Ti u lu nể ậ
L I NÓI ĐUỜ Ầ
Cu c cách m ng t s n đã m đu l ch s th gi i c n đi b ngộ ạ ư ả ở ầ ị ử ế ớ ậ ạ ằ
hàng lo t các cu c cách m ng l n nh Anh, Pháp, Hoa kì … và cóạ ộ ạ ớ ư ở
nh h ng l n đn ti n trình l ch s c a th gi i. S ra đi nhà n cả ưở ớ ế ế ị ử ủ ế ớ ự ờ ướ
t s n là h qu t t y u c a quá trình phát tri n ph ng th c t b nư ả ệ ả ấ ế ủ ể ươ ứ ư ả
ch nghĩa và song song v i nó là s ra đi c a pháp lu t t s n. ủ ớ ự ờ ủ ậ ư ả
Có th nói s ra đi c a pháp lu t t s n đã đánh d u m t b cể ự ờ ủ ậ ư ả ấ ộ ướ
ngo t l n trong l ch s l p pháp c a l ch s nhân lo i. T đây loàiặ ớ ị ử ậ ủ ị ử ạ ừ
ng i đc bi t đn m t b n hi n pháp, trong đó quy đnh nh ngườ ượ ế ế ộ ả ế ị ữ
quy n và t do c a công dân mà tr c đây ch a bao gi dám nghĩ đn.ề ự ủ ướ ư ờ ế
R t nhi u t t ng ti n b xu t phát t nh ng ngày đu hình thànhấ ề ư ưở ế ộ ấ ừ ữ ầ
nên pháp lu t t s n v n còn gi nguyên giá tr và không ng ng thúcậ ư ả ẫ ữ ị ừ
đy s phát tri n xã h i. Trong xã h i hi n đi và phát tri n ngày nay,ẩ ự ể ộ ộ ệ ạ ể
chúng ta s ti p t c phát huy nh ng m t m nh và lo i tr nh ng m tẽ ế ụ ữ ặ ạ ạ ừ ư ặ
y u c a nó, góp ph n làm nên m t th gi i hoà bình, s phát tri n b nế ủ ầ ộ ế ớ ự ể ề
v ng và đm b o “m i ng i sinh ra đu có quy n bình đng, t do vàữ ả ả ọ ườ ề ề ẳ ự
m u c u h nh phúc…” nh trong b n hi n pháp n c M năm 1787.ư ầ ạ ư ả ế ướ ỹ
Nguy n Th Tuy t Minhễ ị ế
K2B – VB II / CQ
1
Ti u lu nể ậ
Ngay t khi nhà n c t s n đc thành l p, hàng lo t các ch đnhừ ướ ư ả ượ ậ ạ ế ị
c a pháp lu t t s n cũng đc ra đi, đó là ph ng ti n đ b o v chủ ậ ư ả ượ ờ ươ ệ ể ả ệ ế
đ t h u t b n, đa v cũng nh quy n l i c a giai c p t s n. ộ ư ữ ư ả ị ị ư ề ợ ủ ấ ư ả
So v i pháp lu t phong ki n thì pháp lu t t s n đã có nh ng ti n bớ ậ ế ậ ư ả ữ ế ộ
v t b c v n i dung và kĩ thu t l p pháp, cách th c quy đnh, ban b vàượ ậ ề ộ ậ ậ ứ ị ố
thi hành l n vi c pháp đi n hoá và phân lo i. Chúng ta có th nhìn nh nẫ ệ ể ạ ể ậ
nh ng ti n b c a pháp lu t t s n d i các góc đ sau đây:ữ ế ộ ủ ậ ư ả ướ ộ
1. Hình th c bi u hi nứ ể ệ
Pháp lu t t s n bi u hi n ch y u d i lu t thành văn, đc ghiậ ư ả ể ệ ủ ế ướ ậ ượ
trong các văn b n pháp lu t m t cách rõ ràng. Các lo i văn b n pháp lu t tả ậ ộ ạ ả ậ ư
s n cũng h t s c phong phú, đi n hình nh t c n ph i k đn là hi n pháp,ả ế ứ ể ấ ầ ả ể ế ế
lu t, các s c l nh và ngh đnh trong khi đó hình th c ph bi n c a phápậ ắ ệ ị ị ứ ổ ế ủ
lu t phong ki n là t p quán pháp và đc ban hành d i d ng l nh, chi uậ ế ậ ượ ướ ạ ệ ế
ch , kh u l nh…c a nhà vua.ỉ ẩ ệ ủ
N u nh lu t pháp phong ki n là s k t h p c a L và Hình, s k t h pế ư ậ ế ự ế ợ ủ ễ ự ế ợ
gi a Đc tr v i Pháp tr và hoà đng gi a quy ph m pháp lu t v i quyữ ứ ị ớ ị ồ ữ ạ ậ ớ
ph m đo đc thì pháp lu t t s n ch y u là các đo lu t và lu t. Giaiạ ạ ứ ậ ư ả ủ ế ạ ậ ậ
c p t s n không cho r ng vi c dùng đo đc đ răn đe, giáo hu n là cóấ ư ả ằ ệ ạ ứ ể ấ
hi u qu h n pháp tr . ệ ả ơ ị
2. Ngu n lu tồ ậ
Pháp lu t t s n giai đo n t b n t do c nh tranh g m có hai hậ ư ả ạ ư ả ự ạ ồ ệ
th ng pháp lu t: Th nh t là h th ng h th ng pháp lu t l c đa g m phápố ậ ứ ấ ệ ố ệ ố ậ ụ ị ồ
lu t c a Pháp, c a các n c t b n l c đa châu Âu và các n c thu cậ ủ ủ ướ ư ả ở ụ ị ướ ộ
đa c a Pháp và th hai là h th ng pháp lu t Anh- M và các n c thu cị ủ ứ ệ ố ậ ỹ ướ ộ
Nguy n Th Tuy t Minhễ ị ế
K2B – VB II / CQ
2
Ti u lu nể ậ
đa c a hai n c này nh Úc, Canada…N u nh ngu n lu t ch y u c aị ủ ướ ư ế ư ồ ậ ủ ế ủ
h th ng pháp lu t l c đa là các b lu t m i đc xây d ng thì ngu n lu tệ ố ậ ụ ị ộ ậ ớ ượ ự ồ ậ
ch y u c a h th ng pháp lu t Anh- Mĩ là ti n l pháp và các b lu t kủ ế ủ ệ ố ậ ề ề ộ ậ ế
th a t pháp lu t phong ki n.ừ ừ ậ ế
Vi c h th ng hóa lu t l Anh, M , Úc, có đ chính xác cao và r t khoaệ ệ ố ậ ệ ở ỹ ộ ấ
h c, đc s p x p theo m t trình t đc bi t.ọ ượ ắ ế ộ ự ặ ệ
Pháp lu t t s n Pháp và đi n hình là b lu t Napôlêông là đi di n tiêuậ ư ả ể ộ ậ ạ ệ
bi u cho s ti n b trong l ch s l p pháp. Cu c cách m ng t s n Pháp làể ự ế ộ ị ử ậ ộ ạ ư ả
s ch ng phong ki n m t cách tri t đ nên đi u đu tiên là pháp lu t xoáự ố ế ộ ệ ể ề ầ ậ
b các quan h phong ki n.T đây dân chúng có quy n t do kinh doanh,ỏ ệ ế ừ ề ự
quy n t do trong hôn nhân,cho phép ly hôn… ề ự
3. Cách th c phân lo i ứ ạ
Giai c p t s n phân lo i pháp lu t thành hai ngành l n: ấ ư ả ạ ậ ớ công pháp và
tư pháp. Ngành công pháp bao g m Lu t hi n pháp, lu t hành chính, lu tồ ậ ế ậ ậ
hình s , lu t t t ng hình s ... Ngành t pháp bao g m: lu t dân s , lu t tự ậ ố ụ ự ư ồ ậ ự ậ ố
t ng dân s , lu t lao đng, lu t th ng m i,t pháp qu c t …ụ ự ậ ộ ậ ươ ạ ư ố ế
4. Pháp đi n hoáể
Vi c pháp đi n hoá Pháp đã tr thành m u m c cho pháp lu t tệ ể ở ở ẫ ự ậ ư
s n, nh ng b lu t đã đc xây d ng v i kĩ thu t l p pháp cao và r t đaả ữ ộ ậ ượ ự ớ ậ ậ ấ
d ng nh b lu t dân s 1804, b lu t hình s 1810, b lu t th ng m iạ ư ộ ậ ự ộ ậ ự ộ ậ ươ ạ
1807…
Các ch đnh trong m i b lu t đc trình bày m t cách lôgíc, rõ ràngế ị ỗ ộ ậ ượ ộ
và đc s p x p theo t ng ch đnh c th . Ch ng h n nh trong b lu tượ ắ ế ừ ế ị ụ ể ẳ ạ ư ộ ậ
dân s , các ch ng, các đi u, các quy ph m pháp lu t đc s p x p theoự ươ ề ạ ậ ượ ắ ế
t ng ch đnh c a dân lu t, b lu t cũng nêu đy đ và di n đt chu n xácừ ế ị ủ ậ ộ ậ ầ ủ ễ ạ ẩ
Nguy n Th Tuy t Minhễ ị ế
K2B – VB II / CQ
3
Ti u lu nể ậ
các nguyên t c c a dân lu t, các khái ni m pháp lí đc đnh nghĩa ng nắ ủ ậ ệ ượ ị ắ
g n, chu n xác, ngôn ng c a b lu t trong sáng d hi u.ọ ẩ ữ ủ ộ ậ ễ ể
5. S ra đi c a hi n phápự ờ ủ ế
5.1. Hi n pháp - đo lu t c b n c a nhà n c t s n ế ạ ậ ơ ả ủ ướ ư ả
S ra đi c a hi n pháp trong xã h i t s n đánh d u m t ti n b l nự ờ ủ ế ộ ư ả ấ ộ ế ộ ớ
lao trong l ch s l p pháp, là đo lu t c b n c a nhà n c t s n. Ngànhị ử ậ ạ ậ ơ ả ủ ướ ư ả
lu t hi n pháp ch m i có t khi nhà n c t s n ra đi. T tr c đn nayậ ế ỉ ớ ừ ướ ư ả ờ ừ ướ ế
nhà n c ch đ chi m h u nô l và ch đ phong ki n không h bi tướ ở ế ộ ế ữ ệ ế ộ ế ề ế
đn hi n pháp và không th có hi n pháp b i vì trong các ch đ đó quy nế ế ể ế ở ế ộ ề
l c c a nhà vua là vô h n. Trong xã h i phong ki n chuyên ch , nhà n cự ủ ạ ộ ế ế ướ
n m trong tay quy n l c nhà n c do tr i ban và “ thay tr i tr vì thiên h ”ắ ề ự ướ ờ ờ ị ạ
v i nh ng quy n hành không gi i h n. Trong xã h i t n t i m t n n th ngớ ữ ề ớ ạ ộ ồ ạ ộ ề ố
tr hà kh c tu ti n. Đi u đó có nghĩa r ng nhà n c phong ki n đngị ắ ỳ ệ ề ằ ướ ế ươ
nhiên không có và cũng không c n thi t đn m t b n hi n pháp quy đnh tầ ế ế ộ ả ế ị ổ
ch c quy n l c nhà n c.ứ ề ự ướ
B n ch t ph n nhân dân c a n n chuyên chính phong ki n ngày càng tăngả ấ ả ủ ề ế
d n đn s b t bình và các cu c ch ng đi c a các giai c p b bóc l t, ápẫ ế ự ấ ộ ố ố ủ ấ ị ộ
b c.ứ
Giai c p t s n v n là m t b ph n dân c trong các giai c p b áp b c,ấ ư ả ố ộ ộ ậ ư ấ ị ứ
cũng ph i gánh ch u ách th ng tr c a phong ki n chuyên ch . Đng th iả ị ố ị ủ ế ế ồ ờ
trong lòng xã h i phong ki n giai c p t s n l i là ng i đi di n cho m tộ ế ấ ư ả ạ ườ ạ ệ ộ
ph ng th c s n xu t m i ra đi và đang d n d n l n m nh. ươ ứ ả ấ ớ ờ ầ ầ ớ ạ
Quan h s n xu t và ph ng th c s n xu t t b n ch nghĩa đc xácệ ả ấ ươ ứ ả ấ ư ả ủ ượ
l p và ngày càng phát tri n m c cho s c n tr , h n ch c a quan h s nậ ể ặ ự ả ở ạ ế ủ ệ ả
xu t phong ki n. Giai c p t s n d n d n tr thành giai c p có đa v đcấ ế ấ ư ả ầ ầ ở ấ ị ị ộ
Nguy n Th Tuy t Minhễ ị ế
K2B – VB II / CQ
4
Ti u lu nể ậ
l p v kinh t , s m tr ng thành v ý th c gi i phóng, ch ng đi ch đậ ề ế ớ ưở ề ứ ả ố ố ế ộ
chuyên ch . H đng lên ph t ng n c t do, dân ch bình đng đ t pế ọ ứ ấ ọ ờ ự ủ ẳ ể ậ
h p qu n chúng lao đng đông đo b áp b c, bóc l t đ l t đ ch đợ ầ ộ ả ị ứ ộ ể ậ ổ ế ộ
phong ki n và n n th ng tr đã tr nên ph n đng nh m xác l p quy nế ề ố ị ở ả ộ ằ ậ ề
th ng tr c a mình. Kh u hi u l p hi n ra đi trong b i c nh đó.ố ị ủ ẩ ệ ậ ế ờ ố ả
5.2. N i dung c a l p hi n t s n ộ ủ ậ ế ư ả
5.2.1. Ch đnh v t ch c b máy nhà n cế ị ề ổ ứ ộ ướ
Đc th hi n ch : yêu c u xây d ng m t b n hi n pháp là c sượ ể ệ ở ỗ ầ ự ộ ả ế ơ ở
pháp lý c b n h n ch quy n hành vô h n c a vua b ng cách l p ra m tơ ả ạ ế ề ạ ủ ằ ậ ộ
c quan đi di n quy n l c (Ngh vi n) g m các đi bi u do c tri tr cơ ạ ệ ề ự ị ệ ồ ạ ể ử ự
ti p b u ra, cùng nhà vua th c hành quy n l c nhà n c và b o đm cácế ầ ự ề ự ướ ả ả
quy n t do dân ch c a công dân ho c xoá b ch đ quân ch mà l p raề ự ủ ủ ặ ỏ ế ộ ủ ậ
n n c ng hoà t s n. ề ộ ư ả
Dù chính th nào thì hi n pháp cũng quy đnh c a b n lo i c quan chở ể ế ị ủ ố ạ ơ ủ
y u trong nhà n c là Ngh vi n, chính ph , toà án và ng i đng đu nhàế ướ ị ệ ủ ườ ứ ầ
n c (vua, t ng th ng). Tu t ng n c, các hình th c nhà n c đc tướ ổ ố ỳ ở ừ ướ ứ ướ ượ ổ
ch c khác nhau theo hình th c quân ch ngh vi n, c ng hoà ngh vi n hayứ ứ ủ ị ệ ộ ị ệ
c ng hoà t ng th ng. Ch ng h n nh Nh t B n là nhà n c nhà quân chộ ổ ố ẳ ạ ư ậ ả ướ ủ
ngh vi n Nh t B n, nhà n c c ng hoà t ng th ng H p ch ng qu c Hoaị ệ ậ ả ướ ộ ổ ổ ợ ủ ố
Kì,…
Cùng v i kh u hi u l p hi n, thuy t phân chia quy n l c mà đi n hìnhớ ẩ ệ ậ ế ế ề ự ể
là thuy t “ tam quy n phân l p” c a Môngtexki ( Pháp, th k XVIII ) đãế ề ậ ủ ơ ế ỉ
đc ph bi n r ng rãi nh m th c hi n nguyên t c đi tr ng, ki m ch vàượ ổ ế ộ ằ ự ệ ắ ố ọ ề ế
ki m tra l n nhau gi a ba c quan khác nhau trong vi c t ch c th c hi nể ẫ ữ ơ ệ ổ ứ ự ệ
Nguy n Th Tuy t Minhễ ị ế
K2B – VB II / CQ
5
