Vai trò của Hải Phỉ trong Chiến thắng Kỷ Dậu: Phân tích chi tiết

VAI TRÒ CA HI PH TRONG

CHIN THNG K DU

Nguyn Duy Chính

VAI TRÒ CA HI PH TRONG CHIN

THNG K DU

Chính s Vit Nam cng như ca Trung Hoa khi chép v trn ánh mùa Xuân nm

K Du (1789) thưng ch miêu t như mt cuc giao binh thun tuý gia hai quân

i nhà Thanh và i Vit, nhn mnh vào tài cm quân, ưu và khuyt im ca

hai bên. Dù yêu hay ghét nhà Tây Sơn, sû cng ch nhn mnh n khía cnh

chính qui ca quân i – nhiu ch huyn thoi hoá, khen phò mã tt áo, phóng i

kt qu mà quên i s phc tp ca thi i trên c chính tr, kinh t, k thut ln

hoàn cnh xã hi.

Nhng chi tit c th ca chin thng này ã ư c khá nhiu tác gi Vit Nam

miêu t v!i y  chi tit, lên n hàng ngàn bài vit và biên kho, hàng chc

cun sách dày. " ây chúng tôi ch mun ưa ra mt góc cnh xưa nay ít s gia 

cp. ó là vai trò ca thành phn thương nhân trên m#t bin, i sng gn lin v!i

i dương nhưng trong nhiu th k b loi ra kh$i thành phn xã hi. Vô hình

chung h% bin thành nhng k& sng ngoài vòng pháp lut, gió chiu nào che chiu

y, nghiêng ng tu' theo cách i x ca nhà cm quyn, có khi là k& thù chung

ca m%i triu ình t( Nht Bn xung n ông Nam Á, có khi ư c nuôi dư)ng

 tr* thành mt chính quyn nho nh$ như h% Trnh * ài Loan thi Minh mt

Thanh sơ, ho#c ư c tp h p  tr* thành mt cánh quân c lc như thi Tây Sơn

vào cui th k th 18.

Vai trò ca h% không nhng góp phn khá nhiu vào nhng bin chuyn chính tr

ti Vit Nam mà còn quan tr%ng trong chin thng ánh bi quân Thanh, tr* thành

mt ch da áng k  Nguy+n Hu tính toán nhng bư!c ngoi giao sau trn

ánh và nu như ông không mt s!m, rt có th Vit Nam ã tr* thành mt trong

nhng cưng quc trên bin c vào u th k th 19.

TÌNH HÌNH PHÁT TRI,N CU-I TH. K/ 18

Nhu cu trao 0i ca th gi!i gia tng khin con ngưi cn có nhng tàu thuyn

l!n  vư t qua nhng vùng bin y sóng to gió c, n0i ting là nguy him * châu

Phi và châu Á. Nhiu dân tc bit óng nhng tàu l!n có th ra khơi nhưng vn

phi da vào sc chèo tay, rt khó gi ư c cho úng hư!ng trên m#t bin.

Ngưi Trung Hoa cng óng nhiu thuyn l!n nhưng vn chy b1ng bu2m nên

phi men theo b bin, không dám ra xa ngoài khơi. Tuy dư!i i Minh có nhng

chuyn vi+n du nhưng ch n nhng quc gia mà h% ã bit, không phi là nhng

chuyn hi hành tìm ra nhng vùng t l. Thuyn ca h% cng c2ng knh, thun

tin cho vic ch* hàng nhưng thiu ưu im dùng trong chin u. n th k th

15, ngưi B2 ào Nha (Portuguese) ngh3 ra mt cách óng thuyn m!i (caravel),

nh$ và nh4, bu2m hình tam giác, d+ iu khin r2i sau ó ci tin óng ư c nhng

thuyn to hơn (nao) m* u cho mt k nguyên hàng hi mà cách vn hành gi

mãi cho t!i khi ngưi ta ch to ra thuyn chy b1ng hơi nư!c.[1]

Nh nhng tin b k thut và phương pháp tính toán o c áp dng vào vi+n

dương - các dng c hi bàn (compass), bn 2 (chart), hi k (marine

chronometer)  tính toán v trí con tàu gia bin khơi – nên n hu bán th k 18

ngưi ta ã i ư c khp nơi trên th gi!i mt cách d+ dàng và chính xác.

Tuy nhiên vi+n dương cng #t ra mt vn  khác quan tr%ng hơn là vic t v vì

thuyn ra khơi phi i phó thưng xuyên v!i cư!p bóc và các con tàu thù nghch

khác. Thi trung c0, vic giao chin chính yu là tin sát nhau r2i tràn sang tàu i

phương cn chin sáp lá cà b1ng gươm giáo. n th k 16 thì ngưi ta ã mang

súng theo nhưng ch là loi nh$, có th gây sát thương cho thy th nhưng không

 sc ánh chìm thuyn. Hi chin ch tr* nên quan tr%ng khi các quc gia Âu

Châu úc ư c súng bn n tròn (có trái n#ng t!i 27 kg) có th ánh m thuyn

ch t( x Thi k' này các nư!c Á Châu vn không ci tin k thut (m#c du

Trung Hoa, i Vit... ã ch to ra súng thn công #t trên thuyn t( th k 13,

14) nên tr* thành kém th so v!i tàu chin ca Âu châu. Các loi súng l!n khi ó

phi neo ch#t xung sàn tàu cho kh$i b phn ng git ngư c khi tác x, mun 0i

hư!ng bn phi thay 0i hư!ng i ca c con tàu, rt bt tin khi * gn nhau.

n cui th k th 18, châu Âu có nhng chuyn ng mãnh lit v k thut và

tr* thành sc mnh ưu thng trên toàn th gi!i. T( phát trin n% kéo theo nhng

thay 0i kia, phát trin kinh t ã bin nhiu quc gia nh$ bé thành nhng con c%p

d. Cơ gi!i hóa tr* nên mt nhu cu bt buc vì cơ khí làm gia tng nng sut, gia

tng nng sut òi h$i m* rng th trưng và nguyên liu. Trư!c ây nhiu quc

gia ã có nhng phát kin và k thut tinh xo như 2ng h2, máy in, máy xay

nư!c, la bàn, thuc súng, giy... nhưng vn ch là máy móc ri rc mà chưa phi là

mt “b máy” (machines but not the machine) cng như ngưi ta có  m%i cơ

phn nhưng chưa ráp li  thành mt cái xe. Cuc cách mng k thut (industrial

revolution) chính là cuc cách mng  ni kt nhng sáng to trong quá kh

thành mt chui và tìm cách b0 xung nhng mt xích còn khim khuyt.

Tin b trong sn xut khin buôn bán, trao 0i và tìm th trưng gia tng ưa n

nhu cu ci t0 quân s. Hơn hai ngàn nm trư!c, khi * Trung Hoa nhà Tn bit t0

chc binh lính thành i ng nên ã thôn tính ư c nhng tiu quc khác, thng

nht t nư!c thì ngưi Âu Châu cng có nhng thành qu tương t * thi cn

kim. Cuc cách mng quân s kéo dài t( th k th 16 sang n cui th k 18

cng nh hư*ng mnh m5 i v!i Á Châu và to thành mt chn ng cho khu vc

ông Nam Á vào u th k 19.

NGUY6N HU7 THU D8NG H9I PH: NH; TH. NÀO?

Mt trong nhng chi tit trư!c ây chưa ư c ánh giá úng mc. ó là vic

Nguy+n Hu s dng cư!p bin như mt lc lư ng ch yu trong quân i ca

ông. Gn ây, sau khi chính quyn ài Loan cho phép nghiên cu mt s tài liu

còn lưu tr trong vn kh trư!c nay du kín thì mt s h%c gi ngoi quc m!i tìm

ra nhng tài liu xác thc v vic Nguy+n Hu thu dng nhng tên “vong mng”

này không phi ch  quy phá min nam nư!c Tàu nh1m to khó khn cho nhà

Thanh mà thc s ông ã bin h% thành mt i thy binh, có t0 chc và h thng

d%c cng như ngang, ư c phân b lãnh hi hot ng mt cách minh bch. iu

ó cho thy Nguy+n Hu không b ràng buc trong nhãn quan ch dùng ngưi Vit

hay ngưi a phương ông quen thuc mà mun t0 chc mt lc lư ng qui mô

hơn, g2m nhiu thành phn, nhiu sc tc, rt gn v!i cái bn cht khai phóng ca

x àng Trong.

Thành phn dân chúng sng liên quan trc tip n bin c vn d3 b b$ quên trong

mt thi gian dài ca lch s. ây là nhng ngưi làm ngh chài lư!i, có khi sng

h<n trên thuyn như mt loi nhà n0i, có khi sng d%c theo duyên hi nhưng sinh

nhai chính là ánh cá và sn xut nhng sn vt trc tip t( bin khơi như mui,

rong bin, hi sn... H% sng rt thm l#ng và không ư c lit kê vào bn thành

phn cn bn ca xã hi s3 nông công thương (t dân) mà ch ư c coi như nhng

sinh vt dư!i con ngưi, trên cm thú mt tí. Trên thc t, vì ngày êm ch sng

quây qun v!i 2ng b%n, gia ình trên mt xã hi nh$ bé, sinh hot ch yu ca h%

rt ơn sơ, ting nói cng hn ch, phn l!n ch là nhng t( c th, ting g%i, ting

chi, hoàn toàn chưa t t!i mc  g%i là vn hóa. Rt him ai bit ch và vì th

h% cng khó tin thân ngoài vic tip tc theo u0i ngh nghip ca ông cha và qua

li gia hai sinh hot, ánh cá và n cư!p.

Trong nhiu thi k', mi khi ng binh, thuyn bè tài sn ca h% b trưng dng hay

tch thu  xung vào lc lư ng triu ình, c ngưi ln vt và thưng không ư c

VAI TRÒ CỦA HẢI PHỈ TRONG CHIẾN THẮNG KỶ DẬU

Chủ đề:

Tài liệu liên quan

Tài liêu mới

AI tóm tắt

Giới thiệu tài liệu

Đối tượng sử dụng

Từ khoá chính

Nội dung tóm tắt

Hỗ trợ

Phương thức thanh toán

Theo dõi chúng tôi