Tiểu luận
QUAN HỆ VIỆT NAM – TRUNG QUỐC TỪ
KHI BÌNH THƯỜNG HÓA ĐẾN NĂM 1999
LỜI MỞ ĐẦU
Trung quốc và Việt Nam là hai nước láng giềng núi sông liền một
dải,nhân dân hai nước vốn có tình hữu nghị truyền thống lâu đời,đã từng ủng hộ và
giúp đỡ lẫn nhau trong sự nghiệp cách mạng giải phóng dân tộc của mỗi nước.Mối
quan hệ Việt _Trung đã qua thử thách, đã được tôi luyện trong cuộc đấu tranh cách
mạng giành độc lập và giải phóng dân tộc của mỗi nước.Lịch sử đã chứng minh mối
quan hệ hữu nghị truyền thống và tình cảm gắn bó giữa hai dân tộc chúng ta,như chủ
tịch Hồ Chí Minh đã nói “Vừa là đồng chí,vừa là anh em”.Lịch sử bang giao,cũng
như lịch sử quan hệ quốc tế đã chứng minh vai trò quan trọng của nước láng giêng
cũng như vai trò chủ chốt của nước lớn.Ta có thể hiểu được vì sao Trung Quốc có vị
trí quan trọng trong chính sách đối ngoại của Việt Nam: Trung Quốc mang cả hai đặc
điểm quan trọng,vừa là láng giềng vừa là nước lớn.Trong lịch sử quan hệ Việt Trung
thời hiện đại ,đã có giai đoạn Việt Nam tỏ rõ thái độ rất cứng rắn,chống đối Trung
Quốc công khai và khá gay gắt,vì vậy đã gây cho chúng ta rất nhiều khó khăn và để
lại ảnh hưởng lâu dài.Nghiên cứu quan hệ Việt Trung dù ở giai đoạn nào cũng có thể
đóng góp vào việc đánh giá,rút ra những bài học kinh nghiệm để góp phần định ra
chính sách đối ngoại đúng đắn trong quan hệ với Trung Quốc. Giai đoạn từ khi hai
nước bình thường hóa quan hệ năm 1991 tới năm 1999 là giai đoạn chứng kiến
những biến chuyển mạnh mẽ nhất đưa quan hệ Việt Nam – Trung Quốc chuyển từ
đối đầu sang bình thường và hợp tác toàn diện. Năm 1991 đánh dấu mốc quan trọng
trong lịch sử Việt Nam khi mà hai nước đã biến từ thù thành bạn, từ đối đầu sang đối
thoại. Và năm 1999, quan hệ hai nước Việt Nam – Trung Quốc đã được nâng lên tầm
cao mới khi lãnh đạo hai nước xác định khuôn khổ cho quan hệ Việt – Trung bằng
phương châm 16 chữ: “Láng giềng hữu nghị, hợp tác toàn diện, ổn định lâu dài,
hướng tới tương lai”(1).
Bởi vậy, việc nghiên cứu đề tài “Mối quan hệ Việt – Trung từ khi bình thường
hóa quan hệ đến năm 1999” là cần thiết, kết quả nghiên cứu sẽ giúp hai nước phát
triển mối quan hệ tốt đẹp hơn nữa trong thời kì hiện nay.
1 Báo nhân dân:Các chuyến thăm cấp cao Việt_Trung từ năm 1991_1999
Bài tiểu luận được chia làm 3 phần:
I, sơ lược về mối quan hệ đặc biệt của hai nước láng giềng trước khi bình
thường hóa quan hệ vào năm 1991.
II, Quan hệ Việt_Trung từ năm 1991 đến năm 1999
III, Làm thế nào để đẩy mạnh mối quan hệ hai nước trong tương lai?
I. Sơ lược về mối quan hệ đặc biệt của hai nước láng giềng
Đây là mối quan hệ thay đổi, lên xuống, khi là bạn cực thân khi là thù không
đội trời chung, khi là đồng chí khi là địch thủ, khi hòa bình khi chiến tranh, khi liên
minh đoàn kết khi mâu thuẫn đối kháng trong mấy chục năm qua.
Từ xa xưa, một nghìn năm Bắc thuộc, rồi các cuộc xâm lược thời Nguyên - Mông để
lại những dấu ấn sâu đậm trong quan hệ hai nước.
Trung Quốc là nước đầu tiên thiết lập quan hệ ngoại giao với Viêt Nam,ngày
18/1/1950 Trung Quốc ra tuyên bố công nhận nước Việt Nam dân chủ cộng hòa.Đây
là sự kiên quan trọng mở đầu cho một loạt thắng lợi ngoại giao khác của Việt
Nam.Trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp,nhìn chung quan hệ
Việt_Trung tương đối tốt đẹp.Nhân dân,nhà nước và Đảng Cộng Sản Trung Quốc đã
đóng góp không nhỏ vào thắng lợi của Việt Nam.Sự giúp đỡ đó xuất phát từ truyền
thống hữu nghị giữa hai nước,từ sự tương đồng về ý thức hệ và cũng phù hợp với lợi
ích quốc gia của Trung Quốc.Trong kháng chiến chống Mỹ, Trung Quốc đã giúp đỡ
rất nhiều cho nhân dân Việt Nam.Về chính trị,Trung quốc luôn luôn tuyên bố ủng hộ
cuộc đấu tranh của nhân dân ta.Trung Quốc đã huy động hàng triệu người mít tinh
với sự tham gia của các vị lãnh đạo cao nhất để phản đối cuộc chiến do Mỹ gây ra và
ủng hộ nhân dân Việt Nam.Đặc biêt,Trung quốc đã viện trợ cho Việt Nam vũ khí bộ
binh,quân trang,quân dụng,lương thực,thực phẩm…Sự giúp đỡ to lớn của Trung
Quốc đã góp phần quan trọng đưa cuộc kháng chiến của nhân dân Việt Nam đi đến
thắng lợi,đúng như Bác Hồ đã nói “Một thắng lợi của Đảng ta và của nhân dân ta
không thể tách rời sự ủng hộ nhiệt tình của Liên Xô, Trung Quốc và cả phe xã hội
chủ nghĩa”(2).
Quan hệ Việt Trung trong chiến tranh chống Mỹ nhìn chung rất gắn bó song
không phải không có những mặt “cơm chẳng lành,canh chẳng ngọt”.Trung Quốc
dùng viện trợ để ép Việt Nam trong nhiều vấn đề.Hai năm 1965,1966 Trung Quốc
liên tục ngăn cản các hành động quốc tế thống nhất ủng hộ Việt Nam chống mŨ xâm
lược,từ chối lập cầu hàng không Việt _Trung để bảo vệ miền Bắc Việt Nam.Khi Việt
Nam đàm phán với Mỹ,Trung Quốc đã không đồng ý và giảm viện trợ.Sang năm
1971,1972 Trung Quốc lại tăng viện trợ để tăng sức ép đối với Mỹ,buộc Mỹ ký kết
thông cáo chung Thượng Hải có lợi cho Trung Quốc,từ đó Trung Quốc sẽ giúp Mỹ
rút khỏi chiến tranh Việt Nam trong danh dự và Mỹ nhân nhượng Trung Quốc về vấn
đề Đài Loan.Điều đó cho thấy trong quan hệ với Việt Nam,lợi ích quốc gia của
Trung Quốc luôn được xếp vị trí hàng đầu.Tháng 1/1974 lợi dụng Việt Nam đang tập
trung sức lực giải phóng miền Nam,Trung Quốc đã huy động lực lượng hải quân
đánh chiếm quần đảo Hoàng Sa của Việt Nam.
Với đại thắng mùa Xuân năm 1975,Việt Nam thống nhất đất nước,non sông
thu về một mối.Quan hệ Việt _Trung lúc này lại trở nên căng thẳng.Trung Quốc đã
ngừng viện trợ không hoàn lại cho Việt Nam và cuối năm 1977,họ chấm dứt cho
vay.Đến năm 1978,Trung quốc tuyên bố rút toàn bộ chuyên gia và cắt toàn bộ viện
2 “Chủ tịch Hồ Chí Minh với công tác ngoại giao”, trang 189
trợ..Trung Quốc còn giật dây Cămpuchia gây hấn chống Việt Nam và đồng thời
khiêu khích vũ trang ở sáu tỉnh biên giới phía Bắc nước ta.Do vậy quan hệ hai nước
đã xấu đi nhanh chóng với đỉnh cao là cuộc chiến tranh biên giới tháng
2/1979.Cuộc chiến tranh này là hậu quả của sự căng thẳng giữa hai nước Việt
Nam,Trung Quốc.Cuộc chiến đã gây tổn thất lớn về người và của cho nhân dân hai
nước và làm phương hại đến quan hệ hữu nghị Việt_Trung.Cuộc chiến này còn làm
cho hòa bình và ổn định trong khu vực bị đe dọa, gây ảnh hưởng không nhỏ đến sự
phát triển của các nước trong khu vực.
Sau chiến tranh biên giới,quan hệ hai nước tiếp tục căng thẳng.Tình trạng này
kéo dài suốt thập kỷ 80,gây ảnh hưởng xấu đối với chính sách đối ngoại và sự phát
triển kinh tế của hai nước.Trong 12 năm đối đầu(1979_1991),do quan hệ chính trị
căng thẳng nên đã dẫn đến sự bế tắc trong các lĩnh vực khác.Trung Quốc thường
xuyên gây ra các vụ khiêu khích dọc theo biên giới hai nước.Nghiêm trọng nhất là
ngày 14/3/1988, một biên đội tàu chiến gồm sáu chiếc của hải quân Trung Quốc đã
gây sự tấn công các tàu tiếp tế của Việt Nam và đổ bộ đóng chiếm sáu bãi nước
ngầm thuộc quần đảo Trường Sa, gây ra sự lo ngại sâu sắc trong dư luận khu vực và
thế giới.Trong suốt thời gian này, quan hệ kinh tế, văn hóa…giữa hai nước bị ngưng
trệ.Hai nước đã tiến hành đám phán nhiều lần nhưng đều thất bại.Từ tháng 1/1989
hai bên nối lại đàm phán và đến tháng 9/1990, hai bên gặp gỡ cấp cao ở Thành
Đô(Trung Quốc) mở đầu cho việc giải quyết triệt để vấn đề Campuchia và bình
thường hóa quan hệ Việt_Trung.
Như vậy có thể thấy rằng,quan hệ Việt_Trung từ thời phong kiến đến trước
khi bình thường hóa năm 1991 đã diễn ra rất nhiều thăng trầm và biến đổi lớn lao.Từ hai
nước “vừa là đồng chí,vừa là anh em” chuyển thành kẻ thù không đợi trời chung.Từ
quan hệ hữu nghị tốt đẹp chuyển sang quan hệ đối đầu căng thẳng.Điều này chứng tỏ
quan hệ Việt_Trung là rất phức tạp và có tác động lớn đối với Việt Nam.
II. Quan hệ Việt_Trung từ năm 1991 đến năm 1999
1. Quan hệ chính trị
