1256
NG DỤNG GIÁO DỤC STEAM VÀO THỰC HIN
CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC MẦM NON TẠI
TRƯỜNG MẦM NON THỰC HÀNH ĐẠI HỌC VINH
Dương Thị Nga
Giảng viên Khoa Giáo dục Mầm non,
Trường Sư phạm, Trường Đại học Vinh
TÓM TẮT
STEAM phương pháp giáo dục tiếp cận liên môn, với các môn hc:
Khoa học, Công nghệ, K thuật, Toán M thuật. Phương pháp giáo dc
STEAM giúp cho các bài học, kiến thức sinh động, hấp dẫn, học sinh hứng thú
tập trung hơn, học sinh được tham gia các hoạt động trải nghiệm, thực hành
để tích luỹ những kinh nghiệm. Điều y cho thấy rõ, giáo dục STEAM sự
tương quan nhất định với quan điểm giáo dục tích hợp, phương pháp học qua
chơi, qua trải nghiệm trong giáo dục mầm non. Hiện nay, ứng dụng giáo dc
STEAM vào tổ chức các hoạt động giáo dục cho trẻ mầm non đã và đang đưc
nhiều địa phương nghiên cứu áp dụng trong các cơ sở giáo dục mầm non, trong
đó tỉnh Nghệ An. Trường Mầm non Thực hành Đại học Vinh một trong
những đơn vị đầu tiên của tỉnh Nghệ An tiếp cận, học tập, bồi dưỡng các kiến
thức về giáo dục STEAM và ứng dụng nó vào phát triển, thực hiện chương trình
nhà trường. Việc y dựng chương trình nhà trường lồng ghép các hoạt động,
các dự án STEAM tạo nên những thay đổi nét trong phát triển chương trình;
ứng dụng giáo dục STEAM vào xây dựng môi trường giáo dục. Tổ chức các hoạt
động giáo dục tổ chức các chương trình STEAM đã mang lại nhiều kết quả
giáo dục tích cực trẻ, góp phần thực hiện tốt, hiệu quả Chương trình Giáo
dục mầm non.
Từ khóa: STEAM; giáo dục STEAM; Chương trình Giáo dục mầm non;
ứng dụng
1. Giới thiu
“Giáo dục STEAM một cách tiếp cận liên ngành trong quá trình học,
trong đó các khái niệm học thuật mang tính nguyên tắc được lồng ghép với các
bài học trong thế giới thực, ở đó các học sinh áp dụng các kiến thức trong khoa
học, công nghệ, kthuật toán vào trong các bối cảnh cụ thể...(National
Science Teachers Asociation – NSTA).
1257
Mục tiêu của giáo dục mầm non (GDMN) giúp trphát triển về th
chất, tình cảm, trí tuệ, thẩm mĩ, hình thành những yếu tố đầu tiên của nhân
cách...(Chương trình GDMN kèm theo Thông 01/VBHN-BGDĐT ngày
13/04/2021), mục tiêu này thhiện mong muốn phát triển toàn diện các mặt đức,
trí, thể, mỹ cho trẻ nhằm tạo tiền đề tốt cho quá trình phát triển tiếp theo của trẻ.
Yêu cầu về phương pháp GDMN tạo điều kiện cho trẻ được trải nghiệm, tìm tỏi,
khám phá môi trường xung quanh, đáp ứng nhu cầu, hứng thú của trẻ với phương
châm “chơi học, học bằng chơi...(Chương trình GDMN kèm theo Thông
01/VBHN-BGDĐT ngày 13/04/2021). thế, nhiều nghiên cứu trước đây đã ch
ra: giáo dục STEAM phù hợp với phương pháp học tập của trẻ mầm non, kích
thích được sự tập trung, hứng thú tham gia hoạt động của trẻ, điều đó tác động
mạnh mẽ lên các mặt phát triển của trẻ (Ata-Aktürk Demircan, 2021), tiếp
cận giáo dục STEAM cấp học mầm non thể hỗ tr tích cực cho việc thc
hiện mục tiêu Chương trình GDMN (DeJarnette, 2018).
Trong những năm gần đây, có khá nhiều bài báo nghiên cứu về STEAM,
ứng dụng STEAM trong GDMN, hầu hết các bài báo trong ớc tập trung vào
các hướng nghiên cứu về: Cách tiếp cận STEAM cho trẻ mầm non (Hương, 2019;
Phương, 2020); nhận thức, năng lực, kỹ năng của giáo viên mầm non trong tiếp
cận STEAM (Nhi nnk, 2020), (Phượng và Tỉnh, 2020), tổ chức hoạt động
giáo dục theo hướng STEAM (Phượng, 2021). Bài viết này nghiên cứu, đi sâu
vào vấn đề ứng dụng STEAM vào thực hiện chương trình nhà trường tại Trường
mầm non thực hành Đại học Vinh, cụ thể: Lồng ghép các hoạt động, dự án
STEAM vào chương trình giáo dục nhà trường; ứng dụng giáo dục STEAM vào
các hoạt động giáo dục; ứng dụng giáo dục STEAM vào thiết kế môi trường; tổ
chức các chương trình STEAM cho trẻ. Nghiên cứu đã mang lại những ý nghĩa
khoa học và thực tiễn.
2. Phương pháp nghiên cứu
Bài viết đã sử dụng c phương pháp nghiên cứu thuyết: phân tích
tổng hợp lý thuyết, phân loại và hệ thống hoá lý thuyết, trên cơ sở dữ liệu, thông
tin về giáo dục STEAM tại các văn bản tài liệu, bằng các thao tác tư duy logic
để rút ra kết luận khoa học cần thiết cho vấn đề nghiên cứu; các phương pháp
nghiên cứu thực tiễn: Phương pháp chuyên gia, nhằm tiếp cận, học tập trí tucủa
các chuyên gia về giáo dục STEAM để trích lukiến thức; phương pháp quan
sát khoa học nhằm quan sát, đánh giá các hoạt động của trẻ trước và sau khi ứng
dụng phương pháp STEAM; phương pháp thực nghiệm khoa học, triển khai xây
dựng các hoạt động mẫu ứng dụng giáo dục STEM đưa vào thực nghiệm
1258
tại một số lớp đại diện cho các độ tuổi trước khi ứng dụng đại trà cho tất cả các
lớp; sử dụng phương pháp định tính nhằm m hiểu, phân tích những phản ứng
từ trong suy nghĩ, tình cảm, hứng thú, tập trung của trẻ khi tham gia các hoạt
động có ứng dụng giáo dục STEAM.
3. Kết quả và thảo luận
3.1. Xây dựng chương trình giáo dục nhà trường kết hợp các hoạt động, dự
án STEAM thông qua các chủ đề
Chương trình GDMN chỉ ra cụ thyêu cầu về phương pháp giáo dục đối
với trẻ mẫu giáo tạo điều kiện cho trẻ được trải nghiệm, tìm tòi, khám phá môi
trường xung quanh, đáp ứng nhu cầu, hứng thú của trẻ với phương châm “chơi
học, học bằng chơi(Chương trình GDMN kèm theo Thông 01/VBHN-
BGDĐT ngày 13/04/2021). Với phương pháp giáo dục này thì cần xây dựng các
nội dung trong chương trình mang tính chất khảm phá, trải nghiệm th
nghiệm. Những nội dung được thực hiện qua các hoạt động, dự án STEAM luôn
mang đến cho trẻ một tâm thế hứng thú, chủ động khám phá, tìm hiểu yêu
thích sự trải nghiệm để tự tích lu kinh nghiệm. Vấn đề đặt ra, chúng ta không
thể tự đưa ra các nội dung, các hoạt động, dự án STEAM để làm tăng thêm khối
ợng nội dung so với Chương trình GDMN đã định hướng, như vậy sẽ là quá
sức với trẻ mầm non vượt thời lượng dạy học so với yêu cầu. Theo tác giả
Hoàng Thị Phương, 2020 “Với sự hạn chế về nhận thức, trẻ không thể tiếp nhận
các thành tố STEAM như người lớn hoặc học sinh phổ thôngnên rõ ràng chúng
ta cần xác định rõ mức độ nội dung của các thành tố STEAM phù hợp với trẻ để
giúp trẻ dễ dàng tiếp cận với giáo dục STEAM. Cần nghiên cứu kỹ Chương trình
GDMN, về kết quả mong đợi, nội dung chương trình của từng độ tuổi khác nhau
và dựa trên khả năng, năng lực, hứng thú tìm hiểu và các sự kiện sy ra gần gũi
với trẻ để xây dựng vào chương trình các cơ sở GDMN những hoạt động, dự án
STEAM phù hợp với trẻ từng độ tuổi đảm bảo lượng kiến thức, năng phù
hợp với nhu cầu tìm hiểu và nhận thức ca tr.
Ngay từ đầu năm học các sở GDMN n thành lập Ban y dựng
chương trình riêng của từng trường, trong đó giao trách nhiệm cho một phó hiệu
trưởng trực tiếp chủ trì, các thành viên liên quan các ttrưởng chuyên môn,
giáo viên cốt cán những giáo viên năng lực phát triển chương trình cùng
họp bàn xây dựng chương trình nhà trường dành cho từng độ tuổi, trong đó
cụ thm sát vào mục tiêu của từng lĩnh vực để y dựng các nội dung, đặc
biệt tăng cường xây dựng các hoạt động và dự án STEAM phù hợp với nội dung
trong Chương trình GDMN.
1259
Với trẻ nhà trẻ, các hoạt động STEAM còn ở dạng sơ khai, đơn giản, phù
hợp với năng và năng lực của trẻ, như một số hoạt động: m ccon từ
quả pháo; chấm màu bông hoa từ các loại rau, củ; in hình con từ vân
tay…Quan trọng nhất lứa tuổi y, nên tập trung cho trđược cảm nhận các
chất liệu từ các vật liệu trực quan khác nhau để trẻ cảm nhận được độ mềm, dẻo,
cứng, trơn, sù sìtừ đó biết cách lựa chọn các nguyên vật liệu phù hợp cho các
hoạt động và dự án STEAM ở độ tui lớn hơn.
Với trẻ mầu giáo, khi năng, năng lực hoạt động độc lập, thích khám
phá tìm hiểu của trẻ phát triển mạnh mẽ hơn, khả năng tự lực cũng phát triển thì
các hoạt động, dự án STEAM luôn mang đến cho trẻ hứng thú, thích tham gia,
thích tự hoạt động và tự chiếm lĩnh các tri thức, kĩ năng cần thiết. Vì thế khi y
dựng chương trình, cần tăng cường các nội dung thí nghiệm, trải nghiệm, thiết
kế, chế tạo, như: Thí nghiệm pháo hoa nổ trong nưc, chủ đề Tết và Mùa Xuân;
thí nghiệm về lực hút của nam châm, chủ đề hiện tượng tự nhiên; núi lửa phun
trào, chủ đề hiện tượng tự nhiên; chế tạo slam, chủ đề nghề nghiệp; thiết kế các
hình từ que xiên/que kem, chủ đề nghề nghiệp; thiết kế lăng Bác Hồ; thiết kế
là cờ đỏ sao vàng chủ đề quê hương, đất nước, Bác Hồ; thiết kế trang phục hoá
trang từ hoạ báo và các phế liệu chủ đề nghề nghiệp…; các dự án STEAM như:
Cây lớn lên như thế nào? dự án âm thanh, dự án vật nuôi cần gì để sống? dự án
tái chế rác thải nhựa; dự án “vì môi trường trong xanh”…c dự án, hoạt động
STEAM khi y dựng xuất phát nhu cầu, hứng thú của trẻ, các sự kiện diễn ra
bám sát vào mục tiêu của từng độ tuổi, đưa chúng vào các chđề phù hợp,
tránh schồng chéo giữa ni dung giáo dc STEAM và nội dung trong Chương
trình GDMN. Cụ thmột vài dụ về cách đưa các hoạt động, dự án STEAM
vào chương trình giáo dục của nhà trường như sau:
Bảng 1. Hot động, dự án STEAM dành cho trẻ 3 – 4 tuổi
TT
Chủ đề
Mục tiêu chương trình
Hot động, dự án
STEAM
1
Tờng
Mầm
non
- Sử dụng các nguyên vật liệu tạo
hình để tạo ra sản phẩm theo sự
gợi ý, các sản phẩm STEAM đơn
giản
- Nói được tên đồ chơi, đdùng
trong lớp khi được hỏi trò chuyn.
- STEAM Engineering:
Làm đu quay
- STEAM Engineering:
Làm mặt nạ.
- STEAM art: Trang trí
đèn lồng
2
….
1260
Bảng 2. Hot động, dự án STEAM dành cho trẻ 4-5 tuổi
TT
Mục tiêu chương trình
Nội dung
…..
Những
con vật
quanh bé
- Thu thập thông tin về
các loài động vật
- Phối hợp nguyên vật
liệu tạo hình, nguyên vt
liệu thiên nhiên để tạo ra
sản phẩm.
- STEAM Science: Vòng
đời phát triển của ếch/gà
con/muỗi
- STEAM Engineering: chế
tạo chuồng vật nuôi
- STEAM art: m con từ
vỏ sò và lá cây khô
….
….
Bảng 3. Hot động, dự án STEAM dành cho trẻ 5-6 tuổi
TT
Chủ đề
Mục tiêu chương trình
Nội dung
….
….
ớc
hiện
ợng tự
nhiên
- Tr biết phối hợp các giác
quan để quan sát, tìm hiểu,
thảo luận về các hiện
ợng xung quanh.
- Tr nhận ra sự thay đổi
của một số hiện tượng tự
nhiên.
- Biết sử dụng các vật liệu
khác nhau để làm một sản
phẩm đơn giản.
- STEAM Science: Cầu
vồng đi bộ trong nưc.
STEAM Science: Thí
nghiệm “Pháo hoa nổ trong
nước”
- STEAM - Engineering:
“làm nhà nổi chống lũ”
- Dự án STEAM: Ánh sáng
….
…..
Giáo dục STEAM chú trọng đến quá trình tổ chc hoạt động cho trẻ theo
hướng tích cực trải nghiệm, tìm tòi, khám phá nhằm giúp trẻ rèn luyện lnăng
giải quyết vấn đề, kng hoạt động nhóm, knăng thuyết trình..., tạo dựng môi
trường cho trẻ được hoạt động tích cực. Cho n việc ứng dụng giáo dục STEAM
trong thực hiện Chương trình GDMN không làm thay đổi chương trình hay đòi
hỏi phải có thêm một chương trình mới (Huế và nnk., 2022). Các cơ sở GDMN
hoàn toàn chủ động đưa giáo dục STEAM áp dụng o chương trình tại nhà