Quản trị Chiến lược phát triển Hải quan giai đoạn 2021 - 2030
- Đơn v ch tr: Tổng cục Hải quan
- Ch nhim nhim vụ: ThS. Mai Đức Khánh
- Năm giao nhim vụ: 2022 M' s): BTC/ĐT/2022-46
1. T"nh c#p thiết c$a v#n đ& nghiên c(u
Chiến lược phát triển Hải quan đến năm 2030 được Th tướng Chính ph phê duyt tại Quyết đnh s)
628/QĐ-TTg ngày 20/5/2022. Chiến lược là một trong 08 (tám) chiến lược nhánh ca Chiến lược tài
chính đến năm 2030. Thời gian thực hin Chiến lược được xác đnh là 10 năm (đến năm 2030) trải
qua, 02 kế hoạch 5 năm về phát triển kinh tế - x' hội ca đất nước, các quyết sách quan trọng trên
con đường phát triển đất nước được xác đnh thông qua 02 Đại hội đại biểu toàn qu)c ca Đảng
(nhim kỳ 2021-2026 và 2026-2031). Cùng với đó thế giới đang chứng kiến và diễn ra sự phát triển
mạnh mẽ ca khoa học công ngh đặc bit là cuộc cách mạng công nghip lần thứ tư; các thay đổi về
kinh tế, an ninh, chính tr trên toàn thế giới và trong khu vực tiếp tục diễn biến phức tạp, cạnh tranh
chiến lược giữa một s) qu)c gia, đ)i tác trên thế giới và trong khu vực tiếp tục diễn ra gay gắt; các
qu)c gia trên thế giới trong đó có Vit Nam đẩy mạnh thực hin mục tiêu xây dựng kinh tế s), kinh tế
xanh, kinh tế tuần hoàn, giao dch đin tử, thương mại phi giấy tờ phát triển với t)c độ cao, cộng với
sự gia tăng ca các rào cản phi thuế quan đặc bit liên quan đến các tiêu chuẩn an ninh, an toàn,
giảm phát thải khí nhà kính và bảo v môi trường... tất cả các điều đó sẽ tác động và thay đổi mạnh
mẽ cũng như chuyển dch cơ cấu kinh tế ca các qu)c gia. Vai trò, trách nhim ca ngành Hải quan
ngày càng quan trọng, nặng nề và dự báo sẽ ngày càng gặp nhiều khó khăn, thách thức trong thực
hin nhim vụ bảo v lợi ích ch quyền qu)c gia. vic thực hin thành công Chiến lược phát triển Hải
quan đến năm 2030, cũng như góp phần thực hin thành công Chiến lược tài chính đến năm 2030,
đồng thời có cơ sở khoa học tin cậy và chia sẻ kinh nghim trong quản tr thực hin các Chiến lược
nhánh thuộc Chiến lược tài chính đặt ra yêu cầu và đòi hỏi vic quản tr thực thực hin Chiến lược
cần phải được thực hin khoa học, bài bản, đầy đ và toàn din. Chính v vậy, trong 10 năm tới
ngành Hải quan đ)i din với các thách thức Chiến lược và tác động trực tiếp đến nhim vụ quản lý
nhà nước về hải quan. Vic thực hin thành công Chiến lược phát triển Hải quan đến năm 2030, cũng
như góp phần thực hin thành công Chiến lược tài chính đến năm 2030, đồng thời có cơ sở khoa học
tin cậy và chia sẻ kinh nghim trong quản tr thực hin các Chiến lược nhánh thuộc Chiến lược tài
chính đặt ra yêu cầu và đòi hỏi vic quản tr thực thực hin Chiến lược cần được thực hin khoa học,
bài bản, đầy đ và toàn din. Do đó, vic nghiên cứu Đề tài “Quản tr Chiến lược phát triển Hải quan
giai đoạn 2021 - 2030” là cần thiết, có ý nghĩa cả về lý luận và thực tiễn.
2. M*c tiêu nghiên c(u
Đề tài nghiên cứu đề xuất và kiến ngh Tổng cục Hải quan ban hành Đề án quản tr Chiến lược phát
triển Hải quan đến năm 2030.
3. Đ,i tượng v- phạm vi nghiên c(u
- Đ)i tượng nghiên cứu: Hoạt động quản tr chiến lược phát triển hải quan.
- Phạm vi nghiên cứu: Đề tài tập trung nghiên cứu phương pháp quản tr thực hin Chiến lược phát
triển Hải quan đến năm 2030; trong đó tập trung phân tích về cách thức, phương pháp lập kế hoạch
thực hin chiến lược; cách thức, phương pháp tổ chức thực hin các kế hoạch; cách thức, phương
1
pháp l'nh đạo thực hin chiến lược, kế hoạch; cách thức, phương pháp giám sát, đánh giá chiến
lược, kế hoạch; quản lý dự thay đổi từ kết quả đầu ra đạt được trong thực hin Chiến lược phát triển
Hải quan trong giai đoạn 2011 - 2022.
4. Kết quả nghiên c(u
(1) Đề tài đ' khái quát được một s) vấn đề chung về quản tr và quản tr chiến lược gồm khái nim,
đặc điểm, phân loại, vai trò... Theo đó, quản tr quản tr chiến lược được hiểu là ngh thuật và khoa
học ca vic xây dựng, thực hin và đánh giá các quyết đnh tổng hợp giúp cho mỗi tổ chức có thể
đạt được mục tiêu ca nó. Quản tr chiến lược gồm một s) đặc điểm sau: Thiết lập tầm nhn chiến
lược bao gồm vạch ra các mục tiêu cần đạt được trong quá trnh phát triển ca tổ chức, thiết lập các
mục tiêu bao gồm vic phân tích khả năng và phương pháp để đạt được các mục tiêu đ' đề ra; nhim
vụ ca hoạch đnh chiến lược không bao giờ được tách rời với tầm nhn ca nhà quản tr chiến lược;
các vấn đề chiến lược, những cơ hội mới, những ý tưởng sáng tạo về chiến lược hay thực hin chúng
không phải lúc nào cũng xuất hin theo thời gian biểu đề ra; hoạt động quản tr chiến lược phải được
xem như một vấn đề đang diễn ra và liên tục phát triển, biến động. Nhim vụ ca quản tr chiến lược
là: Tạo lập một viễn cảnh/mô hnh chiến lược mô tả hnh ảnh tương lai ca tổ chức, nêu rõ tổ chức
mu)n hướng đến đâu, trở thành một tổ chức như thế nào; thiết lập các mục tiêu - chuyển hóa viễn
cảnh chiến lược thành các kết quả thực hin cụ thể mà tổ chức phải đạt được; xây dựng chiến lược
để đạt được các mục tiêu mong mu)n; thực thi và điều hành các chiến lược đ' được lựa chọn một
cách có hiu lực và hiu quả; đánh giá vic thực hin và tiến hành các điều chỉnh về viễn cảnh, đnh
hướng dài hạn, các mục tiêu, chiến lược hay sự thực hin trên cơ sở kinh nghim, các điều kin thay
đổi, các ý tưởng và các cơ hội mới. Sự phát triển ca quản tr chiến lược trải qua 04 giai đoạn: Sơ
khai, hoạch đnh trên cơ sở dự đoán, hoạch đnh hướng ra bên ngoài, quản tr chiến lược.
(2) Đề tài đ' phân tích 04 kinh nghim trong nước và qu)c tế tiêu biểu, thành công trong quản tr nói
chung và quản tr chiến lược nói riêng đó là: Kinh nghim về triển khai và giám sát tài chính toàn din
ca Ngân hàng Nhà nước Vit Nam; kinh nghim ca Tổng cục Th)ng kê - Bộ Kế hoạch và Đầu tư
(Vit Nam); kinh nghim ca Tổ chức hải quan thế giới (WCO) về quản tr kế hoạch/dự án; kinh
nghim ca nền quản tr công Singapore. Trên cơ sở đó rút ra 07 bài học kinh nghim: (i) Quản tr các
chiến lược, chương trnh, kế hoạch, mục tiêu.... thực hin trong khu vực công về cơ bản có liên quan
đến nhiều cơ quan quản lý nhà nước khác nhau và toàn x' hội; (ii) Vic lập kế hoạch cụ thể để triển
khai các nội dung Chiến lược luôn luôn là yêu cầu cần thiết và bắt buộc; (iii) Một trong những yêu cầu
quan trọng nhất trong quản tr Chiến lược đó là phải xây dựng được bộ tiêu chí giám sát đánh giá; (iv)
Chiến lược, kế hoạch phát triển bản thân nó là tạo ra những sự thay đổi tích cực có tính đột phá,
trọng tâm, trọng điểm từ đó tác động, kéo theo, lan tỏa tạo ra sự thay đổi phát triển chung cho tổ chức
theo nguyên lý “điểm sôi”. Chính v vậy mọi kết quả tạo ra từ thực hin Chiến lược, kế hoạch phát
triển đều tạo ra sự thay đổi nhanh, mạnh mẽ trong hoạt động ca tổ chức; (v) Vai trò, trách nhim ca
các cấp Quản tr chiến lược, kế hoạch phải được minh bạch, rõ ràng và phải được thực hin chuyên
nghip; (vi) Nguồn lực tài chính thực hin chiến lược, kế hoạch là yếu t) có tính tiên quyết, quan trọng
đảm bảo thực hin thành công chiến lược; (vii) Ri ro và thách thức trong toàn bộ vòng đời ca chiến
lược, kế hoạch luôn luôn thường trực.
(3) Đề tài đ' phân tích, đánh giá thực trạng công tác quản tr chiến lược phát triển hải quan Vit Nam
theo 04 chức năng ca quản tr, quản tr chiến lược (hoạch đnh; l'nh đạo; tổ chức; kiểm tra, giám sát)
và được thực hin trên hai mảng nội dung chính: Công tác hoạch đnh xây dựng chiến lược phát triển
2
hải quan; công tác tổ chức thực hin chiến lược phát triển hải quan. Các nội dung phân tích, đánh giá
thực trạng được thực hin theo các m)c thời gian (chính sách phát triển Hải quan giai đoạn 2004 -
2010; Chiến lược phát triển hải quan đến năm 2020; Chiến lược phát triển Hải quan đến năm 2030),
đồng thời đ' làm rõ những kết quả đạt được, ưu điểm, tồn tại và nguyên nhân. Trên cơ sở đó, đề tài
đ' đưa ra những đánh giá tổng quát, toàn din về công tác quản tr chiến lược phát triển Hải quan
theo các khía cạnh: Công tác hoạch đnh xây dựng chiến lược và các kế hoạch cải cách, phát triển,
hin đại hoá hải quan triển khai thực hin chiến lược; l'nh đạo, chỉ đạo và tổ chức trong thực hin
chiến lược; quan điểm chỉ đạo ca l'nh đạo Bộ Tài chính, l'nh đạo Tổng cục Hải quan trong vic
nâng cao hiu quả công tác Quản tr Chiến lược phát triển, cải cách và hin đại hóa ca ngành Hải
quan; nhận thức ca l'nh đạo hải quan các cấp và cán bộ, công chức trong toàn Ngành về quản tr
chiến lược, thực hin cải cách, phát triển, hin đại hóa hải quan; quá trnh l'nh đạo thực hin chiến
lược, kế hoạch cải cách phát triển hin đại hóa trong ngành Hải quan; bộ máy tổ chức và nhân sự
thực hin công tác quản tr chiến lược và kế hoạch phát triển và hin đại hóa hải quan; công tác tổ
chức, ph)i hợp thực hin chiến lược, kế hoạch cải cách, phát triển, hin đại hóa hải quan; công tác
kiểm tra, giám sát, đánh giá kế hoạch cải cách phát triển hin đại hóa trong ngành hải quan.
(4) Trên cơ sở yêu cầu quản tr chiến lược phát triển hải quan đến năm 2030 và nguyên tắc quản tr
Chiến lược phát triển Hải quan, đề tài đề xuất một s) giải pháp nâng cao hiu quả hoạt động quản tr
Chiến lược phát triển Hải quan đến năm 2030 gồm: Tăng cường sự l'nh đạo, chỉ đạo, quan tâm ca
l'nh đạo hải quan các cấp đ)i với công tác quản tr chiến lược, kế hoạch; nâng cao năng lực cho đội
ngũ cán bộ, công chức làm công tác quản tr; xây dựng và chuẩn hóa chương trnh đào tạo về quản
tr; xác đnh phương án/phương pháp quản tr chiến lược, kế hoạch phù hợp; nâng cao vai trò, hiu
quả và xác đnh tầm quan trọng ca công tác lập kế hoạch triển khai cụ thể chiến lược phát triển hải
quan; xây dựng và ban hành đề án quản tr chiến lược phát triển hải quan đến năm 2030; chú trọng
công tác điều ph)i thực các kế hoạch triển khai chiến lược; thông qua hoạt động quản tr, gắn kết
công tác cải cách hin đại hóa ngành Hải quan với các bộ, ngành, đa phương. Bên cạnh đó, đề tài
cũng đưa ra một s) kiến ngh nâng cao hiu quả hoạt động quản tr Chiến lược phát triển Hải quan
đến năm 2030:
(i) Đ)i với Chính ph, Th tướng Chính ph: Cần sự vào cuộc quyết lit ca Chính ph, Th tướng
Chính ph trong công tác chỉ đạo điều hành; đồng thời, các bộ, ngành ch động triển khai các nội dung
có liên quan, ph)i hợp chặt chẽ, quyết lit với Tổng cục Hải quan (Bộ Tài chính) tổ chức triển thực hin
chiến lược; Chính ph, Th tướng Chính ph quan tâm, tạo điều kin, chỉ đạo các bộ, ngành có liên
quan phân bổ nguồn lực t)i ưu, đồng thời ph)i hợp hiu quả và giúp ngành Hải quan tiếp cận, huy động
các nguồn lực tài trợ từ bên ngoài phục vụ cho yêu cầu triển khai thực hin chiến lược.
(ii) Đ)i với Bộ Tài chính: Dành nguồn lực t)i đa cho Tổng cục Hải quan triển khai thực hin Chiến lược
phát triển Hải quan; kp thời chỉ đạo Tổng cục Hải quan tổ chức thực hin các mục tiêu chiến lược theo
từng giai đoạn theo yêu cầu chung ca Chính ph, Th tướng Chính ph. Đồng thời ch động nắm bắt,
báo cáo Chính ph, Th tướng Chính ph các khó khăn, vướng mắc về cơ chế, chính sách liên quan và
kiến ngh các giải pháp trong triển khai thực hin ca chiến lược đảm bảo thực hin mục tiêu ca chiến
lược hiu quả theo đúng lộ trnh; quan tâm, ưu tiên phân dành và phân bổ nguồn lực tài chính cho các
hoạt động ca hải quan triển khai thực hin Chiến lược phát triển Hải quan đến năm 2030.
3
(iii) Đ)i với các bộ, ngành: Ph)i hợp hiu quả, quyết lit trong l'nh đạo chỉ đạo thực hin và đồng
hành cùng Tổng cục Hải quan (Bộ Tài chính) để xây dựng các kế hoạch và triển khai thực hin các
nội dung có liên quan đặt ra trong Chiến lược đảm bảo khả thi, đạt kết quả cao nhất.
(iv) Đ)i với chính quyền các đa phương: Quan tâm tạo điều kin thuận lợi cho các đơn v Hải quan
đóng trên đa bàn triển khai thực hin các hoạt động cải cách, hin đại hóa (ph)i hợp trong thực hin
chuyển đổi s); quy hoạch, b) trí khu, kho b'i, cảng; quản lý doanh nghip trên đa bàn....); đẩy mạnh
hỗ trợ ph)i hợp hiu quả với cơ quan Hải quan trong triển khai các mục tiêu, giải pháp đ' đặt ra trong
Chiến lược phát triển hải quan đến năm 2030.
(v) Đ)i với các Hip hội doanh nghip và doanh nghip thực hin xuất, nhập khẩu hàng hóa: Tích
cực, ch động ph)i hợp với ngành Hải quan trong quan h đ)i tác Hải quan - Doanh nghip để triển
khai các nội dung ca chiến lược; ch động nghiên cứu đnh hướng phát triển ca hải quan trong
Chiến lược để có những chuẩn b về nhân sự, công ngh và đnh hướng để kp thời thích ứng và tận
dụng cơ hội; ch động ph)i hợp với Tổng cục Hải quan để chuẩn hóa đồng bộ dữ liu s) đảm bảo kết
n)i hiu quả, hướng dẫn hỗ trợ các bên liên quan trong thực hin s) hóa và chuyển đổi s) các hồ sơ,
tài liu liên quan để kết n)i hiu quả với h th)ng ca Cơ quan hải quan trong triển khai Hải quan s),
Hải quan thông minh s).
5. Thông tin nghiệm thu v- lưu trữ
- Nghim thu: Đề tài đ' được Hội đồng Tư vấn đánh giá, nghim thu thông qua (Quyết đnh s)
2030/QĐ-BTC ngày 22/9/2023 ca Bộ Tài chính về vic thành lập Hội đồng Tư vấn đánh giá, nghim
thu nhim vụ KHCN cấp Bộ năm 2022).
- Lưu trữ: Đề tài được đóng quyển, lưu trữ tại thư vin Vin Chiến lược và Chính sách tài chính./.
4
