1
Tầng 9, Tòa nhà Minexport, 28 Bà Triệu, Hà Nội, Việt Nam
Tel: 04 62702158 Fax: 04 62702138
Email: mutrap@mutrap.org.vn; Website: www.mutrap.org.vn
BÁO CÁO
“CHIẾN LƯỢC TỔNG THỂ PHÁT TRIỂN NGÀNH DỊCH VỤ TỚI NĂM
2020 (CSSSD) VÀ TẦM NHÌN TỚI NĂM 2025”
MÃ HOẠT ĐỘNG: SERV-2A
Báo cáo cuối cùng
12/2009
Thực hiện : Ông Andras Lakatos
Ông Michel Kostecki
Bà Andrea Spears
Ông Daniel Linotte
Ông Nguyễn Hồng Sơn
Ông Nguyễn Đức Kiên
Ông Nguyễn Mạnh Hùng
Ông Lê Triệu Dũng
Bà Phạm Thị Phượng
Ông Nguyễn Sơn
Ông Trần Minh Tuấn
Ông Đoàn Thái Sơn
Hiệu đính: Ông Nguyễn Quang Thái
Báo cáo này được xây dựng với sự hỗ trợ tài chính của Liên minh châu Âu. Các quan điểm trong báo cáo là của
các tác giả, không phải là ý kiến chính thức của Liên minh châu Âu hay của Bộ Công Thương
2
MỤC LỤC
GIỚI THIỆU ............................................................................................................. 5
PHẦN I: BÁO CÁO TỔNG HỢP .............................................................................. 6
CHƯƠNG 1: SỰ CẦN THIẾT CỦA CHIẾN LƯỢC TỔNG THỂ PHÁT TRIỂN CÁC NGÀNH DỊCH VỤ
CỦA VIỆT NAM ĐẾN NĂM 2020 ..................................................................................................................... 6
1.1Sự cần thiết của chiến lược tổng thể phát triển các ngành dịch vụ của Việt Nam đến năm 2020 ....... 9
1.2 Một vài thực tế rõ ràng về dịch vụ; Nhà nước có thể làm gì để phát triển lĩnh vực dịch vụ; và những gì
Nhà nước không thể làm? .............................................................................................................................. 10
1.3 Các vấn đề chính cần mà Chiến lược Tổng thể phát triển lĩnh vực dịch vụ cần giải quyết .................. 14
CHƯƠNG 2: CƠ SỞ VÀ NỀN TẢNG CHO CHIẾN LƯỢC PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ CỦA VIỆT NAM -
THỰC TIỄN VÀ CÁC VẤN ĐỀ PHÁT TRIỂN ĐỐI VỚI NGÀNH DỊCH VỤ CỦA VIỆT NAM .............. 23
2.1 Vai trò của dịch vụ trong nền kinh tế Việt Nam ..................................................................................... 23
2.2 Thực trạng phát triển của lĩnh vực dịch vụ ............................................................................................. 30
2.3 Cơ cấu ngành dịch vụ của Việt Nam ....................................................................................................... 60
2.4 Đặc điểm các doanh nghiệp dịch vụ Việt Nam ....................................................................................... 66
CHƯƠNG 3: CÁC YẾU TỐ CẦN THIẾT ĐỂ THÚC ĐẨY TĂNG TRƯỞNG LĨNH VỰC DỊCH VỤ ...... 81
3.1 Những động lực chính cho tăng trưởng và cơ sở hạ tầng hỗ trợ cho sự phát triển của lĩnh vực dịch vụ
tại Việt Nam ................................................................................................................................................... 81
3.2 Yếu tố nào thúc đẩy tăng trưởng trong nền kinh tế dịch vụ? .................................................................. 83
CHƯƠNG 4: KHẢ NĂNG CẠNH TRANH TRONG LĨNH VỰC DỊCH VỤ CỦA VIỆT NAM ................. 96
4.1 Năng suất của dịch vụ Việt Nam ............................................................................................................. 96
4.2 Lợi thế so sánh thực tế ............................................................................................................................. 99
4.3 Năng lực cạnh tranh trong nền kinh tế toàn cầu .................................................................................... 100
4.4 Phân tích SWOT: tất cả các lĩnh vực ..................................................................................................... 100
4.5 Phân tích SWOT: Ba lĩnh vực ưu tiên ................................................................................................... 103
4.6 Hiệu quả của lĩnh vực dịch vụ ............................................................................................................... 104
CHƯƠNG 5: CHIẾN LƯỢC NÀO CHO PHÁT TRIỂN KHU VỰC DỊCH VỤ VÀ THƯƠNG MẠI DỊCH
VỤ CỦA VIỆT NAM. ...................................................................................................................................... 108
5.1 Chiến lược phát triển khu vực dịch vụ của Việt Nam. .......................................................................... 108
5.2 Các mục tiêu thương mại dịch vụ của Việt Nam. ................................................................................. 114
5.3 Phương hướng chiến lược phát triển khu vực dịch vụ và thương mại dịch vụ của Việt Nam. ............ 115
CHƯƠNG 6: CÁC KHUYẾN NGHỊ CHIẾN LƯỢC CHO PHÁT TRIỂN KHU VỰC DỊCH VỤ VÀ
THƯƠNG MẠI DỊCH VỤ CỦA VIỆT NAM ................................................................................................ 117
6.1 Tác động của cơ chế, chính sách đối với phát triển khu vực dịch vụ và thương mại dịch vụ của Việt
Nam. ............................................................................................................................................................. 117
6.2 Khuyến nghị cơ chế chính sách ............................................................................................................. 119
6.3 Cải thiện khuôn khổ pháp lý .................................................................................................................. 121
6.4 Xúc tiến thương mại .............................................................................................................................. 122
6.5 Thương mại Nhà nước và mua sắm Chính phủ .................................................................................... 123
6.6 Đầu tư của Chính phủ vào cơ sở hạ tầng ............................................................................................... 124
6.7 Phát triển các dịch vụ cung cấp cho doanh nghiệp tại Việt Nam ......................................................... 125
6.8 Phát triển dịch vụ cung cấp cho du khách tới Việt Nam ....................................................................... 126
6.9 Cung cấp dịch vụ cho chủ sở hữu nước ngoài các thiết bị di chuyển tạm thời sang Việt Nam ........... 126
6.10 Phát triển các dịch vụ liên quan tới kinh doanh để cung cấp cho các nhà xuất khẩu và nhập khẩu. . 126
6.11 Cung cấp dịch vụ tốt hơn cho các nhà đầu tư nước ngoài tại Việt Nam ............................................ 128
6.12 Xây dựng cơ sở khách hàng nước ngoài của dịch vụ trực tuyến tại Việt Nam .................................. 128
6.13 Cải thiện kỹ năng của lao động xuất khẩu .......................................................................................... 129
6.14 Phát triển các dịch vụ do các doanh nghiệp hiện diện tạm thời ở nước ngoài cung cấp .................... 130
6.15 Thiết lập và mở rộng các công ty con của các doanh nghiệp dịch vụ ở nước ngoài .......................... 131
6.16 Tối ưu hóa việc nhập khẩu dịch vụ tại Việt Nam ............................................................................... 132
CHƯƠNG 7: TỔ CHỨC THỰC THI THỰC HIỆN CHIẾN LƯỢC VÀ XÂY DỰNG CƠ CHẾ CHÍNH
SÁCH PHÁT TRIỂN KHU VỰC DỊCH VỤ CỦA VIỆT NAM .................................................................... 134
7.1 Kế hoạch hành động của Chính phủ Việt Nam đối với khu phát triển khu vực dịch vụ và thương mại
dịch vụ: một số gợi ý ................................................................................................................................... 134
3
7.2 Các đề xuất nhằm xây dựng năng lực và củng cố thể chế .................................................................... 136
7.3 Cơ chế phối hợp giữa các cơ quan quản lý dịch vụ .............................................................................. 140
CHƯƠNG 8: KHUYẾN NGHỊ CƠ CHẾ CHÍNH SÁCH .............................................................................. 142
8.1 Các nguyên tắc chính của khuôn khổ chính sách hiệu quả và toàn diện về dịch vụ ............................ 142
8.2 Loại bỏ các rào cản đối với cạnh tranh và nhu cầu dịch vụ .................................................................. 143
8.3 Loại bỏ các rào cản pháp lý đối với dịch vụ ......................................................................................... 144
8.4 Hoạch định và thực thi chính sách liên quan tới dịch vụ ...................................................................... 144
8.5 Thương mại và đầu tư quốc tế trong lĩnh vực dịch vụ .......................................................................... 148
8.6 Chính sách thúc đẩy sáng tạo ................................................................................................................ 148
8.7 Nguồn nhân lực ...................................................................................................................................... 149
8.8 Các phân ngành dịch vụ ưu tiên ............................................................................................................ 149
KẾT LUẬN ....................................................................................................................................................... 150
TÀI LIỆU THAM KHẢO ................................................................................................................................ 152
Phụ lục 1: Chương trình hành động của Chính phủ về dịch vụ giai đoạn 2009-2011 ............................... 157
Phụ lục 2: Cơ chế tham vấn và thực thi chính sách dịch vụ đề xuất .......................................................... 173
Phụ lục 3: Dự thảo Cơ chế tham vấn và thực thi chính sách thương mại .................................................. 174
PHẦN II: CÁC BÁO CÁO NGÀNH CƠ BẢN....................................................... 175
CHƯƠNG 1: DỊCH VỤ KINH DOANH VÀ CHUYÊN MÔN ..................................................................... 175
1.1Dịch vụ kinh doanh và chuyên môn .................................................................................................. 175
1.2Dịch vụ chuyên môn .......................................................................................................................... 178
1.3Dịch vụ máy tính và các dịch vụ liên quan ........................................................................................ 186
1.4Dịch vụ nghiên cứu và phát triển ....................................................................................................... 187
1.5Các dịch vụ kinh doanh khác ............................................................................................................. 188
CHƯƠNG 2: DỊCH VỤ BẢO HIỂM VÀ CHỨNG KHOÁN ........................................................................ 196
NGÀNH BẢO HIỂM .................................................................................................................................. 196
2.1Tóm tắt ................................................................................................................................................ 196
2.2 Thực trạng của lĩnh vực bảo hiểm tại Việt Nam ................................................................................... 197
2.3 Luật và các văn bản hiện hành điều chỉnh lĩnh vực bảo hiểm tại Việt Nam ........................................ 201
2.4 Tác động của việc gia nhập WTO đối với lĩnh vực bảo hiểm .............................................................. 205
2.5 Các vấn đề và xu thế chính .................................................................................................................... 209
2.6 Những yếu tố chính cho sự tăng trưởng và phát triển của lĩnh vực bảo hiểm ...................................... 211
2.7 Các mục tiêu và khuyến nghị chính sách chung đối với sự phát triển toàn diện của lĩnh vực dịch vụ bảo
hiểm tại Việt Nam ........................................................................................................................................ 216
NGÀNH CHỨNG KHOÁN ........................................................................................................................ 219
2.1 Tóm tắt ................................................................................................................................................... 219
2.2 10 năm phát triển của thị trường và dịch vụ chứng khoán tại Việt Nam ............................................. 219
2.3 Sự phát triển của thị trường cam kết Việt Nam giai đoạn 2000-2008 .................................................. 227
2.4 Khuôn khổ pháp lý hiện nay cho dịch vụ chứng khoán tại Việt Nam .................................................. 235
2.5 Một số đánh giá về thị trường chứng khoán Việt Nam ......................................................................... 238
2.6 Cam kết gia nhập WTO đối với dịch vụ chứng khoán và sự tham gia của nước ngoài; ...................... 242
2.7 Nền tảng phát triển bền vững của thị trường chứng khoán Việt Nam .................................................. 245
2.8 Khuyến nghị nhằm tăng cường và cải thiện hiệu quả của thị trường chứng khoán Việt Nam ............ 246
CHƯƠNG 3: DỊCH VỤ NGÂN HÀNG .......................................................................................................... 251
3.1 Hiện trạng và các vấn đề phát triển của lĩnh vực ngân hàng tại Việt Nam .......................................... 251
3.2 Thực trạng phát triển hiện nay ............................................................................................................... 254
3.3 Các vấn đề phát triển ............................................................................................................................. 257
3.4 Xu hướng và dự báo về nhu cầu đối với dịch vụ ngân hàng trong trung và dài hạn ............................ 267
3.5 Khoảng cách dịch vụ .............................................................................................................................. 268
3.6 Phân tích SWOT .................................................................................................................................... 270
3.7 Khuyến nghị về chiến lược phát triển dịch vụ ngân hàng tới năm 2020 và tầm nhìn tới năm 2025 ... 274
CHƯƠNG 4: DỊCH VỤ VIỄN THÔNG ......................................................................................................... 279
4.1 Thực trạng và các vấn đề phát triển của lĩnh vực viễn thông tại Việt Nam ......................................... 279
4.2Môi trường cạnh tranh ........................................................................................................................ 290
4.3 Phân tích SWOT về môi trường cạnh tranh ở Việt Nam ...................................................................... 293
4.4 Các yếu tố tiên quyết để thúc đẩy sự phát triển của lĩnh vực dịch vụ .................................................. 294
4.5 Cam kết của Việt Nam khi gia nhập WTO trong lĩnh vực viễn thông ................................................. 303
4
4.6 Khuyến nghị đối với các mục tiêu phát triển tới năm 2020 và tầm nhìn tới năm 2025 cho lĩnh vực dịch
vụ tại Việt Nam ............................................................................................................................................ 309
4.7Các mục tiêu phát triển tới năm 2020 và tầm nhìn tới năm 2025 đối với lĩnh vực viễn thông tại Việt
Nam 314
4.8Các giải pháp chính ............................................................................................................................ 316
4.9Nhiệm vụ của các Bộ, ngành và doanh nghiệp ................................................................................. 321
CHƯƠNG 5: DỊCH VỤ CÔNG ....................................................................................................................... 323
5.1 Lý do phát triển dịch vụ công tại Việt Nam .......................................................................................... 323
5.2 Hiện trạng và các vấn đề phát triển của dịch vụ công tại Việt Nam .................................................... 327
5.3 Các điều kiện tiên quyết để thúc đẩy sự phát triển dịch vụ công tại Việt Nam ................................... 333
5.4 Các dịch vụ công chính để thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội .............................................................. 345
5.5 Khuyến nghị về mục tiêu và tầm nhìn để phát triển dịch vụ công tại Việt Nam trong các năm tới 2020
và 2025 ......................................................................................................................................................... 358
5.6 Thúc đẩy Chính phủ đưa dịch vụ công phục vụ mọi người .................................................................. 363
CHƯƠNG 6: DỊCH VỤ VẬN TẢI .................................................................................................................. 367
6.1 Tóm tắt ................................................................................................................................................... 367
6.2 Hiện trạng và các vấn đề phát triển đối với dịch vụ vận tải Việt Nam ................................................. 368
6.3 Điều kiện tiên quyết để thúc đẩy tăng trưởng dịch vụ vận tải; các yếu tố chính cho tăng trưởng và cơ
sở hạ tầng hỗ trợ cho sự phát triển của dịch vụ vận tải của Việt Nam ....................................................... 381
6.4 Cơ sở hạ tầng ......................................................................................................................................... 387
6.5 Vận tải đa phương thức và logistics ...................................................................................................... 390
6.6 Mục tiêu chung và khuyến nghị chiến lược cho sự phát triển toàn diện của dịch vụ vận tải tại Việt Nam
...................................................................................................................................................................... 391
6.7 Định hướng chính sách và kế hoạch hành động đối với dịch vụ vận tải tại Việt Nam. ....................... 395
CHƯƠNG 7: KHUÔN KHỔ CHÍNH SÁCH VÀ PHÁP LÝ ĐỐI VỚI SỰ PHÁT TRIỂN LĨNH VỰC DỊCH
VỤ 398
7.1Giới thiệu ............................................................................................................................................ 398
7.2Khuôn khổ chính sách và quy định đối với sự phát triển của lĩnh vực dịch vụ ................................ 398
7.3 Các mối lo ngại về phát triển liên quan tới khuôn khổ pháp lý và chính sách đối với lĩnh vực dịch vụ
tại Việt Nam ................................................................................................................................................. 403
TÀI LIỆU THAM KHẢO ................................................................................................................................ 413
PHỤ LỤC .......................................................................................................................................................... 418
Phụ lục 1: Các cam kết tự do hóa dịch vụ ngân hàng ................................................................................. 424
Phụ lục 2: Lợi ích và rủi ro của quá trình tự do hóa dịch vụ ngân hàng ..................................................... 430
Phụ lục 3: Thông tin về các ngân hàng lớn ................................................................................................. 432
Phụ lục 4: Thông tin về các doanh nghiệp dịch vụ lớn tại Việt Nam-các nhà cung cấp ............................ 435
Phụ lục 5: Nghị định số 121/2008/NĐ-CP ngày 02 tháng 12 năm 2008 về các hoạt động đầu tư vào lĩnh
vực Bưu chính Viễn thông tại Việt Nam ..................................................................................................... 451
Phụ lục 6: Mô hình dự báo........................................................................................................................... 457
Phụ lục 7 ....................................................................................................................................................... 458
5
GIỚI THIỆU
Báo cáo nghiên cứu này thuộc hoạt động SERV-2A1 trong khuôn khổ Dự án Hỗ trợ Thương
mại Đa biên giai đoạn III (EU-Việt Nam MUTRAP III) và được viết bởi một nhóm các
chuyên gia quốc tế và chuyên gia Việt Nam, Dự án MUTRAP III được thực hiện bởi Bộ Công
Thương nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam và Liên minh châu Âu. Mục tiêu của báo
cáo là hỗ trợ Bộ Kế hoạch và Đầu tư trong việc đưa ra “Chiến lược Tổng thể phát triển ngành
dịch vụ (CSSSD) tới năm 2020” như Nghị quyết của Chính phủ số 16/2007/NQ-CP về việc
“Thực hiện một số chính sách lớn để phát triển và ổn định nền kinh tế sau khi gia nhập WTO”
đã chỉ ra. Mục tiêu cụ thể của báo cáo là hỗ trợ Bộ Kế hoạch và Đầu tư (MPI) và Tổ công tác
liên ngành trong việc hoàn tất dự thảo “Chiến lược Tổng thể phát triển ngành dịch vụ”
(CSSSD) để trình Chính phủ phê duyệt.
Báo cáo này được xây dựng trên cơ sở bổ sung báo cáo về “Khuôn khổ chung về Chiến lược
quốc gia cho ngành dịch vụ Việt Nam tới năm 2020” (GFSS) đưa ra năm 2006, bản thân
Khuôn khổ này là một dự án về “Tăng cường năng lực để quản lý và phát triển thương mại
dịch vụ Việt Nam trong bối cảnh hội nhập” (hay còn gọi là Dự án “Thương mại dịch vụ
VIE/02/009) do Chương trình phát triển liên hợp quốc (UNDP) tài. Bộ Kế hoạch và Đầu tư là
cơ quan chủ quản quốc gia còn Vụ Thương mại dịch vụ nay là Vụ Kinh tế dịch vụ thuộc MPI
là đơn vị thực hiện Dự án.
“Khuôn khổ chung về Chiến lược quốc gia cho ngành dịch vụ Việt Nam tới năm 2020”
(GFSS) đã phân tích tổng thể những thách thức và đưa ra các khuyến nghị để vượt qua các
thách thức này, đây vẫn là một cơ sở vững chắc cho việc hoàn thiện dự thảo Chiến lược Tổng
thể phát triển ngành dịch vụ (CSSSD) tới năm 2020 và tầm nhìn tới năm 2025. Do hạn chế về
thời gian và nguồn nhân lực của Hoạt động SERV-2A, báo cáo này không đặt ra tham vọng
như GFSS về các mặt như phạm vi khảo sát thực tế, phân tích ngành chi tiết hay tham vấn
chính sách. Bên cạnh đó, do GFSS mới chỉ được thực hiện 3 năm, một khoảng thời gian khá
ngắn ngủi so với một chiến lược và tầm nhìn tới 15 năm, việc lặp lại các công việc đã được
thực hiện trong khuôn khổ GFSS sẽ không tạo ra các kết quả, định hướng và lựa chọn chính
sách khác nhau cơ bản. Do đó, khi chuẩn bị báo cáo này, các tác giả đã hạn chế việc lặp lại
GFSS, thay vào đó, với sự đồng ý của bên hưởng lợi của Hoạt động SERV-2A là Bộ Kế
hoạch và Đầu tư - các tác giả tập trung vào việc bổ sung GFSS và đưa ra các khuyến nghị về
định hướng chính để chuẩn bị cho CSSSD.
1 “Xây dựng Dự thảo Chiến lược toàn diện để phát triển ngành dịch vụ tới năm 2020 và định hướng tới năm
2025”