TRƯỜNG ĐẠI HC KINH T - ĐẠI HC ĐÀ NNG
62
CÁC YU T NH NG ĐẾN HÀNH VI TIÊU DÙNG
M PHM XANH CA GII TR TI THÀNH PH ĐÀ NNG
FACTORS INFLUENCING GREEN COSMETICS CONSUMPTION BEHAVIOR OF
YOUNG PEOPLE IN DANANG CITY
Ngày nhn bài: 03/02/2025
Ngày nhn bn sa: 22/04/2025
Ngày chp nhận đăng: 19/05/2025
Phan Hoàng Long
, Nguyn Th Mùi, Nguyn Th Trà My
TÓM TT
Nghiên cu này xem xét các yếu t nh ởng đến ý định và hành vi tiêu dùng m phm xanh ca
gii tr ti thành ph Đà Nng. Da trên ngun d liu kho sát t 517 ngưi tiêu dùng, kết qu
hình cu trúc tuyến tính (SEM) cho thấy thái đ, nhn thc v môi trường, nhn thc v giá
c, chun mc ch quan, nim tin, s sn có, cm nhn v chất lượng ảnh hưởng tích cc
đến ý định tiêu dùng m phẩm xanh, qua đó tác động đến hành vi tiêu dùng m phm xanh. T đó,
nghiên cu này đề xut mt s hàm ý ng dng nhằm tăng cường ý đnh tiêu dùng thúc đẩy
hành vi tiêu dùng m phm xanh ca gii tr ti thành ph Đà Nẵng.
T khóa: M phm xanh; Ý định tiêu dùng; Hành vi tiêu dùng; Đà Nẵng.
ABSTRACT
This study examines the factors influencing the intention to purchase and purchasing behavior of
young people in Danang city towards green cosmetics. Based on survey data from 517
consumers, the results of the Structural Equation Modeling (SEM) analysis show that attitude,
environmental awareness, price perception, subjective norms, trust, availability, and perceived
quality have a positive impact on the intention to consume green cosmetics, which in turn affects
the actual purchasing behavior of green cosmetics. Based on these findings, the study proposes
several practical implications to enhance the consumption intention and promote the green
cosmetic consumption behavior among young people in Danang city.
Keywords: Green cosmetics; Intention to purchase; Purchasing behavior; Danang.
1. Giới thiệu
Nhiu vấn đề môi trường phát sinh trong
nhng thp k gần đây đã ảnh hưởng nghiêm
trọng đến cuc sống con người: trái đt nóng
lên, thng tng ozon, ô nhiễm nước không
khí, s phá hủy động thc vt, các hiện tượng
bất thường ca khí hậu như bão lt, hn hán,
sóng thn (United Nation, 2019). Do đó, con
người ngày càng quan m hơn đến bo v
môi trường, nht v trí ca người tiêu
dùng, nhn thức được trách nhim ca
mình trong vic khc phc nhng hu qu
nghiêm trọng đối với môi trường gây ra bi
vic sn xut và tiêu dùng hàng hóa. Điu này
đã dẫn đến xu hướng “tiêu dùng xanh” (green
consumption) khi người tiêu dùng la chn
nhng sn phm “xanh” không gây hi môi
trưng tài nguyên thiên nhiên (Testa
cng s, 2021).
1
Mt trong nhng th trường sn phm
xanh tiềm năng lớn m phm xanh. M
phm xanh là các sn phẩm làm đẹp được sn
xut t các thành phn t nhiên, hữu
thân thin với môi trường. Nhng sn phm
này thường không cha các hóa cht tng
hp, cht bo qun nhân to, hoc các thành
Phan Hoàng Long, Nguyn Th Mùi, Nguyn Th
Trà My
Trưng Đại hc Kinh tế - Đại học Đà Nẵng
Email: longph@due.udn.vn
TP CHÍ KHOA HC KINH T - S 12(03) 2025
63
phn ngun gc t động vt. M phm
xanh cũng thường được sn xut theo các quy
trình bn vng, không gây hại cho môi trường
không th nghiệm trên động vt (Ghazali
cng s, 2017; Limbu Ahamed, 2023;
Ali và cng s, 2023).
Th trường m phm xanh toàn cầu đang
tri qua s tăng trưởng đáng kể. D kiến s
tăng trưởng vi tốc độ tăng trưởng hàng năm
5,1% t năm 2024 đến năm 2029 (Global
Market Estimate, 2023). S tăng trưởng này
được thúc đy bi nhn thức ngày càng tăng
của người tiêu dùng v tác hi ca hóa cht
tng hp, nhu cầu ngày càng tăng đi vi các
sn phm thân thin với môi trường nh
hưởng ca mng hội các người nh
hưởng trong lĩnh vực làm đẹp. Quy th
trưng d kiến s đạt 60,22 t USD vào năm
2030 (Diligence Insights, 2024).
Ti Vit Nam, th trường m phẩm cũng
đang bùng nổ. Quy th trưng khong
2,5 t USD o m 2024 dự kiến s đạt
3,2 t USD vào năm 2030 vi tốc độ tăng
trưng 4,2% hàng năm (MarkNTel Advisors,
n.d.). Trong đó, xu hướng s dng m phm
xanh ngày càng tr nên ph biến nhiu
thương hiệu m phẩm xanh đã xuất hin
thành công trên th trưng
2
.
Mc dù vy, các nghiên cu vnh vi tiêu
dùng m phm xanh ca khách hàng Vit
Nam, đặc bit của người tr, nhóm khách
hàng ch cht ca m phm xanh, còn khá
ít. Hơn na, mi nghiên cu ch tp trung vào
mt vài khía cnh của nh vi người tiêu dùng
và chưa có nghiên cứu nào xem xét nh hưởng
ca nhn thc v giá, nim tin, cm nhn
v chất ng, c yếu t quan trng nh
hưởng đến hành vi tiêu dùng xanh (Gleim
cng s, 2013; De Medeiros và cng s, 2016;
2
https://dantri.com.vn/suc-khoe/xu-huong-my-
pham-xanh-va-tham-vong-cua-cac-doanh-nghiep-
viet-20200717163157910.htm
Wang cng s, 2019; Limbu Ahamed,
2023). Hơn nữa, các nghiên cứu này cũng
dng vic kim nghim các yếu t nh
hưởng đến ý định hành vi ch chưa xem xét
mi quan h giữa ý định hành vi tiêu dùng
thc tế. Đặc bit, các nghiên cu cho ch đ
này cho trường hp thành ph Đà Nẵng
còn hn chế, trong khi đây mt th trưng
rt tiềm năng cho m phm xanh khi dân
s tr, thu nhập ngày ng tăng nên ngày
càng nhiu doanh nghip địa phương cũng
như quốc tế đầu tư, khởi nghip trong th
trưng này (Trần Thương, 2019; Hoàng Hoài
Trinh, 2019).
Để lấp đầy khong trng nghiên cu này,
bài báo này m rng hình thuyết hành
vi kế hoch (Theory of Planned Behavior -
TPB) đ xut mt hình nghiên cu
toàn diện hơn với đa dạng các nhân t nh
hưởng đến ý đnh s dụng cũng như hành vi
s dng m phẩm xanh cho trường hp gii
tr ti thành ph Đà Nẵng.
2. Cơ s thuyết pơng pháp nghiên cu
2.1. Cơ sở lý thuyết
thuyết hành vi kế hoch (TPB) cho
rằng thái độ, chun ch quan kim soát
nhn thc hành vi nhng yếu t nn tng
ảnh hưởng đến hành vi của người tiêu dùng
thông qua ý định hành vi (Ajzen, 1991). TPB
đã được s dng ph biến trong các nghiên
cu v hành vi tiêu dùng xanh (Wu Chen,
2014; Lodorfos Dennis, 2008). Các nghiên
cứu trước đây về hành vi tiêu dùng m phm
xanh của người tiêu dùng ti Việt Nam cũng
ch yếu dựa trên hình TPB đã chỉ ra
mt s yếu t ảnh hưởng quan trng.
Nghiên cu ca Nguyễn Văn Thanh Trường
Nguyn Minh Tun (2024) da trên
hình TPB cho thấy thái độ, chun ch quan, ý
thc v môi trường và chất lượng cm nhn
ảnh hưởng đến ý định mua m phm xanh.
Nguyen cng s (2024) cũng tìm thy nh
hưởng của thái độ, chun ch quan, nhn thc
TRƯỜNG ĐẠI HC KINH T - ĐẠI HC ĐÀ NNG
64
v môi trường đến ý định s dng m phm
xanh. Hoang và cng s (2024) ch ra rng ý
thc v môi trưng nh hưởng đến chun
ch quan, t đó tác động n ý định s dng
m phm xanh. Phu cng s (2024) m
rng hình TPB và cho thy ngoài thái độ
và chun ch quan thì mt s yếu t khác như
mc giá hay s sn ca sn phẩm cũng
ảnh hưởng đến ý định s dng m phm xanh.
Tuy nhiên, th thy rng mt s nhân t
quan trọng đã được các nghiên cu quc tế v
hành vi tiêu dùng m phm xanh ch ra như
nhn thc v giá, nim tin, cm nhn v
chất lượng (Liobikie và Bernatonienė, 2017;
Thwe cng s, 2021; Limbu Ahamed,
2023) vẫn còn chưa được xem t. Ngoài ra,
ảnh hưởng của ý định hành vi đến hành vi mua
hàng cũng chưa đưc xem xét.
T phân tích sở lý thuyết trên, nghiên
cứu này đề xut mô hình nghiên cu là s m
rng ca hình TPB vi các biến nh
hưởng đến ý đnh hành vi s dng m phm
xanh như sau: thái độ, chun mc ch quan,
nhn thc v bo v môi trường, nhn thc v
giá, s sn có, nim tin, cm nhn v cht
ợng. hình cũng xem xét ảnh hưởng ca
ý định tiêu dùng đến hành vi tiêu dùng m
phẩm xanh để kim nghim liu nhng khách
hàng ý định tiêu dùng m phm xanh
thc s biến ý định thành hành vi tiêu dùng
hay không.
2.1.1. Thái độ
Trong hình TPB, thái độ th hin s
đánh giá tích cực hay tiêu cc của cá nhân đối
vi mt hành vi c th ảnh ng tích
cực đến ý định thc hiện hành vi đó (Ajzen,
1991). Nhiu nghiên cứu đã xác định nh
hưởng của thái độ đối với ý định tiêu dùng
sn phm xanh (Joshi Rahman, 2015;
Zaremohzzabieh cng sự, 2021). Đối vi
m phm xanh, Nguyễn Văn Thanh Trường
Nguyn Minh Tun (2024) Nguyen
cng s (2024) đều cho thấy thái độ ca
khách hàng đối vi vic tiêu dùng m phm
xanh ảnh hưởng tích cực đến ý định mua
hàng ca họ. Do đó, chúng tôi đề xut gi
thuyết nghiên cu sau:
H1: Thái đ ảnh hưởng tích cực đến ý
định tiêu dùng m phm xanh.
2.1.2. Chuẩn mực chủ quan
Trong hình TPB, chun mc ch quan
liên quan đến áp lc hội mà người tiêu
dùng cm nhận được khi thc hin (hoc
không thc hin mt hành vi) nh
hưởng quan trọng đến ý định thc hin hành
vi đó (Ajzen, 1991). Trong bối cnh mua sm
m phm xanh, chun mc ch quan th
bao gm các xu hướng phong trào xã hi
khuyến kch vic s dng m phm xanh
cũng như ảnh hưởng t người thân bn bè.
Nhiu nghiên cứu đã chỉ ra rng chun mc
ch quan có mi liên h tích cc với ý định
hành vi mua sm các sn phm hoc dch v
xanh, bao gm m phm xanh (Shimul
cng s, 2022; Roh cng s, 2022; Hoang
cng s, 2024; Nguyen cng s, 2024;
Phu cng s, 2024). Do đó, chúng tôi đưa
ra gi thuyết sau:
H2: Chun mc ch quan ảnh hưởng
tích cực đến ý định tiêu dùng m phm xanh.
2.1.3. Nhận thức về bảo vệ môi trường
Nhn thc v bo v môi trường là s hiu
biết nhn thc ca nhân v các vấn đề
đe dọa đến môi trường tm quan trng ca
vic bo v môi trường. Các nghiên cứu trước
đây cho thấy các khách hàng, đặc bit
nhng khách hàng tr tui, nhn thc v
bo v môi trường s thay đổi hành vi tiêu
dùng của mình, hướng đến các sn phm xanh
vic sn xut tiêu dùng chúng không
gây hại cho môi trường (Lin và Niu, 2018; Al
Mamun cng s, 2020; Zhuang cng
s, 2021; Nguyen và cng s, 2022). Da trên
điều này, gi thuyết sau được đề xut:
TP CHÍ KHOA HC KINH T - S 12(03) 2025
65
H3: Nhn thc v bo v môi trường
ảnh hưởng tích cực đến ý định tiêu dùng m
phm xanh.
2.1.4. Đạo đức kinh doanh (ĐĐ)
Chang Wildt (1994) cho thy giá c
mt yếu t quan trọng tác động đến ý định
mua hàng ca khách hàng. Các nghiên cu
trước đây cho thấy, mc nhn thc v bo
v môi trường th thúc đẩy vic tiêu dùng
sn phm xanh, bao gm m phm xanh,
nhưng giá cả vn yếu t quan trng cn
được cân nhc (Laroche cng s, 2001;
Dangelico Vocalelli, 2017). Các sn phm
m phẩm xanh giá cao hơn m phm
thông thường, điều này to ra s phân vân đối
vi nhiều người tiêu dùng (Dangelico
Vocalelli, 2017). Tuy nhiên, nếu các thương
hiu m phm xanh th gii thích ràng
v lợi ích lâu dài và tác đng tích cc ca sn
phẩm đối vi sc khỏe môi trường, người
tiêu dùng s nhn thc rng giá c ca m
phm xanh phù hp sn sàng chi tr
(Liobikienė Bernatonienė, 2017; Limbu
Ahamed, 2023). Do đó, giả thuyết sau được
đề xut:
H4: Nhn thc v giá ảnh hưởng tích
cực đến ý định tiêu dùng m phm xanh.
2.1.5. Sự sẵn có
Ngoài giá c thì s sẵn cũng thể tr
thành mt rào cn trong vic tiêu dùng sn
phm xanh nếu các sn phm xanh không
sn ti các ca hàng m phm, siêu th,
khó th mua trc tuyến mt cách thun
tiện. Ngược li, khi các sn phm xanh d
dàng sn trong các ca hàng qua các
kênh bán hàng trc tuyến, người tiêu dùng
xu hướng mua chúng nhiều hơn, thậm chí h
sn sàng chi tr thêm cho s tin lợi đó
(Vermeir Verbeke, 2006; Gleim cng
s, 2013). T nhng kết qu này, chúng tôi đề
xut gi thuyết sau:
H5: S sn ảnh hưởng tích cực đến
ý định tiêu dùng m phm xanh.
2.1.6. Niềm tin
Trong bi cnh tiêu dùng xanh, Chen
(2010) định nghĩa niềm tin xanh “sự sn
lòng da vào một đối tượng da trên nim tin
hoc k vng xut phát t độ tin cy, lòng tt
kh năng của đối tượng đó về hiu sut
môi trường”. Các nghiên cứu trước đây đã
cho thy nim tin của người tiêu dùng v cht
ng, tính an toàn cam kết bo v môi
trưng của các thương hiệu yếu t quan
trng khiến người tiêu dùng quyết định chn
la sn phm xanh thay vì các sn phm khác
(Teng Wang, 2015; Lavuri cng s,
2022). S minh bch v quy trình sn xut,
ngun gc nguyên liu cam kết thc hin
các chun mc bo v môi trường giúp cng
c nim tin của người tiêu dùng và nâng cao ý
định mua hàng (Chen Chang, 2012;
Wasaya cng s, 2021; Thwe cng s,
2021). Điều này càng ý nghĩa trong thời
điểm hin nay, khi tính minh bch trong
thông tin v sn phm là còn hn chế dẫn đến
tình trạng “tẩy xanh” của các thương hiệu làm
xói mòn nim tin của người tiêu dùng
3
. Do
đó, chúng tôi đề xut gi thuyết sau:
H6: Nim tin ảnh hưởng tích cực đến ý
định tiêu dùng m phm xanh.
2.1.7. Cảm nhận về chất lượng
Cm nhn v chất lượng là khái nim dùng
để ch s đánh giá tổng th của người tiêu
dùng v chất lượng ca sn phm dch v
(Chen Chang, 2013). Yếu t này phn ánh
cách thức người tiêu dùng nhn thc v
hiu quả, độ t tri s hoàn ho ca sn
phm. Cm nhn v chất lượng giúp khách
hàng an tâm tin tưởng khi mua hàng. Các
3
https://vneconomy.vn/cac-thuong-hieu-lam-dep-
lon-cung-su-dung-chieu-tro-tay-xanh.htm
TRƯỜNG ĐẠI HC KINH T - ĐẠI HC ĐÀ NNG
66
nghiên cứu trước đây đã cho thấy cm nhn
v chất lượng đóng vai trò quan trng trong
việc hình thành ý định s dng sn phm
xanh (Chen Chang, 2013; Michael, 2014;
Wasaya cng s, 2021; Nguyễn Văn
Thanh Trường Nguyn Minh Tun, 2024).
Dựa trên điều này, gi thuyết sau được hình
thành:
H7: Cm nhn v chất lượng nh
hưởng tích cực đến ý định tiêu dùng m phm
xanh.
2.1.8. Ý định tiêu dùng hành vi tiêu dùng
Ý định được hiu mt quyết tâm hành
động ca một người theo mt cách nhất định
(Ramayah cng sự, 2010). Ý định tiêu
dùng đề cp s sn sàng mua sn phm ca
khách hàng, gia tăng việc tiếp tc s dng
sn phẩm đó, thể hiện động lc của người tiêu
dùng trong vic n lc thc hin hành vi.
thuyết người tiêu dùng ch ra rằng người tiêu
dùng trải qua giai đoạn ý định mua trước
khi đi tới quyết định mua hay nói cách khác
giữa ý định tiêu dùng và hành vi tiêu dùng tn
ti mi quan h nhân quả. Do đó, chúng i
đưa ra giả thuyết sau:
H8: Ý định tiêu dùng m phm xanh
ảnh hưởng tích cực đến hành vi tiêu dùng m
phm xanh.
Hình 1. Mô hình nghiên cứu đề xut
2.2. Phương pháp nghiên cứu
2.2.1. Thiết kế nghiên cứu
Nghiên cu này s dụng phương pháp
định lượng để kiểm định mô hình nghiên cu.
Đầu tiên, bn câu hỏi được phát trin da trên
các nghiên cứu trước đây đưc tinh chnh
cho phù hp vi bi cnh nghiên cu. D liu
khảo sát đưc thu thp làm sch, a
x bng phn mm SPSS 29 AMOS
29. D liu nghiên cứu được phân tích thông
qua các bước: (1) Kiểm định độ tin cy thang
đo bằng Cronbach’s Alpha; (2) Phân tích yếu
t khám phá EFA, yếu t khẳng định CFA; và
(3) Phân tích hình cu trúc SEM. Kết qu
nghiên cu s ch ra mức độ ảnh ng ca
tng yếu t tác động đến hành vi tiêu dùng
m phẩm xanh thông qua ý định tiêu dùng m
phm xanh. T đó, nhóm tác gi có th đưa ra
các kết lun khuyến ngh phù hp cho các
bên liên quan.
2.2.2. Thiết kế thang đo
Thang đo Likert 5 điểm (t 1 - hoàn toàn
không đồng ý đến 5 - hoàn toàn đồng ý) được