Bia ký Đ n Công chúa Huy n Trân ề ề
Th ng nghe: Ng i có công đ c l n thìườ ườ ứ ớ
đ c phong th n, th ph ng. Công đ c càng l n,ượ ầ ờ ụ ứ ớ
đ ng th n càng cao. S ng t n l c vì n c, thácẳ ầ ố ậ ự ướ
hi n th n h qu c an dân. Ng i nh v y, th nể ầ ộ ố ườ ư ậ ầ
nh v y t đ c l p đ n, d ng bia đá ghi côngư ậ ắ ượ ậ ề ự
tích đ c bi t, l u truy n vi c t t đ i sau.ặ ệ ư ề ệ ố ờ
Công chúa Huy n Trân sinh năm Đinh H i,ề ợ
1287, là ái n c a vua Tr n Nhân Tông và Khâmữ ủ ầ
T Hoàng h u, quê làng T c M c, t nh Nam Đ nh.ừ ậ ứ ặ ỉ ị
T lúc thi u th i đ n tu i cài trâm, Công chúa n iừ ế ờ ế ổ ổ
ti ng thiên h ng, t ch t thông minh, hi u nghĩaế ươ ư ấ ế
v n toàn, ví nh huy n ng c qu c b o.ẹ ư ề ọ ố ả
Mùa h , tháng 6 năm Bính Ng , 1306, th cạ ọ ự
hi n l i h a c a vua Nhân Tông, l y hòa hi u v iệ ờ ứ ủ ấ ế ớ
lân bang làm căn b n, Huy n Trân sang Chiêmả ề
qu c làm dâu, tr thành Hoàng h u Paramesvari.ố ở ậ
Đáp l i m i th m tình y, tr c đó m y tháng, vuaạ ố ậ ấ ướ ấ
Ch Mân đã c t đ t hai châu Ô, Lý dâng lên nh cế ắ ấ ạ
ph Th ng hoàng làm l d n c i. K t đ y,ụ ượ ễ ẫ ướ ể ừ ấ
hai châu này đ c sáp nh p vào b n đ Đ i Vi t,ượ ậ ả ồ ạ ệ
t c vùng đ t phía nam sông Hi u, t nh Qu ng Tr ,ứ ấ ế ỉ ả ị
đ n b b c sông Thu B n, t nh Qu ng Nam ngàyế ờ ắ ồ ỉ ả
nay.
Mùa h , tháng 5 năm Đinh Mùi, 1307, Chạ ế
Mân qua đ i. Tháng 9, ng i Chiêm sang n c taờ ườ ướ
dâng voi tr ng, báo tang. Theo t c c a Chiêmắ ụ ủ
Thành “h vua ch t thì hoàng h u ph i vào đànễ ế ậ ả
thiêu đ ch t theo”. Vua Anh Tông bi t v y, sể ế ế ậ ợ
Công chúa b h i; tháng 10, vua sai đ i th n sangị ạ ạ ầ
Đ Bàn vi ng, mong c u gi i c u Huy n Trân.ồ ế ầ ả ứ ề
Mùa thu, tháng 8 năm M u Thân, 1308, Công chúaậ
v t i Thăng Long.ề ớ
Theo di m nh c a Th ng hoàng Nhânệ ủ ượ
Tông, năm sau Công chúa xu t gia đ u Ph t núiấ ầ ậ ở
Trâu S n, nay thu c t nh B c Ninh. D i s nơ ộ ỉ ắ ướ ự ấ
ch ng c a Qu c s B o Phác, Công chúa th Bứ ủ ố ư ả ọ ồ
tát gi i, đ c ban pháp danh H ng Tràng.ớ ượ ươ
Cu i năm Tân H i, 1311, th a m nh B n s ,ố ợ ừ ệ ổ ư
H ng Tràng xu ng núi, cùng ng i th n tr cươ ố ườ ị ữ ướ
đây, b y gi đã qui y, đ n làng H S n, huy nấ ờ ế ổ ơ ệ
Thiên B n, nay thu c t nh Nam Đ nh, l p am d iả ộ ỉ ị ậ ướ
chân núi H đ tu hành. Th m tho t m y h ,ổ ể ấ ắ ấ ạ
duyên lành ph đ chúng sinh, am tranh tr thànhổ ộ ở
đi n Ph t, t c chùa N n S n, tên ch Qu ngệ ậ ứ ộ ơ ữ ả
Nghiêm T .ự
Tr trì chùa N n S n, Ni s khiêm nh nụ ộ ơ ư ẫ
chăm lo Ph t s , t o l p ru ng v n, giáo hóa choậ ự ạ ậ ộ ườ
l p đ ng u, làm thu c c u ch a dân lành. Nh ngớ ồ ấ ố ứ ữ ữ
lúc nhàn r i, Ni s th ng đ n t n các thôn pỗ ư ườ ế ậ ấ
trong vùng, khuy n dân th c hành phép tu Th pế ự ậ
thi n...ệ
Công đ c vô l ng c a Ni s đ c nhân dânứ ượ ủ ư ượ
kính ng ng.ưỡ
M y ch c mùa ki t h , đ n khi đ c pháp,ấ ụ ế ạ ế ắ
m i s viên thành. Ngày 9 tháng giêng năm Canhọ ự
Thìn, 1340, Ni s xã báo an t ng, th nh th i trư ườ ả ơ ở
v cõi T nh. Dân chúng vô cùng th ng ti c, tônề ị ươ ế
làm Th n M u, l p đ n th c nh chùa N n S n.ầ ẫ ậ ề ờ ạ ộ ơ
M t đ i Công chúa t n s c v i n c, khiộ ờ ậ ứ ớ ướ
thác hi n linh phò tr giúp dân. Chính vì v y màể ợ ậ
các tri u đ i sau đ u s c phong Công chúa làmề ạ ề ắ
th n h qu c. Vào đ u th k XX, các vua nhàầ ộ ố ầ ế ỷ
Nguy n l i ban cho Công chúa chi u báu nâng b cễ ạ ế ậ
tăng thêm là “Trai Tĩnh Trung Đ ng Th n”.ẳ ầ
Nay v a g p v n: Mùa xuân Bính Tu t,ừ ặ ậ ấ
2006, k ni m 700 năm Thu n Hóa – Phú Xuân -ỷ ệ ậ
Th a Thiên Hu , nh n công đ c c a Huy nừ ế ớ ơ ứ ủ ề
Trân năm x a d n thân ngàn d m đi m n c;ư ấ ặ ở ướ
th a l nh chính quy n, h p s c lòng dân, Công tyừ ệ ề ợ ứ
Du l ch H ng Giang đã kh i d ng đ n th Côngị ươ ở ự ề ờ
chúa, v a đúng m t năm thì an v t ng th n.ừ ộ ị ượ ầ
Ngôi đ n t a l c v phía nam sông H ng,ề ọ ạ ề ươ
cách kinh thành Hu ch ng vài d m, t ng truy nế ừ ặ ươ ề
là n i danh th ng ph c đ a. Ki n trúc theo l iơ ắ ướ ị ế ố
truy n th ng: tr bi u v n cao, n n móng kiênề ố ụ ể ươ ề
c , l ng đ ng v ng ch c, đi n th tôn nghiêm.ố ươ ố ữ ắ ệ ờ
Phía sau, th núi Ngũ Phong tr n gi . Phía tr c,ế ấ ữ ướ
dòng ti u khê qu y thành h Tr ng Xuân soiể ầ ồ ườ
bóng nh t nguy t, s n m ch t h u tr n xu ngậ ệ ơ ạ ả ữ ườ ố
nh hai b c tr ng thành. N i đi n đ t t ngư ứ ườ ộ ệ ặ ượ
Huy n Trân, h u đi n ph i th các b c công th nề ậ ệ ố ờ ậ ầ
m n c. Sân sau xây l u bát giác, d ng t ng Niở ướ ầ ự ượ
s , m v n B Đ ; sau n a là đi n Trúc Lâm,ư ở ườ ồ ề ữ ệ
nhà đ c sách, t ng Di L c, mi u S n th n, Th yọ ượ ặ ế ơ ầ ủ
th n, gác chuông Hòa Bình…t t c t o thành m tầ ấ ả ạ ộ
trung tâm văn hóa tâm linh ch n Thiên Thai…ở ố
Ng m l i, th i gian t o l p ngôi đ n khôngẫ ạ ờ ạ ậ ề
th s m chi u. Nh uy l c c a th n và cũng nh ể ớ ề ờ ự ủ ầ ờ ở
s c ng i t ni m tri ân m i làm nên.ứ ườ ỏ ề ớ
Thì ra, t x a đ n nay, b c hi n nhân dàyừ ư ế ậ ề
công nghi p v i đ t n c t đ c ph ng th ,ệ ớ ấ ướ ắ ượ ụ ờ
ch a h b lãng quên bao gi .ư ề ị ờ
Nh ng l n đ n dâng h ng, nghe chuy n nhi mữ ầ ế ươ ệ ệ
m u ch n B ng Lai này khi n nhi u ng i l yầ ở ố ồ ế ề ườ ấ
làm l . Ph i chăng: Núi không c n cao, có tiên tạ ả ầ ắ
thiêng. Sông không c n sâu, r ng ch u thành n iầ ồ ầ ổ
ti ng. Có l n i đây, Th n n đã th hi n. B i v y,ế ẽ ơ ầ ữ ị ệ ở ậ
ngôi đ n m i d ng mà đã linh ng lan truy n.ề ớ ự ứ ề
Nghĩ r ng th n thiêng v n do tú khí tinh anhằ ầ ố
c a đ t tr i hun đúc, ng m phò giúp cho c đ xãủ ấ ờ ầ ơ ồ
t c, gi n n phúc l n, ngày m i thêm xán l n v ngắ ữ ề ớ ỗ ạ ữ
b n.ề
Tr c đ n Công chúa Huy n Trân, k h uướ ề ề ẻ ậ
sinh nguy n tr n lòng thành, đ t nén tâm h ng,ệ ọ ố ươ
kính so n bia ký này.ạ
