TẠP CHÍ KHOA HỌC YERSIN
S 02 (03/2017)
1
VN DNG MT S PHƯƠNG PHÁP DẠY HC THEO HƯNG
TIP CN NĂNG LỰC TRONG DY HC MÔN GIÁO DC HC
TỜNG ĐI HỌC SƯ PHẠM - ĐẠI HC HU
Nguyn Thanh Bình*
Title: Some applied teaching methods
of capacity-based approach in
Pedagogy teaching process at Hue
University's College of Education
Từ ka: dy học, giáo dục học,
pơng pp dạy học, tiếp cận
ng lực
Keywords: teaching, pedagogy,
teaching methods, capacity-based
Thông tin chung:
Ngày nhận bài: 28/9/2016;
Ngày nhận kết quả bình duyệt:
20/11/2016;
Ngày chấp nhận đăng bài:
05/01/2017.
Tác giả:
* ThS., trường ĐH Sư phạm – ĐH Huế
binhnguyenthanhdhsp@gmail.com
TÓM TẮT
Dạy học (DH) đại học theo tiếp cận năng lực (TCNL)
quan điểm DH mới một xu thế tất yếu của hội hiện đại
nhằm phát triển năng lực (NL) cho người học. Bài viết này, chúng
tôi giới thiệu một số phương pháp dạy học (PPDH) theo hướng
TCNL được vận dụng trong quá trình DH môn Giáo dục học (GDH)
trường Đại học Sư phạm Đại học Huế (ĐHSP ĐH Huế). Đây
chính sở để có thể nâng cao hiệu quả DH môn học này, đồng
thời góp phần ng cao chất lượng đào tạo giáo viên (GV) c
trường Sư phạm.
ABSTRACT
Teaching at university under the capacity-based approach is
a new educational perspective and an inevitable trend in modern
society, which aims at enhancing learners’ capacity. In this work,
we are going to introduce some methods of capacity-based
approach that are applied in Pedagogy teaching process at Hue
University's College of Education. This will pave the way for
improving the efficiency of teaching this subject as well as
contributing to teachers training enhancement in Education
institutions.
1. Đặt vấn đề
hi ngày càng phát trin, yêu cu v
ngun nhân lc chất lượng cao đ đápng nhu
cu phát trin kinh tế - hội đã đang tr
thành vấn đề cp thiết trong công tác giáo dc
đào tạo (GD&ĐT). vậy, chiến lược phát
trin giáo dục giai đoạn 2011 2020 ban hành
kèm theo Quyết định 711/QĐ-TTg ngày
13/6/2012 ca Th ng Chính ph ch rõ:
“Tiếp tục đổi mới PPDH và đánh giá kết qu hc
tp, rèn luyện theo hướng phát huy tính tích
cc, t giác, ch động, sáng to NL t hc
của người hc” (Chiến lược phát trin giáo dc
giai đoạn 2011 2020, 2012, tr.12). Ngh quyết
Hi ngh Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn
bn, toàn diện GD&ĐT một ln na khẳng định:
“Tiếp tục đổi mi mnh m phương pháp (PP)
dy học theo hướng hiện đại; phát huy tính
tích cc, ch động, ng to vn dng kiến
thc, k năng của người hc; khc phc li
truyn th áp đặt mt chiu, ghi nh máy móc.
Tp trung dy cách học, cách nghĩ, khuyến khích
t hc, tạo sở để người hc t cp nht và
đổi mi tri thc, k năng, phát triển NL” (Ngh
quyết Hi ngh Trung ương 8 khóa XI v đổi
mới căn bản, toàn diện GD&ĐT, 2013, tr.5).
DH theo TCNL là quan điểm DH mi đã đáp
ng vi nhu cu phát trin ca xã hi nhằm đào
to những con ngưi kiến thc chuyên môn,
nghip v vng vàng, chuyên sâu; k năng
thc hành thành tho và thái đ, tinh thn
trách nhim cao vi công vic của mình. “Người
GV trong xã hi mi phải người thy tâm
huyết, người khoa hc sáng tạo và người ngh
điêu luyn vi các NL ca nh giúp HS phát huy
tích cc, ng to trong hc tp, làm sng dy
TẠP CHÍ KHOA HỌC YERSIN
S 02 (03/2017)
2
nhng tiềm ng của bản thân để tr thành
những người lao động i có đức, phng s
cho đất nước” (Nguyn Thanh Bình, 2015, tr.2).
Do vy, vn dụng các PPDH theo hướng TCNL
chính là chìa khóa m ra một i trường đào
to mi, giúp SV không ch nh hội mà còn biết
phát trin tri thc, vn dng sáng to tri thc
o gii quyết nhng nhim v do thc tin đặt
ra mt cách hiu qu.
2. Mt s PPDH theo hướng TCNL trong
dy hc môn GDH
DH theo TCNL góp phn hình thành và phát
trin các NL cn thiết cho người hc, vy
PPDH được GV s dng phải ng ti ch
thích tính ch cc hoạt động ca SV; tc GV
phi vn dụng PP làm sao để SV tham gia vào
thc hin các công việc dưới s ng dẫn, điều
khin ca GV. Bng vic hoàn thành các ng
vic do GV giao phó, vi vic tiến hành các thao
tác trí tu thao tác c th đ gii quyết nhim
v, SV từng bước hình thành phát trin NL
cho bản thân. Đã rất nhiu tác gi nói v
PPDH theo TCNL, trong đó phải k đến Bernd
Meier & Nguyễn Văn Cưng (2014)Phan Th
Hng Vinh (2010). Dưới đây chúng tôi xin giới
thiu mt s PPDH theo hướng TCNL đã được
vn dng trong dy hc môn GDH.
2.1. Phương pháp dạy hc theo nhóm
2.1.1. Khái nim PPDH theo nhóm
“Dy hc theo nhóm là hình thc t chc
dy hc, trong đó SV được chia theo nhóm nh đ
làm vic, trao đổi kiến thức, ý tưởng với nhau, để
đi đến gii pháp chính cho mt vấn đề hc tp
o đó” (Phan Th Hng Vinh, 2010, tr.136).
DH nhóm trong GDH có th đưc vn dng
để tìm hiểu, lĩnh hi mt ni dung mi hoặc để
cng c, m rng nhng nội dung đã học. Đồng
thi, DH nhóm trong GDH còn giúp SV nâng
cao kh năng tương tác, phát triển k năng làm
vic nhóm.
2.1.2. Cách thành lp nhóm
Trong DH GDH th chia nhóm theo các
cách sau: Các nhóm gm những người t
nguyn, cùng hng thú vi mt ch đề hc tp;
Các nhóm ngu nhiên theo s báo danh, theo
bàn; Các nhóm thuc cùng mt chuyên ngành:
Toán, Văn...; Các nhóm c định trong mt thi
gian dài; Các nhóm vi các bài tp khác nhau.
2.1.3. Tiến trình t chc DH theo nhóm
c 1: GV gii thiu ch đ giao nhim v
- Gii thiu ch đề chung ca gi hc: GV
gii thiu ch đề, ni dung cn tho luận trước
toàn lp.
- Xác định các tiu ch đề: GV SV cùng
tho lun xác định các tiu ch đề liên quan ti
ch đề ln (nếu có).
- Thành lập nhóm xác định ch đề cho
mi nhóm: th lp nhóm da trên hng thú,
s thích ca SV hoc chia nhóm ngu nhiên theo
s o danh, theo tng bàn y vào lp hc.
c 2: T chc làm vic nhóm
- Lp kế hoch thc hin: Thu thp tài liu
liên quan; Làm rõ nhim v cho các thành viên;
Phân công công vic cho mỗi người; Xác định
thi gian hoàn thành.
- Xây dng nguyên tc làm vic: Các thành
viên ghi li các kết qu làm vic; Lng nghe ý
kiến thành viên khác; Đưa ra ý kiến góp ý ca
bn thân.
- nhân độc lp làm vic: Mi thành viên
huy động tri thc và kinh nghiệm đã có để thc
hin công vic ca mình. đây, GV thể s
dụng thuật khăn trải bàn nhằm đảm bo tt
c mi thành viên đều tham gia vào hoạt động
ca nhóm.
- Các thành viên trình bày ý kiến ca mình
cùng tho lun chn cách gii quyết tối ưu.
Thư kí ghi lại nhng ý kiến chung ca nhóm.
- Chun b báo cáo trình bày trước lp
ớc 3: Các nhóm trình bày đánh giá
kết qu
- Đại din các nhóm trình bày kết qu làm
vic ca nhóm mình: th bng thuyết trình,
báo cáo, sơ đồ, biu din...
- Các nhóm khác đánh giá. GV kết lun.
2.2. Phương pháp dy hc theo tình hung
2.2.1. Khái nim PPDH theo tình hung
Tình hung dy hc (THDH) nhng câu
chuyn gn vi thc tế cuc sng hoặc đưc mô
TẠP CHÍ KHOA HỌC YERSIN
S 02 (03/2017)
3
phỏng, cấu do GV thiết kế da trên mc tiêu
i hc cần đạt v kiến thc, k ng, thái độ.
PPDH tình huống PP trong đó GV tạo ra
các THDH gn lin vi thc tin cuc sng
ngh nghip, phù hp vi mc tiêu giáo dc;
SV tiếp nhn tình hung t chc gii quyết
tình hung mt cách tích cc, sáng tạo, qua đó
chiếm lĩnh tri thức, hình thành k năng, thái
độ, phát trin các NL ngh nghip.
2.2.2. Các bước thiết kế nh hung dy hc
- Viết đề cương tình huống: Viết dàn ý câu
chuyn theo mc tiêu s dng, trong dàn ý cn
t ngn gn thi gian, không gian xy ra
tình hung, nhân vật chính hành đng ca
nhân vt này.
- Nghiên cu và viết phác tho tình hung:
Viết bn thảo đầu tiên làm ni bật được ch đề
ca tình hung.
- Xem xét tình hung: Sau khi bn tho
đưc hoàn thành, GV phi xem xét li tình
hung so vi mc tiêu yêu cu ca tình
hung.
- Kế hoch s dng th nghim tình
huống: Trước khi tr thành mt tình hung
hoàn chnh, GV cn th nghim tình hung, bi
nhiu vấn đề s ny sinh t nhng tranh lun
của người hc.
2.2.3. Tiến trình thc hin PPDH theo tình hung
c 1: GV đưa ra tình huống dy hc cho
người hc.
THDH đưa ra thể i dng mt câu
chuyn do GV k, một video clip, SV đóng vai...
c 2: SV tìm hiu tình huống xác định
nhng vn đ ct yếu cn phi gii quyết
Trong bước này, SV cn phi ch ra được
đâu là mấu cht, mâu thun ca vấn đề để theo
đó giải quyết đúng vấn đề tính hung nêu
ra, tránh đi lạc đề. Thông thường, vấn đề mà
tình huống nêu ra thường được đặt dưới dng
câu hi trc tiếp cuối đoạn.
ớc 3: Xác định, phân tích nhng d liu
đã cho liên hệ vi nhng kiến thức đã để
xây dựng các phương án giải quyết vn đ
Trong bước này SV cần xác định phân
tích nhng d kin tình huống đã đưa ra
làm s cho vic gii quyết vấn đề t đó liên
h vi kiến thức đã bao gồm kiến thc
thuyết thc tin kinh nghiệm để đưa ra các
phương án khả thi.
c 4: Quyết định phương án giải quyết
Sau khi đưa ra các phương án giải quyết,
nhim v tiếp theo là mi nhóm phi phân tích,
đối chiếu, so sánh điểm yếu, đim mnh ca
từng phương án. Cuối cùng c nhóm thng
nht la chọn phương án tối ưu nhất cho vn
đề cn gii quyết.
c 5: Các nhóm trình bày bo v
quyết định ca nhóm
Sau khi các nhóm đã đưa ra phương án
gii quyết, GV cho mi nhóm trình bày, lp lun
bo v quan điểm ca nhóm.
c 6: Kết lun
Sau khi mỗi nhóm trình bày phương án
gii quyết ca mình, GV cùng c lp phân tích,
tho lun và la chọn phương án tối ưu (có thể
nhiều phương án), đồng thi GV th đưa
thêm những phương án giải quyết tối ưu khác
để SV so sánh.
Trong DH GDH nhiu tình huống để GV
th vn dụng theo PPDH này, đặc bit ni
dung lun giáo dc công tác ch nhim
của người GV. Gii quyết các tình hung GV
đưa ra s giúp SV phát triển các NL, trong đó
đặc bit quan trng NL x các tình hung
giáo dc.
2.3. Phương pháp dạy hc d án
2.3.1. Khái nim PPDH d án
“Thut ng “D án” trong tiếng Anh
“Project”, nguồn gc t tiếng Latinh
“Projicere”, nghĩa là một đề án, d án hay kế
hoch (Bernd Meier & Nguyễn Văn Cường,
2014, tr.160).
PPDH d án mt PPDH phc hp, trong
đó dưới s điu khiển, hướng dn ca GV, SV
thc hin mt nhim v phc hp s gn
kết gia lý thuyết và thc tin. Trong quá trình
đó, SV thực hin vi tính t lc cao t khâu la
chn ch đề, vch kế hoch thc hin, tìm kiếm
thông tin, to ra sn phẩm trình bày trước
mọi người.
TẠP CHÍ KHOA HỌC YERSIN
S 02 (03/2017)
4
2.3.2. Tiến trình vn dụng phương pháp
dy hc theo d án
ớc 1: Xác đnh ch đề, mục đích ca d án
GV SV cùng trao đi, tho lun la
chn các ch đề giáo dc thiết thc và hp dn.
Sau khi la chn ch đề, GV hướng dn các
nhóm xác định mc tiêu d án, bao gm các
mc tiêu v kiến thc, k năng, thái độ.
c 2: Lp kế hoch thc hin d án
Sau khi đã lựa chn ch đề ca mình, GV
th ng dn các nhóm lp bng kế hoch
như dưới đây:
Bng 1. Bng kế hoch thc hin d án
Công
vic
cn làm
Thi
gian
d
kiến
Cách
tiến
hành
Kinh
phí
Sn
phm
d
kiến
1. Công
vic 1
2. Công
vic 2
Khi các nhóm lp kế hoch xong, GV có th
ng dn các nhóm cách thc hin d án,
cung cấp các địa ch thông tin, cách xthông
tin, thiết kế và trình bày sn phm.
c 3: Thc hin d án
- Thu thp và x thông tin:
Ngun cung cp thông tin rất đa dạng:
Sách báo, tp chí, mng Internet, phng vn,
điu tra, tham quan. th s dng các công
c h tr như: Máy tính, máy quay, máy nh,
phiếu điu tra, nhật ký. Sau đó, SV phải so
sánh, phân tích, chn lc, chính xác hóa, khái
quát hóa những thông tin đã được thu thp.
- Thc hin các nghiên cu, các hoạt động
thc hành nếu có.
Trong mt s d án hc tập, người hc
đồng thi vi thu thp thông tin còn phi tiến
hành các nghiên cu thc tế, thc hin các
thao tác thc hành c th.
- Tng hp kết qu các thành viên xây
dng sn phm d án.
Sau khi các thành viên đã hoàn thành xong
công vic ca mình, các kết qu đưc tng hp,
kết ni x nhm to ra mt sn phm
hoàn chnh ca nhóm. Sn phm ca d án
th i nhiu hình thức như: Bài thuyết trình,
bản báo cáo, báo tường, thơ văn, video, hot
động trin lãm, biu din kch,
c 4: Trình bày sn phm d án
Các nhóm c đại din trình bày trước lp,
hoc th c nhóm cùng tham gia nếu sn
phm cn s th hin ca nhiều người.
ớc 5: Đánh giá dự án
Quá trình đánh giá được thc hin bi GV,
các nhóm khác t đánh giá ca nhóm thc
hiện. Đánh giá bao gồm đánh giá quá trình thực
hiện và đánh giá sản phm.
DH d án trong đó tích hợp nhiu hot
động tạo điều kin cho SV phát trin nhiu NL:
NL giao tiếp, hp tác nhóm, thuyết trình... Khi
tiến hành các d án, SV được tiếp cn gn vi
phương pháp nghiên cứu khoa học, do đó giúp
SV phát trin NL nghiên cu khoa hc - mt NL
quan trng khi hc Đại hc.
2.4. Phương pháp đóng vai
2.4.1. Khái niệm phương pháp đóng vai
Phương pháp đóng vai hay đóng kịch
PPDH trong đó GV tổ chc quá trình DH bng
cách xây dng kch bn t chc thc hin
kch bản đó nhằm giúp SV hiu sâu sc ni
dung hc tp.
PP đóng vai thường được s dng trong
các môn khoa hc hi, vi môn GDH vi
nhiu tình hung gn vi thc tin, GV th
xây dng tình hung t chức SV đóng vai
gii quyết các nhim v hc tp.
2.4.2. Các hình thức đóng vai
- Da vào thi gian chun b: Đóng vai
trc tiếp và đóng vai chuẩn b trưc.
- Da vào yêu cu kiến thc, mc đích học
tp: Đóng vai tái hin ghi nh; đóng vai suy luận
phát trin; đóng vai liên hệ ng dng (hình
thc y đưc s dng nhiu trong môn GDH).
- Da trên tiêu chí s tương tác giữa
người hc trong quá trình thc hin: Đóng vai
độc lập và đóng vai theo nhóm.
- Da vào ni dung bài hc: Đóng vai cùng
ch đề và đóng vai khác chủ đề.
TẠP CHÍ KHOA HỌC YERSIN
S 02 (03/2017)
5
2.4.3. Tiến trình thc hiện phương pháp
đóng vai
c 1: Chun b tình huống đóng vai
- Xác định mục đích của bài hc ni
dung bài hc
Vic nghiên cu mục đích nội dung bài
học giúp GV xác định nhng NL cn hình
thành cho SV. Thông thường, PP đóng vai được
vn dng nhm hình thành cho SV NL nhn biết
xc tình hung trong DH giáo dc.
- Thiết kế tình huống đóng vai
Trên s nghiên cu ni dung bài hc,
GV la chn các tình hung phù hợp để SV
đóng vai. Những tình huống đóng vai những
tình hung chuyển thành đưc nhng mu hi
thoi vi các nhân vt c th.
c 2: Xây dng kch bản đóng vai
- GV chia lp thành các nhóm, bu nhóm
trưởng, thư kí, đưa ra yêu cu làm vic nhóm
và nhim v các nhóm s thc hin.
- GV phát phiếu tình hung cho mi nhóm
(mi nhóm s nhn mt tình hung khác nhau)
- Các nhóm nghiên cu tình huống, đưa ra
phương án giải quyết tình hung xây dng
kch bn cho tình hung.
- Các nhóm phân công vai din phù hp
cho tng thành viên. Mi kch bn s các
nhân vật và người dn truyn.
c 3: Thc hin kch bn
- Mi nhóm biu din theo kch bn
thc hin tt vai din ca mình.
- Các nhóm khác quan sát s biu din ca
nhóm bn.
- Vào cui kch bản, nhóm đóng vai s đưa
ra vấn đề, câu hi cn gii quyết cho các nhóm
còn li.
c 4: Gii quyết kch bn
- c nhóm nghiên cu nh hung do
nhóm bạn đưa ra, thảo luận đưa ra phương
án gii quyết ca nhóm mình.
- Nhóm đóng vai đưa ra phương án gii
quyết ca mình.
ớc 5: Đánh giá
- GV nhn xét v kh năng diễn xut ca
nhóm đóng vai, cách giải quyết tình hung ca
mi nhóm.
- GV kết lun và rút ra ni dung bài hc.
2.5. Phương pháp bài tập
2.5.1. Khái nim PP bài tp
PP bài tp là PP GV t chc cho SV làm các
bài tp thc hành vn dng thuyết môn hc.
Đây PP gắn lin gia thuyết thc hành,
giúp SV hiu sâu, hiu chính xác lý thuyết, đồng
thi hình thành NL vn dng thuyết vào gii
quyết các bài tp.
Đối với môn GDH, PP này ý nghĩa quan
trọng đối vi vic nh thành các NL ngh cho
SV. Thông qua thc hành làm các bài tp, SV s
hình thành phát triển các NL như: NL thiết
kế bài ging; NL thiết kế hoạt động giáo dc;
NL gii quyết các THDH và giáo dc.
2.5.2. Tiến trình vn dng phương pháp bài tập
c 1: La chn bài tp
- Xác định mc tiêu NL ngh cn hình
thành cho SV nhằm định hướng cho GV trong
vic xây dng h thng bài tp phù hp vi NL
cn hình thành người hc.
- Thiết kế các bài tp phát trin NL
Căn cứ vào yêu cu v NL cn hình thành
cho SV mà GV tham kho, la chn và xây dng
h thng bài tập theo đúng yêu cầu NL cn
phát trin cho SV. H thng bài tp này phi
da trên c s thuyết đã được tiếp thu
phù hp vi kh năng của SV.
c 2: Hướng dn thc hin bài tp
- GV hướng dẫn quy trình chung để gii
quyết các bài tập (Các bước khái quát để gii
quyết các dng bài tập liên quan đến vic hình
thành và phát trin mt NL).
- Đưa ra những bài tp mẫu để SV tham
kho (Mang tính cht gi ý, hướng dn m đầu
cho SV để tiếp cn, làm quen vi loi bài tp
liên quan tới NL đã xác định).
c 3: Gii quyết bài tp
- GV giao bài tp cho SV gii quyết, th
theo nhóm hoc độc lp tng SV