1197
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA: NGUỒN LỰC TRONG NỀN KINH TẾ SỐ
ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ TÀI CHÍNH VÀO THỊ TRƯỜNG TÍN CHỈ CARBON
Nguyễn Phan Hồng Ngọc(1)
TÓM TẮT:
Th trờng tín chỉ carbon đóng vai trò quan trọng trong nỗ lực giảm pht thải khí nh kính
nhng vẫn đi mặt vi nhiều thch thức nh chi phí giao dch cao, thiu minh bạch, sự phân mảnh
th trờng v hạn ch trong việc tip cận vn. Công nghệ ti chính (Fintech) vi những đt ph nh
blockchain, ti chính phi tập trung (DeFi), trí tuệ nhân tạo (AI) v dữ liệu ln (Big Data) mở ra
hng đi mi, giúp giảm thiu ro cản, nâng cao hiệu suất giao dch v thúc đẩy sự pht trin bền
vững của th trờng. Bi vit ny nhằm nghiên cứu cc ứng dụng của công nghệ ti chính trong th
trờng tín chỉ carbon, đồng thời tìm hiu thực trạng p dụng công nghệ ny vo th trờng tín chỉ
carbon tại Việt Nam trong bi cảnh kinh t s.
Từ khoá: Công nghệ ti chính, th trờng tín chỉ carbon, blockchain, DeFi, AI, Big Data.
ABSTRACT:
The carbon credit market plays a pivotal role in global efforts to mitigate greenhouse gas
emissions. However, it continues to face significant challenges, including high transaction costs,
lack of transparency, market fragmentation, and limited access to capital. Financial technology
(Fintech), through innovations such as blockchain, decentralized finance (DeFi), artificial
intelligence (AI), and big data, presents transformative solutions to address these barriers, enhance
transaction efficiency, and drive the sustainable development of the market. This study explores the
applications of Fintech in the carbon credit market while analyzing the current state of its adoption
in Vietnam within the broader context of the digital economy.
Keywords: Financial technology, carbon credit market, blockchain, DeFi, AI, Big Data.
1. Giới thiệu
Biến đổi khí hậu đang trở thành mối đe doạ nghiêm trọng với sự gia tăng nhiệt độ toàn cầu, hiện
tượng thời tiết cực đoan và nước biển dâng, gây ảnh hưởng lớn đến môi trường và kinh tế (IPCC,
2021). Trước tình hình đó, các quốc gia đã đưa ra nhiều giải pháp kiểm soát lượng phát thải khí nhà
kính. Trong đó, tín chỉ carbon (carbon credit), ra đời từ Nghị định thư Kyoto (1997), đã trở thành
công cụ quan trọng. Tuy nhiên, thị trường tín chỉ carbon vẫn tồn tại nhiều hạn chế như thiếu minh
1. Khoa Tài chính - Kế toán, Trường Đại học Đà Lạt. Email: ngocnph@dlu.edu.vn
1198
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA: NGUỒN LỰC TRONG NỀN KINH TẾ SỐ
bạch, gian lận trong chứng nhận tín chỉ, thanh khoản thấp và sự không đồng nhất về khung pháp lý
giữa các quốc gia (World Bank, 2022). Những bất cập này làm giảm hiệu quả của cơ chế giao dịch
và kìm hãm sự phát triển của thị trường carbon toàn cầu.
Trong bối cảnh đó, công nghệ tài chính hay Fintech, đang mở ra hướng đi mới giúp nâng cao
hiệu quả thị trường tín chỉ carbon. Các nền tảng blockchain có thể đảm bảo tính minh bạch và truy
xuất nguồn gốc của tín chỉ carbon, giảm thiểu gian lận trong giao dịch. Hợp đồng thông minh tự
động hoá các giao dịch, cắt giảm chi phí trung gian và tăng tốc độ xử lý. Bên cạnh đó, tài chính phi
tập trung (DeFi) giúp tăng thanh khoản bằng cách cho phép giao dịch tín chỉ carbon trên nền tảng
phi tập trung, mở rộng khả năng tiếp cận thị trường. Ngoài ra, AI và Big Data hỗ trợ xác minh lượng
phát thải thực tế và dự báo nhu cầu tín chỉ carbon một cách chính xác hơn. Những đổi mới này đang
hỗ trợ các quốc gia, bao gồm Việt Nam, thực hiện cam kết Net Zero vào năm 2050, góp phần chống
biến đổi khí hậu toàn cầu (COP26, 2021).
Nghiên cứu này tập trung vào việc tìm hiểu việc ứng dụng công nghệ tài chính trong thị trường
tín chỉ carbon, đồng thời phân tích thực trạng áp dụng tại Việt Nam. Thông qua đó, bài viết làm rõ
những cơ hội mà FinTech mang lại trong việc nâng cao tính minh bạch, hiệu quả giao dịch và khả
năng tiếp cận thị trường tín chỉ carbon, đồng thời nhận diện các thách thức liên quan đến hạ tầng
công nghệ, khung pháp lý và mức độ sẵn sàng của doanh nghiệp trong bối cảnh hiện nay.
2. Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu
2.1. Cơ sở lý thuyết
2.1.1. Th trờng tín chỉ carbon
Tín chỉ carbon là một đơn vị đo lường lượng khí nhà kính (chủ yếu là CO₂) được giảm phát
hoặc hấp thụ, thường được tính bằng tấn CO₂ tương đương (tCO₂e). Mỗi tín chỉ carbon tương đương
với 1 tấn CO₂ không thải ra môi trường (UNFCCC, 2005) hay nói cách khác, mỗi tín chỉ carbon là
một chứng nhận đại diện cho quyền phát thải một tấn khí CO₂. Thị trường tín chỉ carbon là nơi các
tổ chức, doanh nghiệp hoặc các nhân giao dịch các tín chỉ này. Đây là một cơ chế quan trọng trong
nỗ lực giảm phát thải khí nhà kính, giúp các quốc gia và doanh nghiệp đạt được mục tiêu phát triển
bền vững (World Bank, 2022).
Hiện nay, thị trường tín chỉ carbon bao gồm hai loại chính: thị trường bắt buộc (Compliance
Market) và thị trường tự nguyện (Voluntary Market). Trong đó, thị trường bắt buộc do chính phủ
hoặc tổ chức quốc tế quản lý, yêu cầu các doanh nghiệp mua tín chỉ để tuân thủ hạn ngạch phát thải.
Ngược lại, thị trường tự nguyện cho phép các doanh nghiệp và tổ chức mua tín chỉ nhằm thể hiện
trách nhiệm xã hội và cam kết bảo vệ môi trường (World Bank, 2023).
Cơ sở pháp lý của thị trường này dựa trên các thoả thuận quốc tế như Nghị định thư Kyoto
(1997) và Thoả thuận Paris (2015), trong đó đề ra các cơ chế linh hoạt như Cơ chế phát triển sạch
(CDM), Hệ thống Giao dịch Phát thải (ETS). Nhờ có thị trường tín chỉ carbon, các doanh nghiệp
có động lực đầu tư vào công nghệ xanh, thúc đẩy chuyển đổi năng lượng và bảo vệ tài nguyên thiên
nhiên. Tuy nhiên, thị trường này cũng đối mặt với nhiều thách thức như biến động giá cả, rủi ro gian
lận và sự chồng chéo về quy định giữa các khu vực (Carbon Market Watch, 2022). Để phát triển bền
1199
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA: NGUỒN LỰC TRONG NỀN KINH TẾ SỐ
vững, thị trường tín chỉ carbon cần sự minh bạch hơn, tích hợp công nghệ mới để quản lý giao dịch
hiệu quả và mở rộng quy mô tham gia trên toàn cầu.
2.1.2. Khi niệm về công nghệ ti chính
Công nghệ tài chính (Financial Technology - FinTech) là sự kết hợp công nghệ vào lĩnh vực
tài chính nhằm cải thiện hiệu quả, tính minh bạch và khả năng tiếp cận của các dịch vụ tài chính.
FinTech bao gồm nhiều giải pháp khác nhau, từ thanh toán điện tử, giao dịch tài chính, đến quản lý
tài sản dựa trên AI và blockchain.
Blockchain là một trong những công nghệ cốt lõi của FinTech, đóng vai trò quan trọng trong
việc tăng cường tính minh bạch và bảo mật của các giao dịch tài chính. Nhờ cơ chế sổ cái phân tán,
blockchain giúp ghi lại mọi giao dịch một cách minh bạch, không thể thay đổi và không cần sự can
thiệp của bên trung gian. Điều này không chỉ giảm thiểu gian lận mà còn tăng tốc độ xử lý và giảm
chi phí giao dịch, đặc biệt là trong các lĩnh vực như thanh toán xuyên biên giới, tài chính phi tập
trung (DeFi) và giao dịch tài sản số. Ngoài ra, blockchain còn hỗ trợ token hoá tài sản, cho phép
chuyển đổi các tài sản truyền thống như bất động sản, chứng khoán hay tín chỉ carbon thành tài sản
kỹ thuật số có thể giao dịch một cách linh hoạt và minh bạch hơn.
Bên cạnh blockchain, AI và Big Data cũng là những công nghệ quan trọng giúp tối ưu hoá các
dịch vụ tài chính. AI có thể phân tích lượng dữ liệu khổng lồ để dự đoán xu hướng thị trường, hỗ
trợ các quyết định đầu tư chính xác hơn và tự động hoá giao dịch tài chính thông qua các thuật toán
giao dịch tần suất cao (HFT). Ngoài ra, AI và Big Data còn đóng vai trò quan trọng trong việc phát
hiện gian lận, quản lý rủi ro và cá nhân hoá dịch vụ tài chính, giúp ngân hàng và tổ chức tài chính
cung cấp những giải pháp phù hợp hơn với từng khách hàng. Nhờ sự kết hợp của các công nghệ này,
FinTech đang tạo ra những thay đổi mạnh mẽ trong ngành tài chính, mở rộng khả năng tiếp cận và
nâng cao hiệu quả của các giao dịch trên thị trường.
2.2. Phương pháp nghiên cứu
Bài viết này tổng hợp các tài liệu, thu thập thông tin từ các báo cáo, nghiên cứu trước đây, các
website và các chính sách liên quan đến công nghệ tài chính và thị trường tín chỉ carbon. Ngoài ra,
nghiên cứu cũng xem xét các mô hình ứng dụng FinTech trên thế giới để rút ra bài học kinh nghiệm,
đồng thời phân tích thực trạng tại Việt Nam nhằm nhận diện cơ hội và thách thức trong quá trình
triển khai.
3. Kết quả và đánh giá
3.1. Ứng dụng của Fintech trong thị trường tín chỉ carbon
3.1.1. Blockchain: Minh bạch ho quy trình tạo lập v giao dch tín chỉ carbon
Blockchain là một công nghệ sổ cái phân tán giúp ghi chép giao dịch một cách minh bạch, bảo
mật và không thể thay đổi. Ra đời cùng với Bitcoin vào năm 2008, công nghệ này ban đầu được thiết
kế cho tiền mã hoá nhưng đã nhanh chóng mở rộng sang nhiều lĩnh vực khác như tài chính, logistic
và môi trường (Nakamoto, 2008). Với đặc tính phi tập trung và minh bạch, blockchain đã tạo ra một
cuộc cách mạng trong cách thức lưu trữ và giao dịch dữ liệu, đặc biệt trong các hệ thống cần đảm
bảo tính xác thực và chống gian lận.
1200
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA: NGUỒN LỰC TRONG NỀN KINH TẾ SỐ
Trong thị trường tín chỉ carbon, blockchain đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao tính
minh bạch và tính toàn vẹn của giao dịch. Công nghệ này giúp ghi lại mọi giao dịch tín chỉ carbon
một cách công khai, từ khâu tạo tín chỉ đến khi mua bán trên thị trường, đảm bảo rằng mỗi tín chỉ có
nguồn gốc rõ ràng và không thể làm giả (World Bank, 2022). Mỗi tín chỉ carbon có thể được số hoá
dưới dạng token, giúp tăng tính thanh khoản và dễ dàng giao dịch trên các nền tảng số. Bên cạnh đó,
blockchain đơn giản hoá quy trình kiểm toán, giảm thiểu chi phí trung gian và nâng cao độ tin cậy
của thị trường tín chỉ carbon (UNFCCC, 2023).
Hợp đồng thông minh (smart contracts) là một ứng dụng quan trọng khác của blockchain trong
thị trường tín chỉ carbon. Những hợp đồng này có thể tự động thực thi các giao dịch khi điều kiện
nhất định được đáp ứng, chẳng hạn như thanh toán tín chỉ carbon ngay khi một doanh nghiệp đạt
mức phát thải đã cam kết, giúp đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả giao dịch (Schletz et al., 2023).
Nhờ vào đặc tính tự động hoá, hợp đồng thông minh giúp giảm thiểu sự can thiệp của bên trung gian,
cắt giảm chi phí giao dịch và tăng tốc độ xử lý trên thị trường tín chỉ carbon (ICAP, 2021).
Bên cạnh đó, tài chính phi tập trung (Decentralized Finance - DeFi) cũng đang mở ra một hướng
đi mới cho thị trường tín chỉ carbon. DeFi là một hệ thống tài chính không cần trung gian, hoạt động
trên blockchain thông qua các giao thức mã nguồn mở và hợp đồng thông minh. Thay vì phụ thuộc
vào các sàn giao dịch truyền thống, tín chỉ carbon có thể được giao dịch trên các nền tảng DeFi một
cách phi tập trung, giảm thiểu sự thao túng giá cả và tăng khả năng tiếp cận cho nhiều đối tượng hơn
(OECD, 2023). Ngoài ra, DeFi còn cung cấp các công cụ tài chính tiên tiến như staking, lending và
automated market makers (AMMs), giúp tối ưu hoá tính thanh khoản của thị trường tín chỉ carbon.
Chẳng hạn, các tổ chức có thể thế chấp tín chỉ carbon để vay vốn hoặc tham gia vào các nhóm thanh
khoản (liquidity pools) để tạo ra lợi suất từ việc nắm giữ tín chỉ carbon số hoá (Schletz et al., 2023).
Nhờ sự kết hợp của blockchain, hợp đồng thông minh và DeFi, thị trường tín chỉ carbon đang
có cơ hội bước vào một kỷ nguyên mới - minh bạch hơn, linh hoạt hơn và dễ tiếp cận hơn.
3.1.2. AI v Big Data: Đng lực thúc đẩy tính hiệu quả của th trờng tín chỉ carbon
Trong bối cảnh thị trường tín chỉ carbon ngày càng phát triển, AI và Big Data đóng vai trò then
chốt trong việc tối ưu hoá các giao dịch. AI và Big Data đóng vai trò quan trọng trong việc tối ưu hoá
thị trường tín chỉ carbon. AI có thể được sử dụng để phân tích dữ liệu phát thải, dự đoán nhu cầu tín
chỉ carbon và tối ưu hoá chiến lược giao dịch. Các thuật toán AI có thể xác định các xu hướng phát
thải trong từng ngành công nghiệp, từ đó hỗ trợ doanh nghiệp đưa ra quyết định hiệu quả hơn trong
việc mua bán tín chỉ carbon. Big Data giúp cải thiện tính minh bạch của thị trường bằng cách thu
thập và phân tích lượng lớn dữ liệu về khí thải, kiểm toán và xác minh tín chỉ carbon một cách chính
xác hơn. Nhờ vào dữ liệu lớn, các tổ chức có thể xác định và loại bỏ các tín chỉ carbon không hợp lệ,
đồng thời giúp cơ quan quản lý giám sát chặt chẽ hơn việc tuân thủ các quy định về giảm phát thải.
Việc tích hợp AI và Big Data vào thị trường tín chỉ carbon còn góp phần thúc đẩy nền kinh tế
xanh và phát triển bền vững. Tuy nhiên, để tận dụng hiệu quả các công nghệ này, cần có sự phối hợp
giữa các tổ chức tài chính, doanh nghiệp và chính phủ nhằm xây dựng cơ sở hạ tầng dữ liệu phù hợp
và khung pháp lý minh bạch để đảm bảo tính chính xác và công bằng trong thị trường tín chỉ carbon.
1201
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA: NGUỒN LỰC TRONG NỀN KINH TẾ SỐ
3.1.3. Mt s mô hình ứng dụng Fintech trong th trờng tín chỉ carbon
Một số mô hình thành công trong việc ứng dụng Fintech vào thị trường tín chỉ carbon có thể kể
đến như Ant Forest của Ant Group (Trung Quốc), ứng dụng blockchain để theo dõi hành vi tiết kiệm
carbon và chuyển đổi thành tín chỉ thực tế, hay CarbonX (Canada), nền tảng sử dụng AI và Big Data
để tạo ra thị trường carbon phi tập trung, giúp doanh nghiệp nhỏ dễ dàng tham gia.
Ant Forest, một sáng kiến fintech xanh của Ant Group ra mắt năm 2016 tại Trung Quốc đã chứng
minh thành công việc ứng dụng công nghệ tài chính để thúc đẩy hành vi bền vững và quản lý tín chỉ
carbon (Ant Group, 2025). Thông qua việc tích hợp trò chơi hoá (gamification), nền tảng này khuyến
khích hơn 650 triệu người dùng tính đến năm 2022 thực hiện các hành vi thân thiện môi trường như
đi bộ, sử dụng phương tiện công cộng hoặc thanh toán điện tử thông qua ứng dụng Alipay (Ant
Group, 2023). Mỗi hành động được theo dõi tự động bằng cảm biến điện thoại và hệ thống dữ liệu
lớn (Big Data), sau đó quy đổi thành “điểm carbon xanh”. Những điểm này được chuyển thành cây
thật trồng tại các vùng sa mạc hoá, với hơn 326 triệu cây đã được trồng và 260.000ha đất phục hồi
tính đến năm 2022 (Ant Group, 2023). Công nghệ blockchain (Ant Chain) đảm bảo tính minh bạch
bằng cách ghi chép bất biến thông tin về vị trí trồng cây và lượng CO₂ giảm được (26 triệu tấn), giúp
người dùng tin tưởng vào tác động thực tế của họ đối với môi trường (Ant Group, 2023). Đồng thời,
AI phân tích hành vi để đề xuất giải pháp giảm carbon cá nhân hoá, trong khi hệ sinh thái Alipay mở
rộng phạm vi tiếp cận và tích hợp các kịch bản tiêu dùng xanh. Ant Forest không chỉ là mô hình kết
nối hành vi cá nhân với tác động môi trường mà còn đặt nền móng cho các sản phẩm tài chính bền
vững như trái phiếu carbon, chứng minh tiềm năng của fintech trong việc biến thách thức khí hậu
thành cơ hội kinh tế tuần hoàn.
CarbonX là một nền tảng giao dịch tín chỉ carbon kỹ thuật số, giúp doanh nghiệp nhỏ và vừa
(SMEs) dễ dàng tiếp cận thị trường carbon một cách minh bạch và chi phí thấp có trụ sở tại Canada.
Thay vì phải qua các trung gian phức tạp như thị trường truyền thống, CarbonX tận dụng sức mạnh
của AI và Big Data để đơn giản hoá quy trình. AI tự động tính toán lượng khí thải CO₂ bằng cách
phân tích dữ liệu đầu vào như hoá đơn điện, nhiên liệu, từ đó đề xuất số tín chỉ cần mua để bù đắp.
Không chỉ vậy, AI còn theo dõi xu hướng thị trường, phân tích chính sách thuế carbon toàn cầu để
giúp doanh nghiệp mua tín chỉ vào thời điểm tối ưu, tiết kiệm chi phí đáng kể. Bên cạnh đó, CarbonX
sử dụng Big Data để đảm bảo tính minh bạch và chống gian lận. Hệ thống thu thập dữ liệu từ vệ tinh,
cảm biến IoT và báo cáo môi trường để xác thực các dự án carbon, đảm bảo rằng các tín chỉ đến từ
những hoạt động thực sự có tác động giảm phát thải, chẳng hạn như trồng rừng hoặc phát triển năng
lượng tái tạo. Nhờ blockchain, mọi giao dịch đều được ghi lại một cách minh bạch, giúp loại bỏ sự
thao túng giá và cho phép doanh nghiệp mua bán trực tiếp với các dự án carbon trên toàn cầu. Không
chỉ vậy, CarbonX còn chia nhỏ tín chỉ carbon thành các phần nhỏ hơn, giúp SMEs dễ dàng tiếp cận
mà không cần phải mua với số lượng lớn như trước đây (CarbonX, 2025).
Tất cả những điều này mang lại lợi ích rõ ràng cho doanh nghiệp nhỏ: tiết kiệm chi phí trung
gian, đơn giản hoá quy trình và đặc biệt là nâng cao uy tín với khách hàng. Khi sử dụng CarbonX,
một công ty sản xuất nội thất có thể nhập dữ liệu tiêu thụ nguyên liệu, để AI tính toán lượng CO₂
phát thải, sau đó mua tín chỉ từ một dự án trồng rừng tại Brazil. Giao dịch diễn ra nhanh chóng trên
blockchain và doanh nghiệp nhận được chứng nhận số, có thể sử dụng để quảng bá thương hiệu
“xanh”, thu hút khách hàng quan tâm đến môi trường. Nhờ vậy, CarbonX không chỉ giúp SMEs tiếp