Vai trò của trí tuệ cảm xúc trong đời sống cá nhân
Nguyễn Hoài Thương – CT12SVN01 Trang | 1 Trường ĐH Quảng Nam
A. MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Trong cuộc sống, cảm xúc cũng có những giá trị nhất định, cảm xúc tích
cực giúp bạn xoa dịu sự sợ hãi, ngờ vực, là động lực cho bạn phát triển, đẩy lùi
nhưng khó khăn, tạo dựng niềm tin trong cuộc sống. Nhưng cảm xúc cũng là tác
nhân gây ra không ít trở ngại cho bạn. Cảm xúc có thể đánh lạc hướng chú ý của
bạn khỏi những vấn đề chính yếu. Khi cảm xúc bị xáo trộn, bạn sẽ bỏ ngoài tai
mọi lý lẽ? Bạn sẽ nhận tất cả lỗi về phần mình? Bạn sẽ im lặng trong cơn tức
giận đang bùng lên trong người. Và rút cuộc, mọi nỗ lực của bạn phải nhường
chỗ cho cái tôi cố hữu đó. Cảm xúc có thể làm hỏng đi mọi mối quan hệ, chúng
là chướng ngại vật làm giảm khả năng hành xử khôn ngoan của bạn. Một khi
cảm xúc tiêu cực trỗi dậy, chúng có thể che mờ cả lí trí, khi tức giận bạn có thể
mất kiểm soát bản thân và có những hành động không đúng mực, cảm xúc có
thể khiến bạn bị lợi dụng.
Bạn có khả năng giao tiếp tốt. Trong mọi tình huống, bạn luôn biết cách
ứng xử khéo léo để không cảm thấy bị xúc phạm hoặc bực bội. Thậm chí ngay
cả khi chúng ta không tìm ra giải pháp cho vấn đề, họ cũng làm chúng ta thấy
lạc quan và có thêm niềm tin. Bạn cũng có thể là những bậc thầy trong việc điều
khiển cảm xúc. Khi phải làm việc với áp lực, bạn không cáu giận mà có khả
năng nhìn thấy vấn đề và bình tĩnh tìm ra giải pháp. Bạn là người có khả năng
đưa ra quyết định đúng đắn và biết khi nào có khả năng tin vào trực giác của
mình, sẵn sàng thừa nhận nhược điểm và tiếp thu những lời phê bình để phát
triển bản thân.
Bạn hoàn toàn có thể làm được điều đó nếu bạn có được trí tuệ cảm xúc
(emotional intelligence- EI ) thường dùng dưới hàm nghĩa nói về chỉ số cảm xúc
(emotional intelligence quotient-QE ) của mỗi cá nhân. Chỉ số này mô tả khả
năng, năng lực, kỹ năng hay khả năng nhận thức để xác định , đánh giá và điều
tiết cảm xúc của chính mỗi người, của người khác, của các nhóm cảm xúc.
Vai trò của trí tuệ cảm xúc trong đời sống cá nhân
Nguyễn Hoài Thương – CT12SVN01 Trang | 2 Trường ĐH Quảng Nam
Như vậy yếu tố cảm xúc là một yếu tố quan trọng để giúp bạn thành công
trong cuộc sống, quản lý được chính bản thân là kỹ năng quan trọng của con
người.
Để nắm rõ vai trò của trí tuệ cảm xúc trong đời sống, hình thành trí tuệ
cảm xúc và hoàn thiện được chỉ số của trí tuệ cảm xúc. Đó là lý do thúc đẩy tôi
chọn đề tài nghiên cứu này.
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu.
a. Mục đích nghiên cứu
Đề tài nghiên cứu vai trò của trí tuệ cảm xúc.
b. Nhiệm vụ nghiên cứu
Tìm hiểu những lý luận liên quan đến vai trò của trí tuệ cảm xúc, vai trò
của trí tuệ cảm xúc trong đời sống cá nhân. Đề xuất ý kiến để phát triển chỉ số trí
tuệ cảm xúc.
3. Giới hạn của đề tài
Đề tài tập trung nghiên cứu vai trò của trí tuệ cảm xúc trong đời sống cá
nhân và đề xuất một số ý kiến để phát triển chỉ số của trí tuệ cảm xúc.
4. Phương pháp nghiên cứu
Để nghiên cứu đề tài này tôi đã dùng phương pháp nghiên cứu lý luận như
đọc, phân tích, quan sát, trò chuyện, đánh giá, khái quát, tổng quát và lý luận.
5. Đóng góp của đề tài
Đề tài góp phần nắm rõ vai trò của trí tuệ cảm xúc trong đời sống cá nhân,
hình thành trí tuệ cảm xúc để quản lý bản thân và hiểu rõ cảm xúc của mọi
người, thiết lập mối quan hệ xung quanh bạn.
Vai trò của trí tuệ cảm xúc trong đời sống cá nhân
Nguyễn Hoài Thương – CT12SVN01 Trang | 3 Trường ĐH Quảng Nam
B. NỘI DUNG
I. Khái niệm trí tuệ cảm xúc
1. Định nghĩa trí tuệ cảm xúc
Trước tiên chúng ta cần phải hiểu một cách khái quát cảm xúc. Vậy cảm xúc là
gì? Theo nhận định của hai nhà tâm lý học Fehr và Russell thì ‘’ cảm xúc là thứ mà tấc
cả mọi người đều biết nhưng không thể định nghĩa được’’. Về ngữ nghĩa, cảm xúc có
thể được coi là sự trải nghiệm của cảm giác. Bạn chỉ cảm nhận được cảm xúc chứ
không nghĩ ra nó. Khi nghe một lời nói, khi chứng kiến một hành động có ý nghĩa đối
với bản thân, các cảm xúc của bạn sẽ lập tức hiện ra đồng thời xuất hiện những suy
nghĩ tương đồng, những thay đổi về mặt sinh lý và cảm giác thôi thúc muốn được làm
một điều gì đó. Ví dụ như, khi nghe tin cô giáo thông báo bạn được nhận học bổng thì
một cảm xúc hiện ra ngay đó là sự sung sướng, vui vẻ và ngay lập tức bạn muốn gọi
điện thông báo cho cha mẹ bạn. Bạn không thể triệt tiêu cảm xúc bởi nó là sự tự nhiên,
gắn bó với phản xạ không có điều kiện và những yếu tố gọi là có bản năng.
Có rất nhiều định nghĩa về trí tuệ cảm xúc. Theo Peter Salovey và John
Mayer, hai nhà tâm lý học Mỹ, trí tuệ cảm xúc la khả năng hiểu rõ cảm xúc của
bản thân, thấu hiểu cảm xúc của người khác, phân biệt và sử dụng cảm xúc để
hướng dẫn suy nghĩ và hành động của bản thân. Theo Daniel Goleman thì trí tuệ
cảm xúc là khả năng giám sát các cảm giác và xúc cảm của bản thân và người
khác, khả năng phân biệt chúng và những thông tin nhằm định hướng suy nghĩ
và hành động của mình. Còn H.Steve lại cho rằng trí tuệ cảm xúc là sự kết hợp
của sự nhạy cảm về cảm xúc có tính tự nhiên với các kĩ năng quản lý cảm xúc.
Bar-On lại cho rằng trí tuệ cảm xúc là một tổ hợp các năng lực phi nhận thức và
những kĩ năng chi phối năng lực của cá nhân nhằm đương đầu có hiệu quả với
những đòi hỏi và sức ép của môi trường. Theo Gardner, trí tuệ cảm xúc là năng
lực khám phá những tình cảm của mình và năng lực lựa chọn tình cảm để hướng
dẫn ứng xử của mình theo sự lựa chọn ấy và năng lực nắm được tâm trạng, tính
khí, động cơ và ham muốn của người khác và phản ứng lại một cách thích hợp
Vai trò của trí tuệ cảm xúc trong đời sống cá nhân
Nguyễn Hoài Thương – CT12SVN01 Trang | 4 Trường ĐH Quảng Nam
2. Đặc điểm của trí tuệ cảm xúc
Trí tuệ cảm xúc đánh giá về khả năng thấu hiểu cảm xúc của một người.
So với trí thông minh (IQ), thì trí tuệ cảm xúc ớn hơn rất nhiều về phạm vi tác
động và ảnh hưởng. Trí thông minh đơn thuần chỉ bó hẹp trong tư duy toán học,
logic, ngoại ngữ… còn trí tuệ cảm xúc bao trùm khả năng hiểu bản thân và hiểu
người khác. Trong quá trình hình thành và phát triển nhân cách thì chỉ số của trí
tuệ cảm xúc có thể được hoàn thiện hơn. Theo Daniel Goleman, trí tuệ cảm xúc
bao gồm năm đặc điểm:
- Hiểu rõ chính mình: Những người giàu trí tuệ cảm xúc hiểu rõ cảm xúc
của mình nên không bao giờ để chúng chế ngự. Đồng thời, họ rất nghiêm khắc
khi đánh giá bản thân. Họ biết đâu là điểm mạnh của mình để từ đó phát huy
hoặc khắc phục, nhờ vậy họ có thể làm việc hiệu quả hơn. Nhiều người tin rằng
sự hiểu rõ bản thân chính là thành tố quan trọng nhất của trí tuệ cảm xúc.
- Kiểm soát bản thân: Những người có khả năng kiểm soát bản thân
thường không để mình nổi giận hoặc nảy sinh lòng ghen tỵ thái quá, và họ cũng
không ra những quyết định ngẫu hứng, bất cẩn, mà luôn suy nghĩ khi hành động.
Nhờ biết kiểm soát bản thân, họ luôn suy nghĩ chín chắn, thích ứng tốt với sự
thay đổi, chính trực và biết nói ‘‘không’’ khi cần thiết.
- Giàu nhiệt huyết: Những người giàu trí tuệ cảm xúc thường làm việc rất
tận tụy, với hiệu quả cao. Họ sẵn lòng hy sinh thành quả trước mắt để đạt được
thành công lâu dài. Họ thích được thử thách và luôn làm việc một cách hiệu quả.
- Biết thông cảm: Đây có lẽ là thành tố quan trọng thứ hai của trí tuệ cảm
xúc. Cảm thông là việc bạn đồng cảm và hiểu được ước muốn, nhu cầu và quan
điểm của những người sống quanh bạn. Những người biết cảm thông thường rất
giỏi trong việc nắm bắt cảm xúc của người khác, kể cả những cảm xúc tinh tế
nhất. Nhờ vậy, họ luôn biết cách lắng nghe người khác và thiết lập quan hệ với
mọi người. Họ không bao giờ nhìn nhận vấn đề một cách rập khuôn hay phán
đoán tình huống quá vội vàng. Họ luôn sống chân thành và cởi mở.
Vai trò của trí tuệ cảm xúc trong đời sống cá nhân
Nguyễn Hoài Thương – CT12SVN01 Trang | 5 Trường ĐH Quảng Nam
- Kĩ năng giao tiếp: Những người giỏi giao tiếp thường có khả năng làm
việc nhóm tốt. Họ quan tâm đến việc giúp người khác phát triển và làm việc
hiệu quả hơn là thành công của chính mình. Họ biết cách tranh luận hiệu quả và
là những bậc thầy trong việc thiết lập và duy trì quan hệ xã hội.
3. Cấu trúc của trí tuệ cảm xúc
Có khá nhiều ý kiến về cấu trúc của trí tuệ cảm xúc. Salovay tập hợp
những hình thức trí tuệ cá nhân do Gardner đề xướng vào một định nghĩa cơ sở
về trí tuệ cảm xúc mà ông phân thành năm lĩnh vực chính :
- Sự hiểu biết về các xúc cảm : Ý thức về bản thân, tức là có thể nhận biết
các xúc cảm của mình, là cơ sở của trí tuệ cảm xúc.
- Làm chủ các cảm xúc của mình : Năng lực làm cho những tình cảm của
mình thích nghi với mỗi hoàn cảnh phụ thuộc vào ý thức bản thân.
- Tự thúc đẩy : Chúng ta thấy cần phải hướng dẫn các xúc cảm của minh
để tập trung chú ý, tự kiềm chế và thúc đẩy. Sự kiểm soát các xúc cảm của mình,
tức là có thể trì hoãn sự thỏa mãn những ham muốn của mình và đè nén những
xung lực- là cơ sở của mọi sự hoàn thiện.
- Nhận biết các cảm xúc của người khác : Đó là sự đồng cảm, một năng
lực khác dựa vào ý thức về bản thân là yếu tố căn bản của trí tuệ quan hệ cá
nhân
- Làm chủ mối quan hệ với xã hội : Biết giữ những mối quan hệ tốt với
người khác là một sự thành công trong việc điều khiển các cảm xúc của mình.
Nhà tâm lý học Goleman lại đưa ra cấu trúc trí tuệ cảm xúc gồm hai thành
phần cơ bản là năng lực cá nhân và năng lực xã hội. Năng lực cá nhân bao gồm
khả năng tự biết mình và tự kiểm soát. Năng lực xã hội gồm khả năng nhận biết
các quan hệ xã hội và quản lý điều khiển chúng.
II. Vai trò của trí tuệ cảm xúc trong đời sống con người