã phân tích tác động của các
chương trình giáo dục tích cực trong việc cải thiện sức khỏe tâm lý và cảm xúc
1165
của học sinh, từ đó khẳng định tầm quan trọng của việc áp dụng các chiến lược
này để xây dựng một môi trường học tập hạnh phúc và bền vững.
3. Các biện pháp tiếp cận “well-being” trong giáo dục
Để tiếp cận “well-being” trong giáo dục và tạo ra trường học hạnh phúc
cho học sinh, các biện pháp có thể thực hiện như sau:
3.1. Biện pháp 1: Tạo môi trường học tập thân thiện nhằm hướng đến xây
dựng trường học hạnh phúc cho học sinh
Mục đích:
- Tạo ra một môi trường học tập mà học sinh cảm thấy chào đón, an toàn
và tôn trọng.
- Xây dựng một cộng đồng học tập hỗ trợ và đoàn kết.
Nội dung:
- Tạo không gian học tập thoải mái, trang nhã và an toàn, với cơ sở vật
chất đáp ứng các yêu cầu về sức khỏe và an toàn.
- Khuyến khích mối quan hệ tích cực giữa học sinh và giáo viên, cũng
như giữa các học sinh, bằng cách tạo ra cơ hội cho sự giao tiếp và hợp tác xã hội
trong các hoạt động học tập và ngoại khóa.
- Xây dựng văn hóa trường học tích cực bằng cách định rõ các giá trị, quy
tắc và kỳ vọng mà mọi thành viên trong cộng đồng trường học cần tuân thủ, và
khuyến khích sự tôn trọng, trách nhiệm và hỗ trợ lẫn nhau.
Cách tiến hành:
- Tổ chức các hoạt động xã hội và tương tác nhóm để khuyến khích sự
giao tiếp và kết nối giữa học sinh, cũng như giữa học sinh và giáo viên.
- Thiết kế không gian học tập linh hoạt và có tính tương tác, bao gồm các
khu vực học nhóm và không gian ngoài trời, để khuyến khích sự sáng tạo và hợp
tác.
Điều kiện thực hiện:
- Sự hỗ trợ và cam kết từ phía ban quản lý trường học, đảm bảo rằng các
chính sách và quy định được thúc đẩy và thực thi một cách hiệu quả.
- Sự hợp tác từ cộng đồng giáo viên, học sinh và phụ huynh, đảm bảo rằng
mọi người đều chia sẻ và thực hiện các giá trị và mục tiêu chung của môi trường
học tập.
- Tài nguyên vật chất và tài chính đủ để xây dựng và duy trì môi trường
học tập thân thiện, bao gồm cả việc cung cấp các phương tiện và thiết bị phù hợp
cho các hoạt động và không gian học tập.
1166
Thảo luận biện pháp: Roffey (2012) chỉ ra rằng môi trường học tập tích
cực không chỉ cải thiện kết quả học tập mà còn giảm thiểu các vấn đề về hành vi
và tăng cường sức khỏe tinh thần của học sinh . Một môi trường thân thiện thúc
đẩy học sinh cảm thấy an toàn, được chào đón, và khuyến khích sự tham gia tích
cực, qua đó nâng cao sự tự tin và khả năng hợp tác trong lớp học. Durlak và cs.
(2011) cũng cho thấy rằng khi môi trường học tập thân thiện được thiết lập, học
sinh sẽ phát triển tốt hơn về kỹ năng xã hội và cảm xúc, đồng thời giảm đáng kể
các triệu chứng lo âu và trầm cảm. Điều này không chỉ nâng cao hiệu quả học
tập mà còn đóng góp vào sự phát triển toàn diện của học sinh, giúp họ xây dựng
các mối quan hệ xã hội tích cực và phát triển các kỹ năng cần thiết cho cuộc
sống.
3.2. Biện pháp 2: Phát triển chương trình học tập toàn diện nhằm hướng đến
xây dựng trường học hạnh phúc cho học sinh
Mục đích:
- Tạo ra một chương trình giáo dục có tâm, tập trung vào sự phát triển
toàn diện của học sinh, không chỉ là kiến thức học thuật mà còn là sự phát triển
về mặt tinh thần, cảm xúc và xã hội.
- Khuyến khích sự phát triển cá nhân và giúp học sinh khai phá và phát
triển tối đa tiềm năng của mình.
Nội dung:
- Thiết kế các chương trình học tập phong phú và đa dạng, bao gồm cả
khía cạnh về sức khỏe tinh thần, kỹ năng sống và phát triển cá nhân.
- Đảm bảo rằng nội dung học tập được thiết kế linh hoạt và linh hoạt, phản
ánh nhu cầu và mong muốn của học sinh và cộng đồng giáo viên.
Cách tiến hành:
- Xây dựng và triển khai các chương trình học tập có cấu trúc linh hoạt và
đa mức độ, khuyến khích sự tương tác và tham gia của học sinh.
- Đánh giá và điều chỉnh chương trình học tập theo phản hồi từ học sinh
và giáo viên, để đảm bảo rằng chúng liên tục được cập nhật và cải tiến.
Điều kiện thực hiện:
- Sự cam kết và hỗ trợ từ phía ban quản lý trường học, bao gồm việc cung
cấp nguồn lực và tài trợ cho việc phát triển và triển khai chương trình học tập.
- Sự hợp tác tích cực từ cộng đồng giáo viên, học sinh và phụ huynh, để
đảm bảo rằng chương trình học tập phản ánh và đáp ứng nhu cầu của tất cả các
bên liên quan.
