N I DUNG II: L CH S VI T NAM T 1919 ĐN NAY.
I. D ng câu h i tái h n ki n th c ỉệ ế
1. Trình bày nh ng n i dung chính c a ch ng trình khai thác thu c đa c a th c ươ
dân Pháp?
* B i c nh
Sau chi n tranh th gi i th nh t, n c Pháp b t n th t n ng n : hàngế ế ướ lo t nhà
máy, đng sá, c u c ng và làng m c b tàn phá, s n xu t công nghi pườ b đình tr , l m
phát tràn lan, giá c gia tăng.
Đ nhanh chóng kh c ph c nh ng thi t h i, n đnh tình hình kinh t xã h i, chínhế
quy n Pháp đã ra s c khôi ph c và thúc đy s n xu t trong n c, đng th i tăng c ng ướ ườ
đu t khai thác các ư n c thu c đa c a Pháp Đông D ng và Châu Phi.ướ ươ
* Chính sách khai thác c a Pháp Đông D ng ươ
Sau chi n tranh th gi i th nh t, th c dân Pháp đãế ế chính th c tri n khai ch ng ươ
trình khai thác l n th hai Đông D ng, trong đó ươ có Vi t Nam.
T b n Pháp đã tăng c ng đu t vào Vi t Nam v i quyư ườ ư mô l n, trung ch y u vào ế
lĩnh v c nông nghi p và khai thác khoáng s n: trong 6 năm (1924 – 1929), t ng s v n đu
t vào Đông D ng, trong đó ch y u là Vi tư ươ ế Nam lên đn 4 t Ph – răng (tăng 6 l n soế
v i 20 năm tr c chi n tranh). ướ ế
Ch ngươ trình khai thác l n th hai đã làm bi n đi m nh m n n kinh t Vi t Nam. ế ế
*Ho t đng đu t khai ư thác l n th hai Vi t Nam
- Trong nông nghi p: Năm 1927, s v n đu t vào nông nghi p mà ch y u là ư ế l p
các đn đi n cao su lên đn 400 tri u ph -răng, tăng 10 l n so v i tr c ế ướ chi n tranh; di nế
tích cao su năm 1930 tăng lên 120.000 ha (năm 1918: 15.000 ha) và nhi u công ty cao su m i
ra đi nh : Đt Đ, Mis lanh, Công ty tr ng tr t ư ơ cây nhi t đi…
- Trong lĩnh v c khai m T b n Pháp t p trung đu t vào lĩnh v c khaiư ư
thác than và khoáng s n:
+ Các công ty than đã có tr cướ đây: tăng c ng đu t và khai thác.ườ ư
+ L p thêm nhi u công ty than m i: Công ty than H Long Đng Đăng; Công ty
than và kim khí Đông D ng; Công ty than Tuyên Quang; Công tyươ than Đông Tri u.
- Ti u th công nghi p: Th c dân Pháp m thêm nhi u c s gia công, ch bi n: ơ ế ế
+ Nhà máy s i Nam Đnh, H i Phòng; nhà máy r u Hà N i, Nam Đnh, Hà ượ
Đông; nhà máy diêm Hà N i, Hàm R ng, B n Th y. ế
+ Nhà máy đng Tuy Hòa, nhà máy xay xác, ch bi n g o Ch L n….ườ ế ế
- Th ngươ nghi p: Giao l u buôn bán n i đa đc đy m nh, đc bi t làư ượ ngo i
th ng: tr c chi n tranh, hàng hóa Pháp nh p vào Đông D ng chi m 37%,ươ ướ ế ươ ế đn nămế
1930 đã lên đn 63%.ế
1
Pháp th c hi n chính sách đánh thu n ng đi v i hàng ế hoá n c ngoài nh p vàoướ
Vi t Nam đ t o thu n l i cho hàng hóa Pháp nh p kh u vào Vi t Nam.
- Giao thông v n t i: ti p t c đc đu t phátế ượ ư tri n, đc bi t là h th ng đng ườ
s t và đng th y nh m ph c v cho công cu c ườ khai thác, v n chuy n v t li u và hàng
hoá. Các đô th đc m r ng và c dân ượ ư thành th cũng tăng nhanh.
- Tài chính ngân hàng: Ngân hàng Đông D ng n m quy n ch huy n n kinhươ
tế Đông D ng: n m quy n phát hành gi y b c và có nhi u c ph n trong h u h t cácươ ế
công ty t b n Pháp..ư
- Ngoài ra, th c dân Pháp còn bóc l t nhân dân ta b ng các lo i thu khóa n ng n . ế
Nh v y, ngân sách Đông D ng thu đc năm ươ ượ 1930 tăng g p 3 l n so v i năm 1912.
Nhìn chung các ngành kinh t n c ta có s chuy n bi n h n so v i tr c nh ngế ướ ế ơ ướ ư
b n ch t c a cu c khai thác không thay đi, h t s c h n ch s phát tri n công nghi p, ế ế
nh t là công nghi p n ng nh m c t ch t n c ta l thu c vào Pháp, tr thành th tr ng ướ ườ
đc chi m c a Pháp. ế
2. D i tác đng c a chính sách khai thác thu c đa c a Pháp, các giai c p Vi tướ
Nam có s chuy n bi n ra sao? ế
Công cu c khai thác l n th hai c a th c dân Pháp đã làm cho xã h i Vi t Nam có
s phân hoá sâu s c, bên c nh các giai c p cũ (Đa ch phong ki n và nông dân) đã xu t ế
hi n các giai c p m i (T s n, ti u t ư ư s n và công nhân) v i quy n l i, đa v và thái đ
chính tr khác nhau.
- Giai c p đa ch b phân hoá thành ba b ph n là đi đa ch , trung đa ch , ti u
đa ch . Đi đa ch tăng c ng chi m đo t ru ng đt c a nông dân, đàn áp, bóc l t nông ườ ế
dân v kinh t , chính tr , làm t y sai cho Pháp, đi ng c l i l i ích dân t c. Ph n l n đi ế ượ
đa ch tr thành k thù c a cách m ng. Hình thành và phát tri n trong m t dân t c có
truy n th ng ch ng ngo i xâm, nên m t b ph n ti u và trung đa ch có ý th c dân t c
ch ng đ qu c và tay sai. ế
- Giai c p nông dân là l c l ng đông nh t, chi m trên 90 ượ ế % dân s . H b đ qu c ế
và phong ki n t c đo t ru ng đt, b th ng tr , b n cùng hoá nh ng không có l i thoát.ế ướ ư
Mâu thu n gi a nông dân Vi t Nam v i đ qu c Pháp và tay sai h t s c gay g t. Đó là c ế ế ơ
s c a s bùng n các cu c đu tranh c a nông dân trong s nghi p đu tranh giành t do
và đc l p.
- Giai c p ti u t s n (g m nh ng ng i: ti u th ng, ti u ch , h c sinh, sinh viên, ư ườ ươ
nhà văn, nhà báo, công ch c) sau Chi n tranh th gi i th nh t đã có s phát tri n nhanh ế ế
v s l ng. H có ý th c dân t c dân ch , ch ng th c dân và tay sai. Đc bi t b ph n ượ
trí th c, h c sinh, sinh viên r t nh y c m v i th i cu c và tha thi t canh tân đt n c nên ế ướ
r t hãng hái tham gia các cu c đu tranh gi i phóng dân t c.
- Giai c p t s n Vi t Nam ra đi sau Chi n tranh th gi i th nh t và phân hoá ư ế ế
thành hai b ph n: t s n m i b n là nh ng ch t b n l n m xí nghi p đ gia công, ư ư
nh n th u cho đ qu c, có quy n l i g n bó v i đ qu c. T s n dân t c có đa v kinh t ế ế ư ế
nh bé, s v n ít, h là l c l ng có khuynh h ng dân t c và dân ch . ượ ướ
- Giai c p công nhân ngày càng đông đo. Tr c Chi n tranh th gi i th nh t, s ướ ế ế
l ng công nhân kho ng 10 v n ng i, đn năm 1929 trên 22 v n ng i.ượ ườ ế ườ
2
Công nhân Vi t Nam có đc đi m gi ng công nhân th gi i: đi bi u cho l c l ng ế ượ
s n xu t ti n b c a xã h i, đi u ki n lao đng và sinh s ng t p trung... ế
Đc đi m riêng c a công nhân Vi t Nam là ch u 3 t ng áp b c: đ qu c, t s n, ế ư
phong ki n nên đi s ng h t s c c c kh . Có m i quan h g n gũi v i nông dân, t o đi uế ế
ki n thu n l i đ hình thành m i liên minh công nông. V a ra đi, công nhân Vi t Nam đã
đc ti p thu truy n th ng yêu n c b t khu t c a dân t c. Công nhân Vi t Nam khôngượ ế ướ
có công nhân quý t c, đng nh t v văn hoá và ngôn ng nên có tinh th n đoàn k t cao. ế
Công nhân Vi t Nam s m ti p thu ch nghĩa Mác - Lênin do Nguy n Ái Qu c truy n bá, ế
vì v y nhanh chóng v n lên tr thành m t đng l c m nh m c a phong trào dân t c ươ
theo khuynh h ng cách m ng tiên ti n c a th i đi.ướ ế
Tóm l i, T sau chi n tranh th gi i th nh t đn cu i nh ng ế ế ế năm 20 c a th k ế
XX, Vi t Nam có nh ng chuy n bi n quan tr ng trên t t c các ế lĩnh v c: kinh t , xã h i, ế
văn hóa, giáo d c. Nh ng mâu thu n trong xã h i Vi t Nam ngày càng sâu s c, đc bi t là
mâu thu n gi a dân t c Vi t Nam v i th c dân Pháp và tay sai, đy tinh th n cách m ng
c a đi b ph n nhân dân Vi t Nam lên m t đ cao m i.
3. Tóm t t ho t đng yêu n c c a ng i Vi t Nam n c ngoài trong nh ng năm ướ ườ ướ
1919 - 1925?
Ho t đng c a ng i Vi t Nam n c ngoài: ườ ướ
- Ho t đng cùa Phan Châu Trinh và nh ng Vi t ki u yêu n c t i Pháp: ướ
+ Năm 1922, Phan Châu Trinh ho t đng Pháp, Phan Châu Trinh vi t ế
“Th t đi u th ư v ch ra 7 t i đáng chém c a Kh i Đnh. Phan Châu Trinh còn t ch c
di n thuy t lên án ch đ quân ch và quan tr ng Vi t Nam, ti p t c ế ế ườ ế
hô hào “Khai dân trí, ch n dân khí, h u dân sinh”... Tháng 6/1925, Phan Châu Trinh v
n c ti p t c ho t đng, đ phá ch đ quân ch , đ cao dân quy n.ướ ế ế
+ Vi t Ki u t i Pháp đã tham gia ho t đng yêu n c, chuy n tài li u, sách báo ti n ướ ế
b v n c. M t s thu th Vi t Nam đã ho t đng trong H i ướ Liên hi p Thu c đa.
Nhi ú trí th c và lao đng Vi t Nam Pháp đã đoàn kêt t p h p trong các t ch c yêu
n c. Năm 1925, ướ H i Nh ng ng i Lao đng Trí ườ óc Đông D ng ra đi. M t sô thanh ươ
niên, sinh viên yêu n c xu t thân trong các gia đinh đa ch , t s n l p ra Đng Vi t Namướ ư
đc l p, xu t b n báo Tái sinh.
- Ho t đng c a Phan B i Châu và m t s thanh niên Vi t Nam t i Trung
Qu c:
+ Năm 1913, Phan B i Châu b quân phi t Trung Quôc b t, đn năm 1917 đc th ế ượ
t do. Gi a lúc đó, nh h ng c a Cách m ng tháng M i và s ra đi c a n c Nga Xô ưở ưở ướ
vi t đã b t đu đn v i ông nh m t ánh sáng m i. Cu i năm 1920, Phan B i Châu vi tế ế ư ế
truy n Ph m H ng Thái, ng i ca tinh th n yêu n c, hi sinh anh dũng c a ng i thanh ướ ườ
niên h Ph m. Tháng 6/1925, Phan B i Châu b th c dân Pháp b t t i Hàng Châu (Trung
Qu c) đa v n c, b k t án tù r i đa v an trí Hu . T đó tr đi, Phan B i Châu ư ướ ế ư ế
không có đi u ki n đ ti n theo nh p s ng đu tranh m i c a dân t c. ế
3
+ Nhóm thanh niên Vi t Nam yêu n c sang Qu ng Châu (Trung Qu c) tìm đng ướ ườ
c u n c, trong đó có Lê H ng S n, H Tùng M u, Nguy n Công Vi n... Năm 1923, h ướ ơ
l p ra t ch c Tâm tâm xã. Tâm tâm xã c Ph m H ng Thái th c hi n m u sát toàn quy n ư
Méclanh Sa Di n (Qu ng Châu) ngày 19/6/1924. S vi c không thành, Ph m H ng Thái
đã anh dũng hi sinh trên dòng Châu Giang. Ti ng bom Ph m H ng Thái đã nhóm l i ng nế
l a chi n đu, khích l tinh th n đu tranh c a nhân dân ta, nh t là thanh niên. S ki n ế
l ch s đó tuy nh nh ng nó ư nh chim én nh báo hi u mùa xuân.ư
(Ph n v Nguy n Ái Qu c n u dài quá có th ko ghi ho c ghi tóm t t theo ph n in ế
nghiêng d i cùng)ướ
- Ho t đng c a Nguy n Ái Qu c:
Cu i 1917, sau 8 năm bôn ba kh p các châu l c trên th gi i, Nguy t T t Thành t ế ế
Anh chuy n v Parí, th đô n c Pháp. Ng i ho t đng trong phong trào công nhân Pháp, ướ ườ
gia nh p Đng Xă h i Pháp (1919) là m t chính Đng ti n b nh t Pháp lúc n y, tham ế
gia v lãnh đo h i Vi t ki u yêu n c. ướ
Ngày 18/6/1919 l y tên là Nguy n Ái Qu c, Ng i g i đn H i ngh Vécxai b n yêu ườ ế
sách c a nhân dân An Nam đòi quy n l i cho Vi t Nam. Tuy không đc châp nh n nh ng ượ ư
s ki n đó đã th c t nh nhân dân ta, v ch tr n lu n đi u tuyên truy n l a b p c a các n c ướ
đê qu c, nh t là “Ch ng trình 14 đi m" c a Uynx n. Ng i k t lu n: các dân t c mu n ươ ơ ườ ế
đc gi i phóng phai d a vào s c mình là chính.ượ
Mùa hè năm 1920, Nguy n i Qu c đc “S th o l n th nh t nh ng lu n c ng ơ ươ
c a Lênin v v n đ dân t c và thu c đa”. Lu n c ng Lênin đn v i Nguy n i Qu c ươ ế
nh m t lu ng gió m i đy l c quan, tin t ng, t đó Nguy n Ái Qu c tìm ra con đngư ưở ườ
gi i phóng dân t c đúng đn.
Tháng 12/1920, t i đi h i Tua c a Đàng Xã h i Pháp, Nguy n Ái Qu c đã cùng v i
đa s b phi u tán thành Qu c t III cùa Lênin và tham ế gia sáng l p Đàng C ng sán Pháp,
tr thành ng i c ng sàn Vi t Nam đu ư tiên.
Năm 1921, Nguy n Ái Qu c cùng v i các nhà cách m ng châu Phi s ng l p ra
“H i Liên hi p thu c đa” nh m ph i h p đu tranh. C quan ngôn lu n là t báo ơ “Ng iườ
cùng kh do Nguy n Ái Qu c làm chú nhi m, kiêm chù bút. Ngoài ra, Nguy n Ái Qu c
còn vi t nhi u bài cho báo “Nhân đo”, “Đi s ng công nhân” (1922), đc bi t là tác ế ph m
“B n án ch đ th c dân Pháp” (1925). ế
Tháng 6/1923, Nguy n Ái Qu c bí m t r i Pháp đn Liên Xô, d H i ngh Qu c t ế ế
nông dân (10/1923) và đc b u vào ban ch p hành. Sau đ Ng i l i Liên Xô m t th iượ ườ ơ
gian, v a h c t p, v a vi t bài cho b o “S ế Th t” c a Đáng C ng Sán Liên Xô, t p chí
“Th tín qu c t c a Qu c t C ng sàn. T i Đi h i V (6- 7/1924) cùa Qu c t C ngư ế ế
sàn, Nguy n Ái Qu c đã nêu lên chi n l c, sách l c cùa cách m ng gi i phóng dàn t c, ế ượ ượ
môi quan h gi a c ch m ng vô s n chính qu c và cách m ng gi i phóng thu c đa, v trí
c a v n đ nông dân các n c thu c đa.ướ
Ngày 11/11/1924, Nguy n Ái Qu c chuy n sang ho t đng Qu ng Châu, Trung
Qu c đ tr c ti p đào t o cán b , xây d ng t ch c cách m ng, truy n bá lí lu n cách ế
m ng gi i phóng dân t c vào Vi t Nam. Nh ng chuyên bi n v kinh t - chinh tr - xã h i ế ế
4
Vi t Nam d i ách th ng tr c a th c dán Pháp đã t o đi u ki n đ “chú nghĩa xã h i chi ướ
còn làm c i vi c là gieo h t gi ng c a công cu c gi i phóg n a mà thôi”.
Tháng 6/1925, Nguy n Ái Qu c thành l p H i Vi t Nam cách m ng Thanh niên đ
trang b ch nghĩa Mác – Lênin cho h .
Ho t đng c a Nguy n Ái Qu c:
- Năm 1917, Nguy n T t Thành tr l i Pháp, gia nh p Đng Xã h i Pháp 1919.
- Ngày 18/6/1919, Nguy n Ái Qu c g i t i h i ngh Vécxai “B n yêu sách c a
nhân dân An Nam” đòi Pháp và Đng minh th a nh n quy n t do, dân ch , quy n
bình đng c a nhân dân An Nam.
- Tháng 7/1920 Nguy n Ái Qu c đc b n S th o l n th nh t Lu n c ng vơ ươ
v n đ dân t c và thu c đa c a V.I. Lênin, kh ng đnh con đng giành đc l p, t ườ
do c a nhân dân Vi t Nam.
- Ngày 25/12/1920, Nguy n Ái Qu c tham d Đi h i Đi bi u c a Đng Xã h i
Pháp Tua, gia nh p Qu c t C ng s n, tr thành đng viên C ng s n và tham gia ế
thành l p Đng C ng s n Pháp.
- Năm 1921, Ng i l pườ H i liên hi p các dân t c thu c đa Paris đ đoàn k t ế
các l c l ng cách m ng ch ng ch nghĩa th c dân, ra báo “Ng i cùng kh là c ượ ườ ơ
quan ngôn lu n c a H i.
- Tháng 6/1923, Ng i đn Liên Xô d H i ngh Qu c t nông dân (10/1923) vàườ ế ế
Đi h i Qu c t C ng s n l n V (1924) ế
- Ngày 11/11/1924, Ng i v Qu ng Châu (Trung Qu c) tr c ti p tuyên truy n,ườ ế
giáo d c lý lu n, xây d ng t ch c cách m ng gi i phóng dân t c Vi t Nam.
- Tháng 6/1925, Nguy n Ái Qu c thành l p H i Vi t Nam cách m ng Thanh niên
đ trang b ch nghĩa Mác – Lênin cho h .
4. Phong trào yêu n c theo khuynh h ng dân ch t s n đã di n ra nh th nào t nămướ ướ ư ư ế
1919 - 1925?
M c dù còn nhi u h n ch , nh ng v i tinh th n dân t c, dân ch , ch ng đ qu c và ế ư ế
ch ng phong ki n, giai c p t s n; ti u t s n Vi t Nam đã b c lên vũ đài chính tr v i ế ư ư ướ
m t phong trào yêu n c sôi n i, r ng l n, lôi cu n đông đo qu n chúng tham gia v i ướ
nh ng hình th c đu tranh phong phú.
Ho t đng c a t ư s n: Do mâu thu n v quy n l i nên t s n Vi t Nam đã có ư
nh ng ho t đng đu tranh ch ng th c dân Pháp và tay sai.
+ T năm 1919, tư s n Vi t Nam t ch c t y chay hàng Hoa Ki u, v n đng “ch n
h ng n i hóa”, “bài tr ngo i hóa”.ư
+ Năm 1923, m t s tư s n và đa ch l n Nam Kì đu tranh ch ng đc quy n
c ng Sài Gòn và xu t c ng lúa g o Nam Kì.
5