1
Tiểu luận
Xung đột văn hóa ngoại lai – văn hóa bản địa
2
Một số khái niệm.
- Xung đột:theo nghĩa chung nhất của từ này được hiểu như quan hệ không
tương thích giữa các yếu tố trong một hệ thống dẫn đến sự vận hành trục
trặc hoặc sự sụp đổ của một hệ thống.
- Văn hóa: là một hệ thống hữu cơ các giá trị vật chất và tinh thần do con
người sáng tạo và tích lũy qua các quá trình hoạt động thực tiễn, trong sự
tương tác giữa con người với môi trường tự nhiên và xã hội.
- Xung đột văn hóa: dùng đểchỉ những đặc thù và khác biệt của các cộng
đồng truyền thống là sự đối lập, gạt bỏ, phủ định lẫn nhau giữa các nền
văn hóa khác nhau. Thực chất là sự đụng độ giữa các đặc tính khác nhau
của loài người.
Chúng ta có thể hiểu về văn hóa bản địa chính là nền văn hóa mà do một
cộng đồng dân tộc ấy tạo nên.
Còn về văn hóa ngoại lai chính là nền văn hóa mà không phải cộng đồng dân
tộc ấy tạo nên mà chính là do trong quá trình giao lưu tiếp xúc, quá trình
phát triển của xã hội thì nó có thể du nhập vào cộng đồng dân tộc qua nhiều
hình thức khác nhau.
2. Nguyên nhân:Xung đột giữa văn hóa bản địa và văn hóa ngoại lai
Các nền văn hóa giống như những dòng sông ngầm chảy suốt chiều dài đời sống
con người. Nó có tác dụng định hình quan hệ, nhận thức, cá tính, sự phán xét và ý
niệm về bản thân cũng như về người khác.Mỗi dân tộc có những nền văn hóa bản
sắc riêng, vì vậy có các quan niệm riêng về giá trị của cuộc sống sẽ dẫn đến các
cách nhìn nhận sự việc dựa trên bản sắc văn hóa của họ.Đây là lý do khiến họ bảo
vệ nền văn hóa bản địa.
Trên thực tế, ta thấy mỗi người chúng ta đều thuộc về một nền văn hóa nào đó mà
từ đấy, chúng ta nhận được các thông điệp về các chuẩn mực đạo đức khác nhau để
3
đánh giá và phán đoán sự vật như: có thể biểu hiện văn hoá của nước này hữu ích
với cuộc sống hàng ngày của họ, song khi tiếp cận với văn hóa bản địa của nước
khác lại không được ưa chuộng. Đó là một trong những nguyên nhân để xung đột
văn hóa nảy sinh.
Một nguyên nhân khác không kém quan trọng là thái độ tôn sùng văn hóa. Thái độ
này cũng góp phần đẩy “khác biệt” văn hóa trở thành “xung đột”. Một số người
mang trong mình chủ nghĩa tôn sùng văn hóa luôn cho rằng, văn hoá của mình là
có giá trị hay nhất, đúng nhất. Do đó, không tôn trọng nền văn hoá bản địa của một
dân tộc hoặc của văn hóa các nước khác đến. Điều này sẽ dẫn đến những phản ứng
và đẩy quan hệ giữa các nền văn hóa đến nguy cơ xung đột. Đây cũng là tình
huống thường gặp trên thực tế và là nguyên nhân trực tiếp của những xung đột
nhuốm màu sắc văn hóa như: văn hóa bản địa và văn hóa ngoại lai.
Ngoài ra, sự khác nhau về quan niệm xã hội như quyền riêng tư, nạo thai, trào lưu
đồng tính luyến ái, sự kiểm duyệt các phương tiện thông tin đại chúng, việc sử
dụng các chất gây nghiện... của các nền văn hóa bên ngoài khi va chạm vào nền
văn hóa bản địa cũng tạo thành xung đột văn hóa.
Sự khác nhau về tôn giáo cũng là một yếu tố gây nên xung đột giữa văn hóa bản
địa và văn hóa ngoại lai.Các cuộc xung đột tôn giáo diễn ra phức tạp và khó giải
quyết, do liên quan đến các chuẩn mực giá trị, đạo đức của các cộng đồng dân tộc.
Thường thì những người thuộc về cộng đồng văn hóa chiếm đa số sẽ ít để ý các
thông điệp phát ra từ cộng đồng của mình, vì họ mặc định các thông điệp ấy là “tự
nhiên”, “bình thường”, là “phải như vậy”; họ sẽ chỉ lưu ý đến ảnh hưởng của
những thông điệp được đến từ những cộng đồng văn hóa được xem là “khác”,
“ngoại lai” hay “xa lạ” với họ. Trong bối cảnh như vậy, một chiều cạnh bản sắc
4
của một cộng đồng nào đó có thể bị hiểu sai do những cộng đồng văn hóa khác coi
những cái đó là “không quan trọng”. Điều này sẽ dẫn đến những phản ứng và đẩy
quan hệ giữa các nền văn hóa đến nguy cơ xung đột.Đây cũng là tình huống
thường gặp trên thực tế và là nguyên nhân trực tiếp của những xung đột nhuốm
màu sắc văn hóa.
Ngoài đời sống kinh tế và chính trị, đời sống văn hóa các dân tộc cũng bị ảnh
hưởng bởi quá trình toàn cầu hóa. Các giá trị văn hóa phương Tây tràn ngập ở Việt
Nam, lối sống hưởng thụ, sự đòi hỏi giải phóng các quyền cá nhân, sự xuất hiện
không thể dập tắt của chủ nghĩa tôn trọng nhân cách cá nhân đang là chủ đề lớn ở
Việt Nam. Giữ lấy quốc túy, quốc hồn – mà người ta kêu gọi là giữ lấy bản sắc dân
tộc – đang là một mơ ước không dễ thực hiện đối với các dân tộc yếu, thiếu cá tính.
Việt Nam là một quốc gia với gần 60 tộc người, đôi khi khá khác nhau về nhân
chủng, có nhiều vấn đề riêng về chính sách văn hóa, song trên hết sẽ là những
chính sách hòa hợp văn hóa dân tộc, tôn trọng sự khác biệt và khuyến khích các
cộng đồng người chung sống trong sự đa dạng về văn hóa. Ngoài ra, giữ gìn những
gì thuần Việt trong sự hối thúc liên tục của văn hóa ngoại lai cũng sẽ là những chủ
đề lớn. Khác với các quốc đảo như Nhật Bản hay Anh Quốc, người Việt Nam
dường như quen với sự pha tạp văn hóa. Mặc dù có nhiều triều đại đã tìm cách
giam dân tộc cách biệt với thế giới bên ngoài, song về cơ bản, cởi mở, quen với thế
giới bên ngoài, dễ hòa đồng và cũng dễ có nguy cơ tan biến bản sắc có vẻ như là
một đặc trưng của người Việt.
Như vậy, ta thấy văn hóa bản địa và văn hoá ngoại lai xung đột là do sự khác biệt
về quan niệm sống, đạo đức, phong tục, tập quán, tín ngưỡng. . . Vì vậy,mỗi dân
tộc thường có khuynh hướng bảo vệ nền văn hóa lâu đời của mình, chống lại sự
xâm nhập của các yếu tố văn hóa ngoại lai.
5
3. Thực trạng xung đột văn hóa bản địa và văn hóa ngoại lai.
Có thể nói toàn cầu hóa và khu vực hóa mang lại cho chúng ta rất nhiều thuận lợi
mà trước đây mỗi quốc gia chúng ta chưa có được. Tuy nhiên nó không chỉ mang
lại những thứ vô cùng tốt đẹp mà sau lung quá trình toàn cầu hóa là vô số vấn đề
cần giải quyết. Một trong những vẫn đề mà xã hội và nhà nước đang quan tâm
chính là sự xung đột văn hóa bản địa và văn hóa du nhập từ nơi khác (văn hóa
ngoại lai).
Đối với các dân tộc trong một quốc gia như Việt Nam, sự xung đột mâu thuẫn là
hiếm gặp, có thể xem là một ngoại lệ nếu có. Mâu thuẫn này có chăng là xuất phát
từ quá trình tiếp cận với văn hoá mới của những thành phần sắc tộc khác khi đến
đất nước ta, như văn hoá Hán thời bắc thuộc, văn hoá Pháp và Mỹ thời hiện đại,
những xung đột xảy ra mạnh mẽ thời kì đầu, sau thì chuyển hoá dần những thành
tựu đáng để học hỏi và loại trừ những mặt hạn chế.
Gần đây, Dường như Nhà nước chưa có chính sách thỏa đáng nào nhằm đối phó
với sức cuốn hút của văn hóa ngoại lai. Điển hình là số lượng phim ảnh của truyền
hình nhà nước chịu ảnh hưởng nặng nề của văn hóa Trung Hoa. Người ta bảo trẻ
con đôi khi thuộc sử Trung Quốc hơn cả sử Việt, đây là những cảnh báo hết sức
nghiêm trọng, không thể bỏ qua. Ảnh hưởng của văn hóa Hàn Quốc và Nhật Bản
trong giới trẻ Việt Nam là không thể chối cãi. Điều này có lý do từ sự chủ động
khuếch trương văn hóa của các nhà nước Đại Hàn và Nhật Bản. Về điều ngược lại,
dường như chính sách văn hóa của Việt Nam mang nặng tính thụ động, chống đỡ,
mà chưa vươn tới khuếch tán, hoan nghênh tinh thần Việt ở nước ngoài. Ví dụ,
Nhà nước Việt Nam dường như chưa có cố gắng mở các nhà Việt Nam ở nước
ngoài, ít có các chính sách cụ thể nhằm khuyến khích xuất khẩu các chương trình
văn hóa, phim ảnh và nghệ thuật đặc sắc của tộc Việt ra hải ngoại.
