TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HUẾ
KHOA SINH HỌC
----------
BÀI TIỂU LUẬN
LÝ LUẬN DẠY HỌC BỘ MÔN KHTN
TÊN ĐỀ TÀI:
THIẾT KẾ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC
CHỦ ĐỀ VẬT SỐNG
MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN 7
BẰNG KỸ THUẬT TRẠM
Giáo viên hướng dẫn : TS. Nguyễn Thị Diệu Phương
Sinh viên thực hiện : Nguyễn Thị Lộc
Khoa : Khoa Sinh học
Lớp : KHTN 3
Mã số sinh viên : 21S1070001
Huế, 12/2023
Bài tiểu luận: Lý luận dạy học môn KHTN
1
MỤC LỤC
PHẦN 1. MỞ ĐẦU ................................................................................................... 2
1.1. Lí do chọn đề tài ................................................................................................. 2
1.2. Mục đích nghiên cứu .......................................................................................... 3
1.3. Đối tượng nghiên cứu ......................................................................................... 3
1.4. Phạm vi nghiên cứu ............................................................................................ 3
1.5. Nhiệm vụ nghiên cứu .......................................................................................... 3
1.6. Phương pháp nghiên cứu .................................................................................... 3
1.7. Những đóng góp mới của đề tài .......................................................................... 3
PHẦN 2. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU ............................................................... ...4
CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN ......................................................................... .. 4
1.1. Đặc điểm môn Khoa học Tự nhiên .................................................................... 4
1.2. Đặc điểm môn học Khoa học Tự nhiên 7 chủ đề vật sống ................................. 5
1.2.1. Cấu trúc, nội dung chủ đề vật sống môn Khoa học Tự nhiên 7 ...................... 5
1.2.2. Yêu cầu cần đạt ............................................................................................... 7
1.3. Tình hình thiết kế hoạt động dạy học bộ môn Khoa học Tự nhiên 7 ................. 12
1.3.1. Một số khái niệm liên quan đến kỹ thuật dạy học và các kỹ thuật dạy học tích cực14
1.3.2. Quy trình xây dựng hoạt động dạy học bằng kỹ thuật trạm ............................ 16
CHƯƠNG 2. CƠ SỞ THỰC TIỄN ........................................................................ 20
2.1. Những thuận lợi trong dạy học chủ đề vật sống bằng kỹ thuật trạm .................. 20
2.2. Những khó khăn trong dạy học chủ đề vật sống bằng kỹ thuật trạm ................. 20
2.3. Những điều cần lưu ý trong dạy học chủ đề vật sống bằng kỹ thuật trạm ......... 20
CHƯƠNG 3. VẬN DỤNG KỸ THUẬT DẠY HỌC TRẠM VÀO CHỦ ĐỀ VẬT
SỐNG CHƯƠNG TRÌNH KHTN 7 ................................................................... ..22
3.1. Thiết kế hoạt động dạy học chủ đề “Trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng ở sinh
vật” KHTN 7 bằng kỹ thuật trạm…………………………………………………..22
3.2. Thiết kế hoạt động dạy học chủ đề “Cảm ứng ở sinh vật” KHTN 7 bằng kỹ thuật
trạm…………………………………………………………………………………26
3.3. Thiết kế hoạt động dạy học chủ đề “Sinh trưởng và phát triển ở sinh vật” KHTN
7 bằng kỹ thuật trạm………………………………………………………………..32
3.4.Thiết kế hoạt động dạy học chủ đề “Sinh sản ở sinh vật” KHTN 7 bằng kỹ thuật
trạm…………………………………………………………………………………36
KẾT LUẬN………………………………………………………………………..42
TÀI LIỆU THAM KHẢO ……………………………………………………….43
Bài tiểu luận: Lý luận dạy học môn KHTN
2
PHẦN 1. MỞ ĐẦU
1.1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Giáo dục được xem là nền tảng của sự phát triển bền vững của một đất nước. Theo dự
thảo chiến lược phát triển giáo dục giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2045 của Việt
Nam, mục tiêu tổng quát đến năm 2030 của giáo dục Việt Nam là phát triển toàn diện con
người Việt Nam, phát huy tối đa tiềm năng, khả năng sáng tạo của mỗi cá nhân, làm nền
tảng cho mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh, đất nước phồn vinh
và hạnh phúc. Tầm nhìn đến năm 2045 là xây dựng nền giáo dục Việt Nam hiện đại, kế
thừa các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu văn minh nhân loại, xây dựng đất
nước phồn vinh và hạnh phúc [5].
10 giải pháp nhằm phát triển giáo dục Việt Nam được đề cập trong dự thảo chiến lược
bao gồm: Hoàn thiện thể chế; đổi mới công tác quản lý giáo dục; thực hiện công bằng trong
tiếp cận giáo dục; phát triển mạng lưới cơ sở giáo dục đáp ứng nhu cầu học tập của người
dân; đổi mới chương trình, nội dung phương pháp và nâng cao chất lượng giáo dục toàn
diện; Phát triển đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục; bảo đảm nguồn lực tài chính
và cơ sở vật chất cho phát triển giáo dục; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và tăng
cường chuyển đổi số trong giáo dục; thúc đấy nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo, ứng
dụng chuyển giao gắn liền với đào tạo; tăng cường hội nhập quốc tế [5].
Trong nhiều năm gần đây, việc đổi mới phương pháp để nâng cao hiệu quả dạy học
nói chung và dạy học bộ môn Khoa học Tự nhiên nói riêng luôn được quan tâm và đầu tư
đáng kể. Khoa học Tự nhiên là một môn học mới bắt đầu từ chương trình GDPT 2018, là
môn học gắn liền lí thuyết với thực nghiệm nên việc đưa ra các phương pháp dạy học, thiết
kế các hoạt động dạy học nhằm giúp học sinh tiếp thu kiến thức từ những khái niệm trừu
tượng, phức tạp trở nên đơn giản và dễ hiểu hơn là hết sức cần thiết. Chương trình môn
Khoa học Tự nhiên có nhiều tiềm năng để xây dựng các hoạt động dạy học dựa trên các kỹ
thuật dạy học tích cực nhằm giúp học sinh có thể phát huy tính tích cực của mình chiếm
lĩnh kiến thức, hình thành các kĩ năng, nhận ra giá trị và phẩm chất của bản thân.
Trong đó kĩ thuật dạy học trạm là kĩ thuật thể hiện quan điểm, chiến lược dạy học hợp tác,
có tác dụng kích thích tư duy sáng tạo và tính chủ động, phát huy sự năng động của học
sinh, đồng thời rèn luyện cho các em tinh thần làm việc cá nhân, làm việc tập thể, kỹ năng
trình bày.
Trước thực trạng và những trăn trở đó, tôi quyết định chọn đề tài “Thiết kế hoạt
động dạy học chủ đề vật sống môn Khoa học Tự nhiên 7 bằng kỹ thuật trạm” làm đề tài
tiểu luận môn Phương pháp dạy học môn Khoa học Tự nhiên. Nghiên cứu này nhằm công
cấp một số thiết kế hoạt động dạy học bộ môn KHTN 7 trong chủ đề vật sống bằng kỹ
thuật trạm với mong muốn tạo ra các kế hoạch bài dạy có sử dụng kỹ thuật trạm vào chủ
Bài tiểu luận: Lý luận dạy học môn KHTN
3
đề vật sống, góp phần vào sự phát triển giáo dục, nâng cao chất lượng dạy học hiện nay,
với mục tiêu lấy người học làm trung tâm và đổi mới phương pháp dạy học ở bộ môn Khoa
học Tự nhiên này.
1.2. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
- Hiểu được tầm quan trọng của việc tổ chức dạy học theo các kỹ thuật dạy học tích cực
vào trong các chủ đề của bộ môn Khoa học Tự nhiên ở trường phổ thông.
- Hiểu được các cơ sở lý luận trong việc thiết kế hoạt động dạy học bộ môn Khoa học Tự
nhiên, chủ đề vật sống bằng kỹ thuật trạm.
- Thiết kế được hoạt động dạy học bộ môn Khoa học Tự nhiên, chủ đề vật sống bằng kỹ
thuật trạm.
1.3. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
- Chủ đề vật sống chương trình môn Khoa học Tự nhiên 7 và phương pháp dạy học chủ
đề vật sống bằng kỹ thuật trạm.
1.4. PHẠM VI NGHIÊN CỨU
- Hệ thống hóa cơ sở lí luận về thiết kế hoạt động dạy học bộ môn Khoa học Tự nhiên,
chủ đề vật sống bằng kỹ thuật trạm.
- Thiết kế hoạt động dạy học bộ môn Khoa học Tự nhiên, chủ đề vật sống bằng kỹ thuật
trạm.
1.5. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
- Nghiên cứu lý thuyết: Nghiên cứu cơ sở lý luận về xây dựng kế hoạt dạy học chủ đề
vật sống môn Khoa học Tự nhiên 7 bằng kỹ thuật trạm.
- Nghiên cứu thực tiễn: Khảo sát, đánh giá thực trạng về việc xây dựng kế hoạt dạy học
chủ đề vật sống môn Khoa học Tự nhiên 7 bằng kỹ thuật trạm làm cơ sở thực tiễn cho
đề tài.
- Thiết kế một số hoạt động dạy học chủ đề vật sống bộ môn KHTN 7 bằng kỹ thuật trạm.
1.6. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
- Phương pháp điều tra tình hình hoạt động dạy học bộ môn Khoa học Tự nhiên 7, chủ đề
vật sống bằng kỹ thuật trạm.
- Phương pháp đánh giá hoạt hoạt động dạy học bộ môn Khoa học Tự nhiên 7, chủ đề vật
sống bằng kỹ thuật trạm.
- Phương pháp xử lý số liệu.
1.7. NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA ĐỀ TÀI
- Đề xuất được quy trình xây dựng kế hoạch dạy học chủ đề vật sống môn KHTN 7 bằng
kỹ thuật trạm.
- Thiết kế được ví dụ minh hoạ kế hoạch dạy học chủ đề vật sống môn KHTN 7, bằng kỹ
thuật trạm.
Bài tiểu luận: Lý luận dạy học môn KHTN
4
PHẦN 2. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN
1.1. ĐẶC ĐIỂM MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN
Trong chương trình giáo dục phổ thông, môn Khoa học Tự nhiên là môn học bắt buộc,
được dạy ở trung học cơ sở, giúp HS tiếp tục phát triển các phẩm chất, năng lực đã được
hình thành và phát triển ở cấp tiểu học; hoàn thiện tri thức, kĩ năng nền tảng và phương
pháp học tập để tiếp tục học lên trung học phổ thông, học nghề hoặc tham gia vào cuộc
sống lao động [3].
Khoa học Tự nhiên là môn học được xây dựng và phát triển trên nền tảng của Vật lý,
Hoá học, Sinh học và Khoa học Trái Đất. Đối tượng nghiên cứu của Khoa học Tự nhiên là
các sự vật, hiện tượng, quá trình, các thuộc tính cơ bản về sự tồn tại, vận động của thế giới
tự nhiên. Vì vậy, trong môn Khoa học Tự nhiên, những nguyên lý, khái niệm chung nhất
của thế giới tự nhiên được tích hợp xuyên suốt các mạch nội dung. Trong quá trình dạy
học, các mạch nội dung được tổ chức sao cho vừa tích hợp theo nguyên lý của tự nhiên,
vừa đảm bảo logic bên trong của từng mạch nội dung. Khoa học Tự nhiên là khoa học có
sự kết hợp nhuần nhuyễn lí thuyết với thực nghiệm. Vì vậy, thực hành, thí nghiệm trong
phòng thực hành, phòng học bộ môn, ngoài thực địa có vai trò và ý nghĩa quan trọng, là
hình thức dạy học đặc trưng của môn học này. Qua thực hành, thí nghiệm, năng lực tìm
tòi, khám phá của học sinh được hình thành và phát triển. Nhiều kiến thức khoa học tự
nhiên rất gần gũi với cuộc sống hằng ngày của học sinh, đây là điều kiện thuận lợi để tổ
chức cho học sinh trải nghiệm, nâng cao năng lực nhận thức, kiến thức khoa học, năng lực
tìm tòi khám phá và vận dụng kiến thức khoa học vào thực tiễn. Khoa học Tự nhiên luôn
đổi mới để đáp ứng yêu cầu của cuộc sống hiện đại. Do vậy giáo dục phổ thông cần phải
liên tục cập nhật những thành tựu khoa học mới, phản ánh được những tiến bộ của các
ngành khoa học, công nghệ và kỹ thuật. Đặc điểm này đòi hỏi chương trình môn Khoa học
Tự nhiên phải tinh giản các nội dung có tính mô tả để tổ chức cho học sinh tìm tòi, nhận
thức các kiến thức khoa học có tính nguyên lí, cơ sở cho quy trình ứng dụng khoa học vào
thực tiễn cuộc sống.
Khoa học Tự nhiên là môn học có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển toàn diện
của học sinh, có vai trò nền tảng trong việc hình thành và phát triển thế giới quan khoa học
của học sinh cấp trung học cơ sở. Cùng với các môn Toán học, Công nghệ và Tin học, môn
Khoa học Tự nhiên góp phần thúc đẩy giáo dục STEM-STEAM (Science, Technology,
Engineering, Arts, Mathematics) – một trong những hướng giáo dục đang được quan tâm
phát triển trên thế giới cũng như ở Việt Nam, góp phần đáp ứng yêu cầu cung cấp nguồn
nhân lực trẻ cho giai đoạn công nghiệp hoá và hiện đại hoá của đất nước.
Trong chương trình giáo dục phổ thông, môn Khoa học Tự nhiên là môn học bắt
buộc, giúp học sinh phát triển các phẩm chất, năng lực đã được hình thành và phát triển ở