Bài 5: Bảo hiểm con người
INS101_Bai5_v1.0013111228 81
BÀI 5 BẢO HIỂM CON NGƯỜI
Hướng dẫn học
Để học tốt bài này, sinh viên cần tham khảo các phương pháp học sau:
Đọc chương 15 giáo trình Bảo hiểm (2012) để nắm vững các vấn đề lý luận về bảo
hiểm con người.
Làm các bài tập thực hành tính phí bảo hiểm nhân thọ trong 4 trường hợp: bảo hiểm tử
kỳ phí nộp 1 lần; bảo hiểm tử kỳ phí nộp hàng năm; bảo hiểm nhân thọ hỗn hợp phí
nộp 1 lần; bảo hiểm nhân thọ phí nộp hàng năm.
Học đúng lịch trình của môn học theo tuần, làm các bài luyện tập đầy đủ và tham gia
thảo luận trên diễn đàn.
Đọc tài liệu: Giáo trình Bảo hiểm, PGS. TS. Nguyễn Văn Định chủ biên, NXB Đại
học KTQD.
Sinh viên làm việc theo nhóm và trao đổi với giảng viên trực tiếp tại lớp học hoặc
qua email.
Trang Web môn học.
Nội dung
Khái quát chung về bảo hiểm con người
Bảo hiểm nhân thọ
Bảo hiểm con người phi nhân thọ
Mục tiêu
Sau khi học xong bài này, sinh viên cần thực hiện được các việc sau:
Hiểu được thế nào là bảo hiểm con người; bảo hiểm con người có những tác dụng gì.
Có những loại hình bảo hiểm con người nào;
Hiểu được đặc điểm của từng loại hình bảo hiểm nhân thọ cơ bản;
Hiểu được công thức và thực hành xác định được phí bảo hiểm nhân thọ;
Hiểu được thế nào là bảo hiểm con người phi nhân thọ và nêu được nội dung cơ bản
của 3 loại hình bảo hiểm con người phi nhân thọ.
Bài 5: Bảo hiểm con người
82 INS101_Bai5_v1.0013111228
Tình huống dẫn nhập
Rủi ro tử vong – Lo sợ hay không lo sợ
Anh Minh là nhân viên kinh doanh của 1 công ty. Công việc
của anh đòi hỏi phải đi công tác nhiều. Gần đây, khi xem thời
sự, thấy tivi đưa tin nhiều về tai nạn giao thông, anh Minh rất
lo lắng: Nếu chẳng may khi đang đi công tác anh bị tai nạn và
tử vong thì vợ và 2 con gái anh, cả bố mẹ anh nữa sẽ sống như
thế nào đây? Anh Minh đang rất băn khoăn thì anh gặp chị Hà
là đại lý bảo hiểm cho 1 công ty bảo hiểm nhân thọ. Sau khi
được chị Hà tư vấn, anh Minh thấy rất yên tâm. Anh quyết
định sẽ tham gia bảo hiểm nhân thọ để bảo vệ gia đình trước
rủi ro tử vong. Vậy:
1. Thế nào là bảo hiểm nhân thọ?
2. Tại sao bảo hiểm nhân thọ giúp các cá nhân và gia đình thoát khỏi lo
lắng về rủi ro tử vong?
3. Trong trường hợp người được bảo hiểm bị tai nạn dẫn đến thương tật
toàn bộ vĩnh viễn thì công ty bảo hiểm nhân thọ có chi trả các chi phí y
tế nhằm điều trị thương tật và chi trả một khoản tiền cho người được
bảo hiểm không?
4. Nếu người được bảo hiểm bị tử vong do tai nạn khi đang đi trên các
phương tiện giao thông với tư cách là hành khách thì thân nhân của họ
nhận được những khoản chi trả nào từ các công ty bảo hiểm?
Bài 5: Bảo hiểm con người
INS101_Bai5_v1.0013111228 83
5.1. Khái quát chung về bảo hiểm con người
5.1.1. Khái niệm bảo hiểm con người
Bảo hiểm con người là một loại hình bảo hiểm
thương mại nhằm đảm bảo cho các rủi ro liên
quan đến bản thân con người.
Bảo hiểm con người là một loại hình bảo hiểm
thương mại nhằm đảm bảo ổn định đời sống cho
mọi thành viên trong xã hội trước những rủi ro,
tai nạn bất ngờ đối với thân thể, tính mạng, sự
giảm sút hoặc mất thu nhập và đáp ứng một số
nhu cầu khác của người tham gia bảo hiểm.
5.1.2. Tác dụng của bảo hiểm con người
Góp phần ổn định đời sống nhân dân, là chỗ dựa tinh thần cho người được
bảo hiểm.
Góp phần ổn định tài chính và sản xuất kinh doanh cho các doanh nghiệp, tạo lập
mối quan hệ gần gũi, gắn bó giữa người lao động và người sử dụng lao động.
Quỹ bảo hiểm nhàn rỗi là nguồn vốn đầu tư góp phần phát triển và tăng trưởng
kinh tế.
Bảo hiểm con người là một công cụ hữu hiệu để huy động những nguồn tiền mặt
nhàn rỗi nằm ở các tầng lớp dân cư trong xã hội để thực hành tiết kiệm góp phần
chống lạm phát.
Bảo hiểm con người còn góp phần giải quyết một số vấn đề về mặt xã hội như:
Tạo thêm việc làm cho người lao động, tăng vốn đầu tư cho việc giáo dục con cái,
tạo ra một nếp sống đẹp, tiết kiệm, có kế hoạch.
5.1.3. Phân loại bảo hiểm con người
5.1.3.1. Theo thời hạn bảo hiểm
Bảo hiểm con người ngắn hạn: Là loại hình bảo hiểm con người trong đó thời
hạn bảo hiểm là từ 1 năm trở xuống.
Bảo hiểm con người dài hạn: Là loại hình bảo hiểm con người trong đó thời hạn
bảo hiểm là trên 1 năm.
5.1.3.2. Theo hình thức bảo hiểm
Bảo hiểm con người bắt buộc: Loại hình bảo hiểm con người mà pháp luật bắt
buộc các đối tượng phải tham gia (VD: bảo hiểm tai nạn hành khách).
Bảo hiểm con người tự nguyện: Loại hình bảo hiểm con người được thực hiện
trên cơ sở sự thỏa thuận tự nguyện giữa doanh nghiệp bảo hiểm và người tham gia
bảo hiểm.
Bài 5: Bảo hiểm con người
84 INS101_Bai5_v1.0013111228
5.1.3.3. Theo kỹ thuật quản lý
Bảo hiểm con người quản lý theo kỹ thuật phân chia: Các khoản thu và chi của
một hợp đồng bảo hiểm được cân bằng trong một thời hạn ngắn thường là 1 năm
trở xuống (VD: Các nghiệp vụ bảo hiểm con người phi nhân thọ)
Bảo hiểm con người quản lý theo kỹ thuật tồn tích: Thực hiện với các hợp đồng
bảo hiểm con người có thời hạn dài, theo đó phí bảo hiểm thu được trong năm
không được sử dụng hết để chi trả cho các tổn thất xảy ra trong năm, một phần phí
bảo hiểm sẽ được tồn tích lại theo phương pháp lãi kép nhằm giúp người bảo hiểm
thực hiện công việc thanh toán trong tương lai.
5.1.3.4. Theo tính chất của rủi ro bảo hiểm
Bảo hiểm nhân thọ: Loại hình bảo hiểm con
người nhằm đảm bảo cho các rủi ro liên quan
đến tuổi thọ của con người. Bảo hiểm nhân thọ
bao gồm: bảo hiểm nhân thọ trong trường hợp
sống; bảo hiểm nhân thọ trong trường hợp tử
vong; bảo hiểm nhân thọ hỗn hợp.
Bảo hiểm con người phi nhân thọ: Loại hình bảo hiểm con người nhằm đảm bảo
cho các rủi ro khác ngoài tuổi thọ của con người (bệnh tật, tai nạn, mất khả năng
lao động, tử vong). Có nhiều nghiệp vụ bảo hiểm con người phi nhân thọ như: bảo
hiểm tai nạn con người 24/24 giờ; bảo hiểm tai nạn hành khách; bảo hiểm trợ cấp
nằm viện phẫu thuật; bảo hiểm học sinh; bảo hiểm khách du lịch…
5.1.4. Nguyên tắc khoán trong bảo hiểm con người
Số tiền chi trả của công ty bảo hiểm là khoán trước, là ấn định trước. Số tiền này
được xác định dựa trên nhu cầu và khả năng tài chính của người tham gia bảo hiểm.
Hệ quả của nguyên tắc khoán: 1 người có thể tham gia nhiều hợp đồng bảo hiểm
con người và trong trường hợp gặp rủi ro sẽ được nhận tổng số tiền bảo hiểm trên
các hợp đồng bảo hiểm này.
5.2. Bảo hiểm nhân thọ
5.2.1. Sự ra đời và phát triển của bảo hiểm nhân thọ
Bảo hiểm nhân thọ là sự cam kết giữa người bảo hiểm và người tham gia bảo hiểm
theo đó người bảo hiểm sẽ trả cho người tham gia bảo hiểm một số tiền nhất định
khi có những sự kiện đã định trước xảy ra, còn người tham gia bảo hiểm phải nộp
phí bảo hiểm đầy đủ, đúng hạn.
Vào năm 1583, Hợp đồng bảo hiểm nhân thọ đầu tiên được ký kết tại nước Anh
(bảo hiểm tử vong thời hạn 1 năm, phí bảo hiểm là 32 bảng Anh, số tiền bảo hiểm
là 400 bảng Anh.)
Năm 1759, công ty bảo hiểm nhân thọ đầu tiên ra đời tại Philadenphia (Mỹ).
Năm 1762, công ty bảo hiểm nhân thọ đầu tiên của nước Anh được thành lập
(công ty Equitable).
Bài 5: Bảo hiểm con người
INS101_Bai5_v1.0013111228 85
Năm 1868, công ty bảo hiểm nhân thọ đầu tiên của châu Á ra đời (công ty Meiji
của Nhật Bản).
Ở Việt Nam, bảo hiểm nhân thọ được triển khai từ năm 1996 bởi công ty bảo hiểm
Bảo Việt với doanh thu phí bảo hiểm là 0,97tỷ đồng. Năm 2011 trên thị trường bảo
hiểm Việt Nam có 13 công ty bảo hiểm nhân thọ, tổng doanh thu phí bảo hiểm
nhân thọ khai thác được là 16.025 tỷ đồng (trong đó phí khai thác mới là 4.617 tỷ
đồng). Đến cuối năm 2011, tại Việt Nam có 4,46 triệu hợp đồng bảo hiểm nhân
thọ đang có hiệu lực.
5.2.2. Các loại hình bảo hiểm nhân thọ
5.2.2.1. Bảo hiểm nhân thọ trong trường hợp tử vong
Đặc điểm: Số tiền bảo hiểm chỉ được chi trả khi
người được bảo hiểm không may tử vong.
Mục đích:
o Đảm bảo cuộc sống cho những người phụ
thuộc khi người lao động trụ cột không may
qua đời;
o Đảm bảo chi phí mai táng;
o Thanh toán các khoản nợ.
Bao gồm: bảo hiểm tử kỳ và bảo hiểm nhân thọ trọn đời.
Bảo hiểm tử kỳ
o Đặc điểm:
Thời hạn bảo hiểm là xác định trước;
Số tiền bảo hiểm chỉ được chi trả khi người được bảo hiểm không may tử
vong trong thời hạn hợp đồng.
o Bao gồm:
Bảo hiểm tử kỳ cố định;
Bảo hiểm tử kỳ có số tiền bảo hiểm tăng;
Bảo hiểm tử kỳ có số tiền bảo hiểm giảm;
Bảo hiểm tử kỳ có thể tái tục hợp đồng;
Bảo hiểm thu nhập gia đình;
Bảo hiểm thu nhập gia đình tăng lên;
Bảo hiểm tử kỳ có điều kiện.
Bảo hiểm nhân thọ trọn đời
o Đặc điểm:
Thời hạn bảo hiểm không xác định trước;
Số tiền bảo hiểm được chi trả bất cứ khi nào người được bảo hiểm không
may tử vong.
o Bao gồm:
Bảo hiểm nhân thọ trọn đời nộp phí liên tục;
Bảo hiểm nhân thọ trọn đời nộp phí 1 lần;