PH N A: M ĐUẦ Ở Ầ
Đo Ph t là m t trong nh ng h c thuy t Tri t h c - tôn giáo l nạ ậ ộ ữ ọ ế ế ọ ớ
nh t trên th gi i, t n t i r t lâu đi. H th ng giáo lý c a nó r t đ s vàấ ế ớ ồ ạ ấ ờ ệ ố ủ ấ ồ ộ
s l ng ph t t đông đo đc phân b r ng kh p. Đo ph t đcố ượ ậ ử ả ượ ố ộ ắ ạ ậ ượ
truy n bá vào n c ta kho ng th k II sau công nguyên và đã nhanhề ướ ả ế ỷ
chóng tr thành m t tôn giáo có nh h ng sâu s c đn đi s ng tinh th nở ộ ả ưở ắ ế ờ ố ầ
c a con ng i Vi t Nam, bên c nhđó đo Nho, đo Lão, đo Thiên chúa.ủ ườ ệ ạ ạ ạ ạ
Tu t ng giai đo n l ch s dân t c ta đu có m t h c thuy t t t ngỳ ừ ạ ị ử ộ ề ộ ọ ế ư ưở
ho c m t tôn giáo n m vai trò ch đo, có tác đng m nh nh t đn n pặ ộ ắ ủ ạ ộ ạ ấ ế ế
s ng, thói quen, suy nghĩ c a con ng i, nh Ph t giáo th k th X -ố ủ ườ ư ậ ở ế ỷ ứ
XIV, Nho giáo th k th XV - XIX, h c thuy t Mác - Lênin t gi a th pế ỷ ứ ọ ế ừ ữ ậ
k 40 c a th k XX cho đn nay. Tuy nhiên, nh ng h c thuy t này khôngỷ ủ ế ỷ ế ữ ọ ế
đc v trí đc tôn mà song song t n t i v i nó v n có các h c thuy t,ượ ở ị ộ ồ ạ ớ ẫ ọ ế
tôn giáo khác tác đng vào các hu v c khác nhau c a đi s ng xã h i, đngộ ự ủ ờ ố ộ ồ
th i cũng tác đng tr l i các h c thuy t ch đo. Ngày nay dù đã tr i quaờ ộ ở ạ ọ ế ủ ạ ả
các cu c cách m ng xã h i và các cu c cách m ng trong h ý th c, tìnhộ ạ ộ ộ ạ ệ ứ
hình v n nh v y.ẫ ư ậ
Trong công cu c xây d ng đt n c quá đ lên CNXH, ch nghĩaộ ự ấ ướ ộ ủ
Mác - Lênin là t t ng ch đo, là vũ khí lý lu n c a chúng ta nh ng bênư ưở ủ ạ ậ ủ ư
c nh đó, b ph n ki n trúc th ng t ng c a xã h i cũ v n có s c s ng daiạ ộ ậ ế ượ ầ ủ ộ ẫ ứ ố
d ng, trong đó giáo lý nhà Ph t đã ít nhi u in sâu vào t t ng tình c mẳ ậ ề ư ưở ả
c a m t s b ph n l n dân c Vi t Nam. Vi c xoá b hoàn toàn ngủ ộ ố ộ ậ ớ ư ệ ệ ỏ ả
h ng c a nó là không th th c hi n đc nên chúng ta c n v n d ng nóưở ủ ể ự ệ ượ ầ ậ ụ
m t cách h p lý đ góp ph n đt đc m c đích c a th i k quá đ cũngộ ợ ể ầ ạ ượ ụ ủ ờ ỳ ộ
nh sau này. Vi v y, v c nghiên c u l ch s , giáo lý, và s tác đng c aư ậ ị ứ ị ử ự ộ ủ
đo Ph t đi v i th gi i quan, nhân sinh quan c a con ng i là h t s cạ ậ ố ớ ế ớ ủ ườ ế ứ
c n thi t. Vi c đi sâu nghiên c u, đánh giá nh ng m t h n ch cũng nhầ ế ệ ứ ữ ặ ạ ế ư
1
ti n b , nhân đo c a Ph t giáo giúp ta hi u rõ tâm lý ng i dân h n vàế ộ ạ ủ ậ ể ườ ơ
qua đó tìm ra đc m t ph ng cách đ h ng đo cho h m t nhân cáchượ ộ ươ ể ướ ạ ọ ộ
chính, đúng đn. Theo đo đ làm đi u thi n, tránh cái ác, hình thành nhânắ ạ ể ề ệ
cách con ng i t t h n ch không tr nên mê tín d đoan, cúng bái, lênườ ố ơ ứ ở ị
đng, gây nh h ng x u đn s c kho , ni m tin c a qu n chúng nhânồ ả ưở ấ ế ứ ẻ ề ủ ầ
dân..
Lĩnh v c nghiên c u Ph t giáo hi n nay t ng đi đc m r ng,ự ứ ậ ệ ươ ố ượ ở ộ
ngoài vi c nghiên c u giáo lý, kinh đi n, l ch s ... c a Ph t giáo ra còn đệ ứ ể ị ử ủ ậ ề
c p đn các lĩnh v c Tri t h c, S h c, Tâm lý h c, Kh o c h c, Xã h iậ ế ự ế ọ ử ọ ọ ả ổ ọ ộ
h c, Dân t c h c, Văn h c, Ngh thu t ... Ph t h c đã tr thành m t trongọ ộ ọ ọ ệ ậ ậ ọ ở ộ
nh ng khoa h c t ng đi quan tr ng trong khoa h c xã h i, tr c m t cóữ ọ ươ ố ọ ọ ộ ướ ắ
quan h m t thi t v i xã h i h c.ệ ậ ế ớ ộ ọ
H n n a quá trình, Ph t giáo phát tri n, truy n bá Vi t Nam g nơ ữ ậ ể ề ở ệ ắ
li n v i quá trình hình thành, phát tri n t t ng, đo đc c a con ng i.ề ớ ể ư ưở ạ ứ ủ ườ
Vì v y khi nghiên c u l ch s , t t ng, đo đc Vi t Nam không thậ ứ ị ử ư ưở ạ ứ ệ ể
không đ c p đn Ph t giáo và nh ng m i quan h , tác đng qua l i gi aề ậ ế ậ ữ ố ệ ộ ạ ữ
chúng.
Tóm l i, nghiên c u Ph t giáo và nh h ng c a nó đn xã h i vàạ ứ ậ ả ưở ủ ế ộ
con ng i Vi t Nam là m t n i dung quan tr ng nh m tìm hi u l ch sườ ệ ộ ộ ọ ằ ể ị ử
cũng nh đnh h ng cho s phát tri n nhân cách, t duy con ng i Vi tư ị ướ ự ể ư ườ ệ
Nam trong t ng lai.ươ
2
PH N B: N I DUNGẦ Ộ
I. KHÁI QUÁT V PH T GIÁO Ề Ậ
1.1 Ngu n g c ra điồ ố ờ
Đo Ph t mang tên ng i sáng l p là Đà ( hay buddha ). Đo ph tạ ậ ườ ậ ạ ậ
chính là giáo lý mà Ph t Đà đã thuy t gi ng. Sau khi ra đi n Đ vàoậ ế ả ờ ở Ấ ộ
th k th 9 đn th k th 6 tr c Công nguyên, đo Ph t đc l uế ỷ ứ ế ế ỷ ứ ướ ạ ậ ượ ư
hành r ng rãi các qu c gia trong khu v c á - Phi, g n đây đc truy nộ ở ố ự ầ ượ ề
t i các n c Âu - M . Trong quá trình truy n bá c a minh, đo Ph t đãớ ướ ỹ ề ủ ạ ậ
k t h p v i tín ng ng, t p t c, dân gian, văn hoá b n đa đ hình thànhế ợ ớ ưỡ ậ ụ ả ị ể
r t nhi u tông phái và h c phái, có tác đng vô cùng quan tr ng v i điấ ề ọ ộ ọ ớ ờ
s ng xã h i và văn hoá c a r t nhi u qu c gia.ố ộ ủ ấ ề ố
Buddha v n là m t thái t tên là T t Đt Đa ( Siddharta), con traiố ộ ử ấ ạ
c a Tr nh Ph n V ng ( Suđhodana) vua n c Tr nh Ph n, m t n c nhủ ị ạ ươ ướ ị ạ ộ ướ ỏ
thu c B c n Đ ( nay thu c đt Nê Pan ) ông sinh ra vào kho ng nămộ ắ Ấ ộ ộ ấ ả
623 tr c công nguyên. Cu c đi c a Ph t Thích Ca đc k l i trongướ ộ ờ ủ ậ ượ ể ạ ở
truy n thuy t nh sau:ề ế ư
“ Vào m t đêm Mahamaia, ng i v chính c a Suđhodana, Vua c aộ ườ ợ ủ ủ
ng i Saia m th y mình đc đa t i h thiêng Anavatápta Himalaya.ườ ơ ấ ượ ư ớ ồ ở
Sau khi các thiên th n t m r a cho bà trong h thiêng, thì có m t con voiầ ắ ử ở ồ ộ
tr ng kh ng l có đoá hoa sen vòi b c t i và chui vào s n bà. Ngàyắ ổ ồ ở ướ ớ ườ
hôm sau các nhà thông thái đc v i t i đ gi i m c a Hoàng h u. Cácượ ờ ớ ể ả ơ ủ ậ
nhà thông thái cho r ng gi c m là đi m Hoàng h u đang có mang và sằ ấ ơ ề ậ ẽ
sinh h đc m t Hoàng t tuy t v i, ng i sau này s tr thành v chúaạ ượ ộ ử ệ ờ ườ ẽ ở ị
t c a th gi i ho c ng i th y c a th gi i. Đn ngày, đn tháng,ể ủ ế ớ ặ ườ ầ ủ ế ớ ế ế
Hoàng h u Mahamaia tr v nhà cha mình đ sinh con. Th nh ng v aậ ở ề ể ế ư ừ
đn khu v n Lumbini, cách th đô Capilavastu c a ng i Sakia khôngế ườ ủ ủ ườ
xa, Hoàng h u tr d và v Hoàng t đã ra đi. V a ra đi, v Hoàng t tíậ ở ạ ị ử ờ ừ ờ ị ử
3
hon đã đng ngay d y, đi b y b c và nói: “ Đây là ki p cu i cùng c a ta,ứ ậ ả ướ ế ố ủ
t nay ta không ph i luôn h i m t ki p nào n a!”.ừ ả ồ ộ ế ữ
Đn ngày th năm m t nghi th c tr ng th đc t ch c và Hoàngế ứ ộ ứ ọ ể ượ ổ ứ
t đc đt tên là Siđhartha. Đ ngăn c n Hoàng t không nghĩ t i vi c tuử ượ ặ ể ả ử ớ ệ
hành, đc vua cha đã tìm m i cách t o ra quanh ng i con trai mình m tứ ọ ạ ườ ộ
cu c s ng v ng gi . Hoàng t đc h c m i ki n th c đ sau này trộ ố ươ ả ử ượ ọ ọ ế ứ ể ở
thành m t v vua tài ba anh minh tr vì m t đt n c n Đ bao la. Thộ ị ị ộ ấ ướ ấ ộ ế
r i, nhà vua và qu n th n đã kén cho Hoàng t m t ng i v ki u di m.ồ ầ ầ ử ộ ườ ợ ề ễ
Nh ng cu c đi v ng gi không cán d đc Hoàng t tr tu i. B n sư ộ ờ ươ ả ỗ ượ ử ẻ ổ ố ự
vi c do các th n t o ra đã làm thay đi h n cu c đi Hoàng t Siddhartha.ệ ầ ạ ổ ẳ ộ ờ ử
Đó là m t l n khi đang d o ch i trong v n, Hoàng t th y m t ông giàộ ầ ạ ơ ườ ử ấ ộ
gày còm, m y u r i nh n ra m t đi u r ng m i ng i r i ai cũng ph iố ế ồ ậ ộ ề ằ ọ ườ ồ ả
già y u nh th . ít lâu sau Hoàng t l i đc ch ng ki n ng i m vàế ư ế ử ạ ượ ứ ế ườ ố
ng i ch t. Ba hoàn c nh trên làm cho Hoàng t băn khoăn, lo nghĩ vườ ế ả ử ề
ki p ng i và mu n c u con ng i kh i nh ng tr m luôn đau kh c aế ườ ố ứ ườ ỏ ữ ầ ổ ủ
ki p luôn h i: Sinh, lão, b nh, t chính s vi c th t đã đem đn choế ồ ệ ử ự ệ ứ ư ế
Hoàng t ni m hi v ng và an i. L n đó, Hoàng t nhìn th y m t v hànhử ề ọ ủ ầ ử ấ ộ ị
kh t dáng v b n hàn nh ng l i ung dung t t i. V a nhìn th y v hànhấ ẻ ầ ư ạ ự ạ ừ ấ ị
kh t Hoàng t nh b ng t nh và quy t đnh s ra đi tr thành nhà hànhấ ử ư ừ ỉ ế ị ẽ ở
kh t nh th .ấ ư ế
Đc tin, đc vua Suddhôđana tìm m i cách ngăn c n Hoàng t .ượ ứ ọ ả ử
Th nh ng Hoàng t không th nào xua đi đc b n s ki n mà mình đãế ư ử ể ượ ố ự ệ
ch ng ki n khi n lòng d c a Hoàng t không lúc nào đc thanh th n.ứ ế ế ạ ủ ử ượ ả
Ngay c tin m ng công chúa Yashôdhara sinh cho chàng m t Hoàng namả ừ ộ
cũng không làm cho Hoàng t Sidhartha vui. Ngày đêm khi đa con ra đi,ử ứ ờ
khi m i ng i ng say, Hoàng t l ng l đn nhìn v và con l n cu i r iọ ườ ủ ử ặ ẽ ế ợ ầ ố ố
đánh th c ng i đánh xe d y cùng minh c i con ng a Canthaca yêu quýứ ườ ậ ưỡ ự
r i kh i cung. Khi đã r i kh i đô thành Hoàng t trút b áo Hoàng t c vàờ ỏ ờ ỏ ử ộ ộ
4
m c lên ng i b qu n áo th ng dân. Hoàng t dùng ki m c t b tóc dàiặ ườ ộ ầ ườ ử ế ắ ộ
c a mình và nh ng i đánh xe mang m tóc và qu n áo v trao l i choủ ờ ườ ớ ầ ề ạ
đc vua. Còn con ng a Canthana vì đau kh ph i chia tay v i ông ch c aứ ự ổ ả ớ ủ ủ
nó nên đã lăn ra ch t ngay t i ch . R i hoàng cung, d t áo ra đi, Hoàng tế ạ ỗ ờ ứ ử
Sidhartha đã tr thành nhà tu hành.ở
Tho t đu, Hoàng t đi lang thang đây đó, s ng theo ki u kh h nh.ạ ầ ử ố ể ổ ạ
Sau đó, ngài vào r ng tu. Nhà hi n tri t Alara Calama d y cho chàng cácừ ề ế ạ
phép thi n đnh và nh ng tri t lý c a upanishad. H c thuy t và th c hànhề ị ữ ế ủ ọ ế ự
gi i thoát cá nhân c a Upanishad không h p d n Hoàng t . Chàng đi ti pả ủ ấ ẫ ử ế
và nh p vào nhóm năm ng i tu kh h nh. Su t sáu năm tr ng ép xácậ ườ ổ ạ ố ườ
Hoàng t g n nh ch còn b x ng khô mà v n ch a tìm ra chân lý c aử ầ ư ỉ ộ ươ ẫ ư ủ
s gi i thoát. Ngài bèn b cu c s ng tu hành kh h nh và tr l i ăn u ngự ả ỏ ộ ố ổ ạ ở ạ ố
bình th ng.ườ
Khi Hoàng t Sidhartha 35 tu i, m t hôm ngài đn ng i d i g cử ổ ộ ế ồ ướ ố
cây b đ ngo i vi thành ph Gaia thu c vùng đt c a vua Bimbisura,ồ ề ở ạ ố ộ ấ ủ
vua n c Magadha. Cho đn m t hôm có nàng Sudjata, con gái c a m tướ ế ộ ủ ộ
nông dân trong vùng đem cho ngài m t bát c m to n u b ng s a. Ăn xong,ộ ơ ấ ằ ữ
ngài xu ng sông t m r a, r i tr l i g c cây b đ. Ngài ng i thi n đnhố ắ ử ồ ở ạ ố ồ ề ồ ề ị
và nguy n s không đng d y n u không tìm ra s gi i thoát v đi u bíệ ẽ ứ ậ ế ự ả ề ề
n c a s đau kh . Và Hoàng t đã ng i d i g c cây b đ su t 49 ngàyẩ ủ ự ổ ử ồ ướ ố ồ ề ố
đêm. B y tu n l đó là c m t chu i ngày đy th thách. Đ phá s thi nả ầ ễ ả ộ ỗ ầ ử ể ự ề
đnh c a Hoàng t , con qu d Mara tìm m i cách làm chàng n n chí.ị ủ ử ỹ ữ ọ ả
Tho t đu, qu Mara bi n thành m t s gi đn báo cho Hoàng t m t tinạ ầ ỷ ế ộ ứ ả ế ử ộ
b a đt là em trai Hoàng t là Đevađatta n i lo n, b t nh t đc vua cha vàoị ặ ử ổ ạ ắ ố ứ
ng c và chi m nàng Yashodrara làm v . Th nh ng tin d đó không làmụ ế ợ ế ư ữ
cho Hoàng t b n tâm. Mara bèn cho g i các qu d t i làm ra m a to, gióử ậ ọ ỷ ữ ớ ư
l n gây ra đng đt, l t l i nh ng Hoàng t v n ng i bình th n d i g cớ ộ ấ ụ ộ ư ử ẫ ồ ả ướ ố
cây b đ, c m ph c tr c ý chí kiên đnh c a Hoàng t , r n th n Nagaồ ề ả ụ ướ ị ủ ử ắ ầ
5
