Bài giảng Tâm lý quản lý: Chương 4 -ThS. Nguyễn Thị Phương Thảo

Trong bối cảnh môi trường làm việc ngày càng phụ thuộc vào sự hợp tác nhóm, việc thấu hiểu các động lực và quá trình phát triển của một tập thể là yếu tố then chốt để đạt được hiệu suất tối ưu. Chương này đi sâu vào lĩnh vực tâm lý tập thể, một khía cạnh quan trọng của tâm lý học tổ chức, nhằm cung cấp cái nhìn toàn diện về cách các nhóm người hình thành, tương tác và phát triển. Nội dung sẽ trình bày khái niệm nền tảng về tập thể và tập thể lao động, đồng thời phác thảo các giai đoạn phát triển đặc trưng mà bất kỳ nhóm nào cũng có thể trải qua. Mục tiêu là trang bị kiến thức cơ bản để nhận diện và quản lý hiệu quả các hiện tượng tâm lý trong tập thể, góp phần xây dựng môi trường làm việc hài hòa và năng suất.

Các nhà quản lý, lãnh đạo nhóm, chuyên viên nhân sự, sinh viên các ngành tâm lý học, quản trị kinh doanh, và bất kỳ ai quan tâm đến động lực nhóm và phát triển tổ chức.

Tâm lý tập thể là một lĩnh vực nghiên cứu thiết yếu, đặc biệt trong các môi trường tổ chức nơi sự tương tác và hợp tác giữa các nhóm người đóng vai trò quyết định đến thành công. Chương này khởi đầu bằng việc định nghĩa rõ ràng "tập thể" là một nhóm người có tổ chức, phối hợp chặt chẽ vì mục đích chung, đồng thời nhấn mạnh sự cân bằng giữa lợi ích cá nhân và lợi ích tập thể. "Tập thể lao động" được phân biệt là một dạng tập thể cụ thể, nơi có sự phân chia nhiệm vụ, quyền hạn và hoạt động có kế hoạch, kỷ luật. Trọng tâm của chương là giới thiệu và phân tích sâu sắc mô hình Tuckman, bao gồm năm giai đoạn phát triển chính của tập thể: Hình thành (Forming), Sóng gió (Storming), Ổn định (Norming), Vận hành (Performing) và Thoái trào (Adjourning).
Giai đoạn Hình thành đề cập đến những cuộc gặp gỡ ban đầu, sự hoài nghi và dè dặt. Sóng gió là thời kỳ của xung đột, tranh giành quyền lực và thiếu hợp tác. Ổn định đánh dấu sự tôn trọng lãnh đạo, cam kết cao hơn và hình thành quy tắc chung. Vận hành là đỉnh cao của hiệu suất, với tinh thần đồng đội cao, tuân thủ quy tắc và sự cởi mở. Cuối cùng, Thoái trào xảy ra khi dự án kết thúc, thành viên rời đi hoặc tổ chức tái cấu trúc, mang lại cơ hội rút ra bài học kinh nghiệm. Việc nắm vững các giai đoạn phát triển tập thể này không chỉ giúp nhận diện các hiện tượng tâm lý trong tập thể mà còn cung cấp khung phân tích để nhà quản lý và lãnh đạo nhóm có thể đưa ra các chiến lược phù hợp nhằm thúc đẩy động lực nhóm, giải quyết xung đột và tối ưu hóa hiệu suất làm việc. Hiểu biết về tâm lý tập thể là chìa khóa để xây dựng các nhóm vững mạnh, năng động và hiệu quả trong mọi tổ chức.