Tri u Vi t V ngệ ệ ươ
Tri u Vi t V ngệ ệ ươ tên th t là ậTri u Quang Ph cệ ụ là con Tri u Túcệ, ng i huy nườ ệ
Chu Diên, uy tráng dũng li t, theo ệLý Nam Đế đi đánh d p có công, đ c trao ch c tẹ ượ ứ ả
t ng quân. Lý Nam Đ m t, ông x ng v ng, sau khi đánh tan quân nhà L ng nămướ ế ấ ư ươ ươ
550, đóng đô Long Biên, sau d i sang Vũ Ninh (huy n Qu Võ, t nh ở ờ ệ ế ỉ B c Ninhắ ngày
nay). Năm 571, ông b quân c a ị ủ Lý Ph t Tậ ử đánh úp và thua tr n. Ông t t c a ậ ự ử ở ử sông
Đáy, k t thúc tri u đ i Tri u Vi t V ng.ế ề ạ ệ ệ ươ
L ch sị ử
Năm 546, sau khi Lý Nam Đế ph i lui v đ ng Khu t L o, đã y cho ông gi vi cả ề ộ ấ ạ ủ ữ ệ
n c, đi u quân đi đánh ướ ề Tr n Bá Tiênầ c a ủnhà L ngươ .
Năm 547, tháng giêng, ông lui v gi ề ữ đ m D Tr chầ ạ ạ (bãi Màn Trò, huy n Khoái Châu,ệ
t nh ỉH ng Yênư). Đ m này r ng, c cây um tùm, b i r m che kín, gi a có n n đ tầ ộ ỏ ụ ậ ở ữ ề ấ
cao có th đ c, b n m t bùn l y, ng i ng a khó đi, ch có th dùng thuy n đ cể ở ượ ố ặ ầ ườ ự ỉ ể ề ộ
m c nh ch ng sào đi l t trên c n c m i có th vào đ c. N u không quen bi tộ ỏ ố ướ ỏ ướ ớ ể ượ ế ế
đ ng đi thì l c không bi t là đâu, l r i xu ng n c li n b r n đ c c n ch t. Quangườ ạ ế ỡ ơ ố ướ ề ị ắ ộ ắ ế
Ph c thu c rõ đ ng đi l i l i, đem h n 2 v n ng i vào đóng n n đ t trong đ m,ụ ộ ườ ố ạ ơ ạ ườ ở ề ấ ầ
ban ngày tuy t không đ khói l a và d u ng i, ban đêm dùng thuy n đ c m c đemệ ể ử ấ ườ ề ộ ộ
quân ra đánh doanh tr i c a quân Bá Tiên, gi t và b t s ng r t nhi u, l y đ c l ngạ ủ ế ắ ố ấ ề ấ ượ ươ
th c đ làm k c m c lâu dài. Bá Tiên không đánh đ c. Ng i trong n c g i làự ể ế ầ ự ượ ườ ướ ọ
D Tr ch V ngạ ạ ươ ( ( 7 ). Bãi y g i là "bãi T Nhiên", đ m y là "đ m Nh t D ",ấ ọ ự ầ ấ ầ ấ ạ
ngày nay v n còn tên g i cũ.ẫ ọ
Năm 550, Tr n Bá Tiên m u tính c m c lâu ngày đ làm cho quân c a ông l ng h t,ầ ư ầ ự ể ủ ươ ế
quân m t m i thì có th phá đ c. G p lúc nhà L ng có lo n H u C nh, g i Tr nệ ỏ ể ượ ặ ươ ạ ầ ả ọ ầ
Bá Tiên v (sau này Tr n Bá Tiên c p ngôi vua c a nhà L ng năm 557.), y cho tìề ầ ướ ủ ươ ủ
t ng là D ng Sàn l i. Ông tung quân ra đánh. Sàn ch ng c , thua ch t. Quânướ ươ ở ạ ố ự ế
L ng tan v ch y v B c. Ông vào thành Long Biên .ươ ỡ ạ ề ắ ở
Anh c a Lý Nam Đ là ủ ế Lý Thiên B oả, đ t c a ng i Di L o, x ng là ở ấ ủ ườ ạ ư Đào Lang
V ngươ , l p n c g i là n c Dã Năng. Tr c đó, khi Lý Nam Đ tránh đ ng Khu tậ ướ ọ ướ ướ ế ở ộ ấ
L o, Thiên B o cùng v i t ng ng i trong h là Lý Ph t T đem 3 v n ng i vàoạ ả ớ ướ ườ ọ ậ ử ạ ườ
C u Chân. Tr n Bá Tiên đu i theo đánh, Lý Thiên B o thua, thu nh t quân còn sótử ầ ổ ả ặ
đ c v n ng i ch y sang đ t ng i Di L o ượ ạ ườ ạ ấ ườ ạ ở Ai Lao, th y đ ng Dã Năng đ uấ ộ ở ầ
nguôn Đào Giang, đ t ph ng r ng màu m có th đ c, m i đ p thành đ , nhânấ ẳ ộ ỡ ể ở ượ ớ ắ ể ở
tên đ t y mà đ t qu c hi u. Đ n bây gi quân chúng tôn làm chúa, x ng là Đào Langấ ấ ặ ố ệ ế ờ ư
V ng.ươ
Năm 555, Đào Lang V ng m t n c Dã Năng, không có con n i, quân chúng suyươ ấ ở ướ ố
tôn Lý Ph t T lên n i ngôi, th ng lĩnh quân chúng.ậ ử ố ố
Năm 557, Lý Ph t T đem quân xu ng mi n Đông đánh nhau v i quân c a Tri u Vi tậ ử ố ề ớ ủ ệ ệ
V ng huy n Thái Bình, năm l n giáp tr n, ch a phân th ng b i, mà quân c a Lýươ ở ệ ầ ậ ư ắ ạ ủ
Ph t T luôn thua, ng là ông có thu t l , bèn xin gi ng hòa. Ông nghĩ r ng Lý Ph tậ ử ờ ậ ạ ả ằ ậ
T là ng i trong h c a Lý Nam Đ , không n c tuy t, bèn chia đ a gi i bãi Quânử ườ ọ ủ ế ỡ ự ệ ị ớ ở
Th n (nay là hai xã Th ng Cát, H Cát huy n T Liêm, ầ ượ ạ ở ệ ừ Hà N iộ) cho phía tây c aở ủ
n c, Lý Ph t T d i đ n thành Ô Diên (nay là xã H M , huy n T Liêm, xã y nayướ ậ ử ờ ế ạ ỗ ệ ừ ấ
có đ n th th n Bát Lang, t c là đ n th Nhã Lang). Lý Ph t T có con trai là Nhãề ờ ầ ứ ề ờ ậ ử
Lang, xin l y con gái c a ông là C o N ng. Ông b ng lòng, k t thành ấ ủ ả ươ ằ ế thông gia. Ông
yêu quý C o N ng, cho Nhã Lang g i r . Tri u Quang Ph c quá tin vào s c m nhả ươ ở ử ể ệ ụ ứ ạ
quân s c a mình, m t c nh giác nên đã b suy y u đáng k . Nhã Lang r , th c ch tự ủ ấ ả ị ế ể ở ể ự ấ
là đ ho t đ ng ể ạ ộ gián đi pệ nên n i tình c a Tri u Vi t V ng đã b Lý Ph t T n mộ ủ ệ ệ ươ ị ậ ử ắ
rõ. Năm 571, Lý Ph t T ph l i th , đem quân đánh. Ông y u th không th ch ngậ ử ụ ờ ề ế ế ể ố
đ c, bèn đem con gái ch y v phía nam, tìm n i đ t hi m đ n náu, nh ng đ n đâuượ ạ ề ơ ấ ể ể ẩ ư ế
cũng b quân c a Lý Ph t T đu i theo sát gót. Ông c i ng a ch y đ n c a bi n Đ iị ủ ậ ử ổ ưỡ ự ạ ế ử ể ạ
Nha, b n c ch n, than r ng: "Ta h t đ ng r i!", bèn nh y xu ng bi n. H Tri uị ướ ắ ằ ế ườ ồ ả ố ể ọ ệ
m t n c.ấ ướ
Truy n thuy tề ế
Trong s sách c đ i có nói r ng nguyên nhân đ c thua c a ông là do đ c và m tử ổ ạ ằ ượ ủ ượ ấ
mũ đâu mâu móng r ngồ. Th c ra, đó ch là huy n tho i. Chuy n k nh sau:ự ỉ ề ạ ệ ể ư
Năm 549, ông trong đ m th y quân L ng không lui, m i đ t h ng c u đ o, kh nở ầ ấ ươ ớ ố ươ ầ ả ẩ
thi t kinh cáo v i tr i đ t th n kỳ, th r i có đi m lành đ c ế ớ ờ ấ ầ ế ồ ề ượ mũ đâu mâu móng r ngồ
dùng đ đánh gi c. T đó quân thanh l ng l y, đ n đâu không ai đ ch n i (t c truy nể ặ ừ ừ ẫ ế ị ổ ụ ề
r ng th n nhân trong đ m là ằ ầ ầ Ch Đ ng Tử ồ ử b y gi c i ấ ờ ưỡ r ngồ vàng t trên tr i xu ng,ừ ờ ố
rút móng r ng trao cho ông, b o gài lên mũ đâu mâu mà đánh gi c). Năm 557, con gáiồ ả ặ
c a Tri u Quang Ph c l y con trai c a Lý Ph t T là Nhã Lang. Năm ủ ệ ụ ấ ủ ậ ử 570, Nhã Lang
nói v i v r ng: "Tr c hai vua cha chúng ta c u thù v i nhau, nay là thông gia, ch ngớ ợ ằ ướ ừ ớ ẳ
cũng hay l m ? Nh ng cha nàng có thu t gì mà có th làm lui đ c quân c a chaắ ư ư ậ ể ượ ủ
tôi?". C o N ng không bi t ý c a ch ng, bí m t l y mũ đâu mâu móng r ng choả ươ ế ủ ồ ậ ấ ồ
xem. Nhã Lang m u ng m tráo đ i cái móng y, r i b o riêng v i C o N ng r ng:ư ầ ổ ấ ồ ả ớ ả ươ ằ
"Tôi nghĩ n sâu c a cha m n ng b ng tr i đ t, v ch ng ta hòa nhã yêu quý nhauơ ủ ẹ ặ ằ ờ ấ ợ ồ
không n xa cách, nh ng tôi ph i t m d t tình, v thăm cha m ". Nhã Lang v , cùngỡ ư ả ạ ứ ề ẹ ề
v i cha bàn m u đánh úp, chi m đ c n c.ớ ư ế ượ ướ
Ngô Sĩ Liên nói: Đàn bà g i vi c l y ch ng là "quy" thì nhà ch ng t c là nhà mình.ọ ệ ấ ồ ồ ứ
Con gái vua đã g cho Nhã Lang thì sao không cho v nhà ch ng mà l i theo t c g iả ề ồ ạ ụ ở ử
r c a nhà Doanh T n đ đ n n i b i vong?ể ủ ầ ể ế ỗ ạ
Truy n này nghe t a nh truy n thuy t ệ ự ư ề ế M Châu-Tr ng Th yỵ ọ ủ th i ờTri u Đàệ đánh An
D ng V ngươ ươ .
Th ph ngờ ụ
Đình Phù Sa ởc a Th n Phùử ầ
Ng i đ i sau l p đ n th ông c a bi n Đ i Nha (Đ i Nha có tên khác là Đ i Ác,ườ ờ ậ ề ờ ở ử ể ạ ạ ạ
th i ờnhà Lý đ i là Đ i An, nay là c a Liêu (c a ổ ạ ử ử sông Đáy). Huy n Đ i An sau này làệ ạ
đ t huy n ấ ệ Nghĩa H ngư, t nh ỉNam Đ nhị).
T i vùng văn hóa ạc a bi n Th n Phùử ể ầ , xã Yên Lâm, huy n Yên Mô, ệNinh Bình có đình
Phù Sa là di tích văn hóa c p qu c gia th Tri u Vi t V ng là thành hoàng.ấ ố ờ ệ ệ ươ
Bách khoa toàn th m Wikipediaư ở