BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI
--------
TRẦN HẢI TOÀN
VĂN XUÔI VỀ ĐỀ TÀI LỊCH SỬ VIẾT CHO THIẾU NHI
TỪ SAU CÁCH MẠNG THÁNG TÁM 1945 ĐẾN NAY
LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGỮ VĂN
HÀ NỘI - 2020
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI
--------
TRẦN HẢI TOÀN
VĂN XUÔI VỀ ĐỀ TÀI LỊCH SỬ VIẾT CHO THIẾU NHI
TỪ SAU CÁCH MẠNG THÁNG TÁM 1945 ĐẾN NAY
Chuyên ngành: Văn học Việt Nam
Mã số: 9.22.34.01
LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGỮ VĂN
Hƣớng dẫn khoa học: PGS.TS Lê Quang Hƣng
HÀ NỘI - 2020
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kết quả, số
liệu trình bày trong Luận án là trung thực và chưa được công bố trong bất kỳ công
trình nào khác.
Hà Nội, tháng 5 năm 2020
Tác giả
Trần Hải Toàn
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU .................................................................................................................... 1
1. Lý do chọn đề tài ..................................................................................................... 1
2. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu .............................................................................. 3
3. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu .............................................................................. 4
4. Phương pháp nghiên cứu ......................................................................................... 5
5. Đóng góp của luận án .............................................................................................. 6
6. Bố cục của luận án .................................................................................................. 6
Chƣơng 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
VẤN ĐỀ ...................................................................................................................... 7
1.1. Cơ sở lý luận ........................................................................................................ 7
1.1.1. Một số khái niệm cơ bản ................................................................................... 7
1.1.2. Các yêu cầu cơ bản đối với văn xuôi về đề tài lịch sử viết cho thiếu nhi ....... 16
1.2. Tổng quan tình hình nghiên cứu văn xuôi về đề tài lịch sử viết cho thiếu nhi ....... 20
1.2.1. Những nghiên cứu chung về văn xuôi đề tài lịch sử viết cho thiếu nhi .......... 21
1.2.2. Một số nghiên cứu về các tác giả, tác phẩm tiêu biểu .................................... 27
Tiểu kết ..................................................................................................................... 38
Chương 2. VĂN XUÔI VỀ ĐỀ TÀI LỊCH SỬ VIẾT CHO THIẾU NHI TRONG
TIẾN TRÌNH VẬN ĐỘNG CỦA VĂN HỌC THIẾU NHI VIỆT NAM ........... 40
2.1. Khái quát quá trình phát triển của văn xuôi viết cho thiếu nhi trong văn học
Việt Nam hiện đại ..................................................................................................... 40
2.1.1. Văn xuôi viết cho thiếu nhi giai đoạn 1945 - 1975 ......................................... 40
2.1.2. Văn xuôi viết cho thiếu nhi từ 1975 đến nay ................................................... 41
2.2. Văn xuôi về đề tài lịch sử viết cho thiếu nhi từ sau Cách mạng tháng Tám 1945
đến nay - quá trình hình thành và phát triển ............................................................. 48
2.2.1. Giai đoạn từ 1945 đến 1975 ............................................................................ 48
2.2.2. Giai đoạn từ 1975 đến nay .............................................................................. 52
2.3. Văn xuôi về đề tài lịch sử viết cho thiếu nhi từ sau Cách mạng tháng Tám 1945
đến nay - những gương mặt tiêu biểu ....................................................................... 60
2.3.1. Hà Ân - tái hiện lịch sử bằng trí tƣởng tƣợng phong phú .............................. 60
2.3.2. Nguyễn Huy Tưởng - hướng tới những tấm gương cao đẹp bằng cảm hứng
anh hùng ca ............................................................................................................... 62
2.3.3. Tô Hoài - khai thác lịch sử gắn với truyền thuyết, văn hóa ............................ 65
2.3.4. Nguyễn Đức Hiền - khai thác giá trị giáo dục từ những câu chuyện, nhân vật
lịch sử ........................................................................................................................ 69
2.3.5. Nghiêm Đa Văn - khắc họa các chân dung lịch sử bằng tâm hồn giàu cảm xúc
và ngòi bút tài hoa ..................................................................................................... 70
Tiểu kết ...................................................................................................................... 73
Chƣơng 3. CẢM THỨC LỊCH SỬ VÀ NHỮNG KHUYNH HƢỚNG TIÊU
BIỂU TRONG VĂN XUÔI VỀ ĐỀ TÀI LỊCH SỬ VIẾT CHO THIẾU NHI
TỪ SAU CÁCH MẠNG THÁNG TÁM 1945 ĐẾN NAY ................................... 75
3.1. Cảm thức về vẻ đẹp hùng tráng với khuynh hướng ngợi ca .............................. 75
3.1.1. Tái hiện những sự kiện có ý nghĩa trong lịch sử dân tộc ................................ 76
3.1.2. Khắc họa các chiến công và những nhân vật anh hùng ................................. 81
3.1.3. Ngợi ca những tình cảm cao đẹp trong cuộc sống.......................................... 87
3.2. Cảm thức về vẻ đẹp bi tráng với khuynh hướng khai thác các yếu tố thế sự,
đời tư ......................................................................................................................... 96
3.2.1. Khai thác vẻ đẹp bình dị của các nhân vật, sự kiện lịch sử trong cái nhìn
đa chiều ..................................................................................................................... 96
3.2.2. Khám phá góc khuất của những con ngƣời, những số phận dạt trôi ............. 99
3.2.3. Đan xen sự kiện lịch sử với những cung bậc cảm xúc mang tính cá nhân ... 101
3.3. Cảm thức về văn hoá với khuynh hướng miêu tả phong tục, tiểu thuyết hoá
truyền thuyết, huyền thoại ....................................................................................... 103
3.3.1. Miêu tả phong tục, tập quán truyền thống của dân tộc ................................ 104
3.3.2. Khai thác lịch sử gắn với văn hoá, truyền thuyết ......................................... 106
3.4. Cảm thức về truyền thống với khuynh hướng giáo dục ................................... 107
3.4.1. Khơi gợi niềm say mê và tự hào về lịch sử dân tộc ...................................... 108
3.4.2. Truyền dẫn niềm tin vào con ngƣời, niềm tin vào chân - thiện - mỹ ............ 110
3.4.3. Xây dựng lý tƣởng cuộc sống và định hƣớng nhân cách cho thiếu nhi ............... 114
Tiểu kết .................................................................................................................... 116
