A. LỜI MỞ ĐẦU
Tổng bí thư ban chấp hành Trung ương Đảng cộng sản Việt Nam - Lê
Khả Phiêu phát biểu tại hội thảo quốc tế Việt Nam trong thế kỷ 20 đã từng
nói: "Dân tộc chúng tôi hiểu đầy đủ rằng: dân tộc mình là một dân tộc nghèo,
một đất nước đang phát triển ở mức thấp… Chúng tôi hiểu rõ khoảng cách
giữa nền kinh tế của chúng tôi và nền kinh tế của những nước phát triển trên
thế giới. Chúng tôi hiểu rõ khoa học công nghệ trong thế kỷ 21 sẽ có những
bước tiến khổng lồ. Thực hiện tư tưởng vĩ đại của chủ tịch Hồ Chí Minh:
"Lấy sức ta mà giải phóng cho ta chúng tôi phải tri thức hóa Đảng, tri thức
hóa dân tộc tiếp tục tri thức hóa công nông, cả nước là một xã hội học tập,
phát huy truyền thống những ngày mới giành độc lập 45 cả nước học chữ, cả
nước diệt giặc dốt, cả nước diệt giặc đói. Phải nắm lấy ngọn cờ khoa học như
đã nắm lấy ngọn cờ dân tộc". Một dân tộc dốt, một dân tộc đói nghèo là một
dân tộc yếu. Chúng ta đã từng chiến thắng thực dân Pháp và đế quốc Mỹ.
Thắng lợi đó là thắng lợi của lực lượng trí tuệ Việt Nam đối với lực lượng sắt
thép và đô la khổng lồ của Mỹ. Con người Việt Nam đã làm được những điều
tưởng như không làm được, và tôn tin rằng con người Việt Nam trong giai
đoạn mới với những thử thách mới vẫn sẽ làm được những điều kỳ diệu như
thế với lực lượng lao động dồi dào, ngày càng phát triển cả về số lượng và
chất lượng. Đất nước Việt Nam sẽ sánh vai được với các cường quốc năm
châu cho dù hiện nay chúng ta gặp rất nhiều khó khăn, rất nhiều sự đối đầu.
Chính vì vậy tôi đã chọn đề tài: "Vấn đề về đào tạo nguồn nhân lực con
người trong sự nghiệp công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước" cho đề án
kinh tế chính trị của mình.
B. NỘI DUNG
I. VẤN ĐỀ ĐÀO TẠO NGUỒN NHÂN LỰC CON NGƯỜI TRONG SỰ NGHIỆP
CÔNG NGHIỆP HÓA - HIỆN ĐẠI HÓA
1. Thế nào là công nghiệp hóa - hiện đại hóa
a. Tính tất yếu khách quan và tác dụng của công nghiệp hóa - hiện
đại hóa
Những nước quá độ tuần tự hay còn gọi là những nước quá độ từ Chủ
nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội, mặc dù chưa có được cơ sở vật chất - kỹ
thuật của chủ nghĩa xã hội nhưng ít ra cũng có tiền đề vật chất là nền đại công
nghiệp cơ khí do Chủ nghĩa tư bản để lại. Vì vậy để xây dựng cơ sở vật chất
kỹ thuật cách mạng khoa học, kỹ thuật và công nghệ, ứng dụng những thành
tựu của nó vào sản xuất, tiến hành cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa về quan
hệ sản xuất, phân bố và phát triển sản xuất một cách đồng đều trong cả nước.
Thực chất của quá trình này biến những tiền đề vật chất do chủ nghĩa tư bản
đẻ lại thành cơ sở vật chất kinh tế cho chủ nghĩa xã hội ở trình độ cao hơn.
Những nước quá độ tiến thẳng lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chủ nghĩa tư
bản như nước ta, sự nghiệp xây dựng cơ sở vật chất -kỹ thuật cho chủ nghĩa
xã hội được thực hiện bằng con đường công nghiệp hóa - hiện đại hóa. Có thể
hiểu một cách ngắn gọn công nghiệp hóa là một nước công nghiệp hiện đại.
Như vậy giữa công nghiệp hóa và việc xây dựng cơ sở vật chất - kỹ thuật cho
CNXH có quan hệ mất thiết với nhau nhưng lại không phải là một CNH con
đường để xây dựng cơ sở vật chất cho CNXH đối với những nước kém phát
triển như nước ta. Nhưng CNH chỉ mang tính giai đoạn, khi mà nền công
nghiệp hiện đại chưa được xác lập, còn việc xây dựng cơ sở vật chất - kỹ
thuật cho CHXH vẫn được tiếp tục mãi.
b. Tác dụng của công nghiệp hóa.
Một là, phát triển lực lượng sản xuất, tăng năng suất lao động, thúc đẩy
tăng trưởng và phát triển kinh tế, khắc phục nguy cơ tụt hậu ngày càng xa hơn
về kinh tế giữa nước ta với các nước trong khu vực và trên thế giới, góp phần
ổn định và nâng cao đời sống của nhân dân.
Hai là, củng cố và tăng cường vai trò kinh tế của Nhà nước; nâng cao
năng lực tích lũy, tạo công ăn việc làm, khuyến khích sự phát triển tự do và
toàn diện của mỗi cá nhân.
Ba là, tạo điều kiện vật chất cho việc củng cố an ninh - quốc phòng.
Bốn là, tạo điều kiện vật chất cho việc xây dựng nền kinh tế độc lập tự
chủ, đủ sức tham gia một cách có hiệu quả vào sự phân công và hợp tác quốc
tế.
Chính vì do vị trí, tầm quan trọng và các tác dụng nói trên của công
nghiệp hóa - hiện đại hóa nền kinh tế quốc dân, nên qua tất cả các kỳ đại hội
Đảng ta luôn xác định: Công nghiệp hóa là nhiệm vụ trung tâm trong suốt thời
kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta".
c. Nội dung cơ bản của công nghiệp hóa - hiện đại hóa ở nước ta
* Quan niệm về công nghiệp hóa
Trước đây chúng ta cho rằng, công nghiệp hóa là quá trình trang bị kỹ
thuật hiện đại cho toàn bộ nền kinh tế quốc dân, thay thế lao động thủ công
bằng lao động cơ khí hóa, biến một nước kém phát triển thành một nước có
cơ cấu công nông nghiệp hiện đại, khoa học kỹ thuật tiên tiến.
Theo quan niệm của liên hiệp quốc, công nghiệp là một quá trình phát
triển kinh tế trong đó có một bộ phận nguồn lực quốc gia ngày càng lớn được
huy động để xây dựng cơ cấu kinh tế nhiều ngành với công nghiệp hiện đại về
chế tạo ra tư liệu sản xuất, hàng tiêu dùng, có khả năng bảo đảm một nhịp độ
tưang trưởng cao trong toàn bộ nền kinh tế và đảm bảo sự tiến bộ kinh tế và
xã hội.
Kết hợp quan niệm truyền thống và quan niệm hiện đại, và vận dụng
vào điều kiện cụ thể hóa Việt Nam, hội nghị lần thứ VII ban chấp hành Trung
ương Đảng khóa VII đã đưa ra quan niệm mới về công nghiệp hóa - hiện đại
hóa: công nghiệp hóa, hiện đại hóa là quá trình chuyển đổi căn bản toàn diện
các hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và quản lý kinh tế xã hội từ sử
dụng lao động thủ công là chính sang sử dụng một cách phổ biến sức lao động
cùng với công nghệ, phương tiện và phương pháp tiên tiến hiện đại, dựa trên
sự phát triển của công nghiệp và tiến bộ khoa học - công nghệ, tạo ra năng
suất lao động xã hội cao.
* Nội dung cơ bản của công nghiệp hóa - hiện đại hóa ở nước ta
Trước đây một thời gian dài với quan niệm truyền thống về công
nghiệp hóa, chúng ta thường xác định nội quy của công nghiệp hóa theo trình
tự:
1. Tiến hành cách mạng khoa học - kỹ thuật để xây dựng cơ sở vật chất
-kỹ thuật cho chủ nghĩa xã hội.
2. Xây dựng cơ cấu kinh tế hợp lý và phân công lại lao động xã hội.
Trong điều kiện giao lưu kinh tế giữa các nước chưa được mở rộng quá trình
chuyển giao công nghệ giữa các nước chưa phát triển mạnh mẽ, thì phải "tự
lực, cánh sinh là chính" đó chính là một trình tự hợp lý để tiến hành công
nghiệp hóa.
Sự phát triển của một quốc gia không thể tách rời sự phát triển của
cộng đồng thế giới nói chung và khu vực nói riêng. Điều này cho phép một
nước đi sau không nhất thiết phải làm tất cả những công việc mà các nước đi
trước đã trải qua thực tế cho thấy những thành tựu về khoa học - công nghệ,
về quản lý… của các nước đi trước chỉ có thể chuyển giao một cách có hiệu
quả cho các nước đi sau khi mà các nước đi sau đã có sự chuẩn bị kỹ càng để
đón nhận. Vấn đề đặt ra là các nước đi sau cần phải làm những gì để tiếp nhận
một cách có hiệu quả những thành tựu mà các nước đi trước đã đạt được. Bài
học thành công trong quá trình công nghiệp hóa các nước NIC3 đã chỉ ra rằng:
việc xây dựng một cơ cấu kinh tế theo hướng mở cửa với bên ngoài nhằm tiếp
nhận một cách có chọn lọc những thành tựu của các nước đi trước kết hợp với
việc đẩy mạnh cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại, đó chính là
con đường ngắn nhất có hiệu quả nhất, có hiệu quả nhất quyết định sự thành
công của quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa đối với một nước lạc
hậu,nội dung của công nghiệp hóa - hiện đại hóa ở nước ta cần được sắp xếp
theo một trình tự mới như sau:
a.Xây dựng cơ cấu kinh tế hợp lý
Việc xây dựng cơ cấu kinh tế hợp lý bao giờ cũng phải dựa trên tiền đề
là phân công lại lao động xã hội.
Một là, tỷ trọng và số tuyệt đối lao động nông nghiệp giảm dần; tỷ
trọng và số tuyệt đối lao động công nghiệp ngày một tăng lên.
Hai là, tỷ trọng và số tuyệt đối lao động trí tuệ ngày một tăng và chiếm
ưu thế so với lao động giản đơn trong tổng lao động xã hội.
Ba là, tốc độ tăng lao động trong các ngành phi sản xuất vật chất (dịch
vụ) tăng nhanh hơn tốc độ lao động trong các ngành sản xuất vật chất.
Song song với phân phối lại thu nhập là vấn đề chuyển dịch cơ cấu kinh
tế bao gồm:
Cơ cấu ngành kinh tế: Trong những năm trước mắt cơ cấu ngành ở
nước ta sẽ được xác định là cơ cấu công - nông nghiệp -dịch vụ.
Cơ cấu vùng kinh tế: phải tạo điều kiện cho tất cả các vùng đều phát
triển trên cơ sở khai thác thế mạnh và tiềm năng của mỗi vùng, liên kết giữa
các vùng, làm cho mỗi vùng đều có cơ cấu kinh tế hợp lý và đều có chuyển
biến tiến bộ góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội đất nước.
Cơ cấu giữa thị tứ, thị xã, thị trấn, thành phố và đô thị tùy điều kiện
từng nơi, tất cả các thị xã, thị trấn đều được phát triển trên cơ sở đẩy mạnh
công nghiệp, dịch vụ mang ý nghĩa tiểu vùng. Hình thành các thị tứ làm trung
tâm kinh tế, văn hóa cho mỗi xã hoặc cụm xã.
Cơ cấu thành phần kinh tế lấy việc giải phóng sức sản xuất, động viên
tối đa mọi nguồn lực bên trong và bên ngoài cho việc chuyển dịch cơ cấu kinh
tế theo hướng công nghiệp hóa - hiện đại hóa.
b. Đẩy mạnh cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại đi đôi
với tiếp nhận chuyển giao công nghệ mới từ nước ngoài. Đó là: