NGÔ THÀNH VINH – Kết quả chọn lọc nhân thuần qua 2 thế hệ của 2 nhóm giống cừu ...
1
KẾT QUẢ CHỌN LỌC NHÂN THUẦN QUA 2 THẾ HỆ CỦA 2 NHÓM GIỐNG
CỪU LÔNG TƠI, LÔNG BỆN
Ngô Thành Vinh*, Đinh Văn Bình, Nguyễn Đức Tưởng, Ngô Hồng Chín, Ngọc Thị Thiểm
Ngô Quang Hưng và Chu Đức Tụy
Trung tâm Nghiên cứu Dê và Thỏ Sơn Tây – Hà Nội
*Tác giả liên hệ: Ngô Thành Vinh - Trung tâm nghiên cứu Dê và Thỏ Sơn Tây -Hà Nôi
Tel: 0912.497.160 ; Fax: (04) 33.838.889 ; Email: ngothanhvinh1962@gmail.com
ABSTRACT
Two generations selection of smooth and twist coat sheep of Phan rang breed
A two generations selection program of the smooth and twist coat sheep was separatelly conducted. It was shown
that by selection the percentage of dissociation of wool appearances were reduced from one generation to
another. Though the oriented selection,the percentage of sheep having a wool appearance similar to the previous
generation was increased from 83.4 to 86.3% and from 79.1 to 82.1% for smooth and twist coat sheep groups,
respectively.
However, there was no significant difference in some physiological and biological parameters of blood, body
temperature, heart rate, breathe rate and rumen between smooth and twist coat sheep groups. The length between
litters was 260-261 days in the smooth coat sheep group and 277-279 days in the twist coat sheep group. The
mortanity rate at weaning were 4.8% and 7.4% for smooth and twist coat sheep groups, respectively. The litter
size was 1.4 in the smooth coat shep group and 1.29 in the twist coat sheep group. In general, the smooth coat
sheep had a better reproductive performance than the the twist coat seep.
Key words: Sheep, smooth, twist, generation
ĐĂT VẤN ĐỀ
Giống cừu Phan Rang có đặc điểm nhỏ con, năng suất thấp, nhưng chất lượng thịt ngon, khả
năng chống chịu bệnh tật tốt, chịu được kham khổ, dễ nuôi. Chính vì vậy, trải qua hàng trăm
năm, các thế hệ vẫn tồn tại và được nuôi rộng rãi ở các trang trại vừa và nhỏ ở các tỉnh Ninh
Thuận, Bình Thuận. Hơn 10 năm qua, cừu Phan Rang đã có mặt ở một số tỉnh miền Bắc: Hà
Tây, Hải Dương, Quảng Ninh và Ninh Bình, nhưng với số lượng chưa nhiều. Trong nhiều
năm qua, công tác giống chăn nuôi cừu chủ yếu vẫn được tiến hành theo phương pháp nhân
giống chọn lọc tự nhiên, chỉ dựa vào kinh nghiệm là chính: đánh giá kiểu hình các tính trạng,
ghép đôi giao phối tránh đồng huyết, chưa quan tâm để đạt tiến bộ di truyền và hiệu quả tốt
trong công tác chọn lọc nhân giống. Hơn nữa, việc theo dõi quản lý đàn giống còn gặp nhiều
hạn chế, dẫn đến hiện tượng đồng huyết, tỷ lệ loại thải khá cao. Trong quá trình chăm sóc
nuôi dưỡng và kết hợp với kết quả điều tra (Đinh Văn Bình và Nguyễn Kim Lin, 2007) cho
thấy, xuất hiện hai nhóm giống cừu chủ yếu có kiểu hình lông tơi và lông bện. Trong đó, cừu
có kiểu hình lông tơi là chủ yếu, chiếm >75% tổng đàn, nhưng chưa được chú trọng chọn lọc.
Chính vì vậy, việc chọn lọc nhân thuần giống cừu lông tơi, lông bện là hết sức cần thiết, là cơ
sở để tạo đàn giống có chất lượng tốt, góp phần thúc đẩy chăn nuôi cừu phát triển. Đánh giá
khả năng sản xuất, xác định tính trạng ưu thế của hai dòng cừu lông tơi, lông bện để chọn lọc
nhân thuần. Vì vậy, chúng tôi tiến hành đề tài: “Chọn lọc nhân thuần của hai nhóm giống cừu
lông tơi, lông bện qua hai thế hệ” nhằm đánh giá khả năng sản xuất của hai nhóm cừu lông
tơi, lông bện.
VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Đối tượng nghiên cứu
VIỆN CHĂN NUÔI - Tạp chí Khoa học Công nghệ Chăn nuôi - Số 17-Tháng 4-2009
2
Trên cừu đực và cừu cái sinh sản thuộc hai nhóm giống cừu Phan Rang lông lơi, lông bện.
Nội dung nghiên cứu
Chọn lọc nhân thuần 2 nhóm giống cừu lông tơi, lông bện qua các thế hệ. Đánh giá khả năng
sản xuất của 2 nhóm giống cừu lông tơi, lông bện.
Phương pháp và các chỉ tiêu nghiên cứu
Toàn bộ số cừu được đánh số, nuôi nhốt theo nhóm, có lý lịch theo dõi (ngày, tháng, năm
sinh, ngày phối, ngày đẻ…). Lập sổ sách để theo dõi cá thể theo từng nhóm giống cừu. Theo
dõi sự phân ly màu lông của từng cá thể theo nhóm giống. Theo dõi khả năng sinh trưởng,
phát triển (cân khối lượng cừu từ sơ sinh qua các giai đoạn tuổi cho đến khi cừu bắt đầu phối
giống, đẻ lứa đầu). Theo dõi khả năng sinh sản (số con/lứa, số lứa đẻ/cái/năm, khoảng cách
giữa 2 lứa đẻ, tỷ lệ nuôi sống từ sơ sinh đến sau cai sữa…)
Thời gian nghiên cứu
Đề tài được tiến hành từ tháng 1/2006 đến 12/2007
Địa điểm nghiên cứu
Trung tâm nghiên cứu Dê và Thỏ Sơn Tây; Trạm nghiên cứu Thực nghiệm và Nhân giống dê
cừu Ninh Thuận và 7 hộ chăn nuôi cừu ở Ninh Thuận.
Xử lý số liệu
Dùng phương pháp Anova, GLM thuộc phần mềm Minitab13.
KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
Đặc điểm sinh học của 2 nhóm giống cừu lông tơi, lông bện
Đặc điểm ngoại hình
Cừu lông tơi
Kiểu lông: Bông, xốp, dài, mềm, mượt, luôn duỗi thẳng, các lông không dính với nhau không
tạo mảng, lông dài rẽ sang 2 bên sườn. Màu lông: có màu trắng ngà vàng, một số đốm xám
hoặc nâu. Khả năng sản xuất: Cừu 12 tháng tuổi, con cái đạt 21- 26kg; con đực 23- 29kg.
Cừu lông bện
Kiểu lông: Lông xoăn nhiều nếp gấp, lông nhỏ, ráp, tạo những mảng lớn và dày trên cơ thể.
Màu lông: Cừu lông bện có 3 màu: màu trắng ngà vàng, trắng đốm nâu, xám nhưng chủ yếu là
trắng ngà vàng. Khả năng sản xuất: Cừu 12 tháng tuổi, con cái từ 20- 24kg; con đực 23- 27kg.
Tỷ lệ phân ly kiểu hình lông của cừu lông tơi, lông bện
Kết quả tại Bảng 1 cho thấy, qua hai năm theo dõi chon lọc nhân đàn cho kết quả về sự phân
ly kiểu hình lông ở các thế hệ sau đều tăng lên, cừu lông tơi là 83,4%- 86,3%, cừu lông bện từ
79,1%- 82,1% nhưng không có sự khác biệt (p>0,05) giữa cừu lông tơi và cừu lông bện.
Chứng tỏ có tính ổn định rất cao về tính trạng phân ly kiểu hình lông tơi, lông bện. Điều này
chứng tỏ cừu lông tơi và lông bện khi tiến hành nhân thuần ở đời con có kiểu hình giống bố
mẹ tương ứng từ 86,3 - 82,1%. Trong quá trình nhân giống, tỷ lệ xuất hiện kiểu lông bện hoặc
lông tơi khác với bố mẹ khoảng <20% số cừu sinh ra không giống với kiểu hình lông của bố
NGÔ THÀNH VINH – Kết quả chọn lọc nhân thuần qua 2 thế hệ của 2 nhóm giống cừu ...
3
mẹ. Với việc chọn lọc cừu đực giống tốt, sẽ tạo nên thuần nhất kiểu hình lông ở những lứa đẻ
tiếp sau có kiểu hình lông giống bố mẹ ngày càng cao.
Bảng 1. Tỷ lệ phân ly kiểu hình lông của cừu lông tơi và lông bện
Thế hệ 1 Thế hệ 2
Địa
điểm
Nhóm
giống cừu Tổng
đàn
Số
con
đẻ ra
Giống
bố mẹ
Phân ly
kiểu
hình %
Tổng
đàn
Số
con
đẻ ra
giống
bố mẹ
Phân ly
kiểu
hình%
Lông tơi 382 245 208 85, 8 427 273 239 87,5 Ninh
thuận Lông bện 63 37 30 81,1 43 37 31 83,7
Lông tơi 68 56 43 76,8 72 63 51 80,9 Trung
tâm Lông bện 52 44 34 77,3 48 41 33 80,5
Lông tơi 450 301 251 83,4 499 336 290 86,3
BQ Lông bện 115 81 64 79,1 91 78 64 82,1
Thế hệ 1, tỷ lệ phân ly kiểu hình lông ở nhóm cừu lông bện đạt 79,1%, thế hệ 2, tỷ lệ phân ly
kiểu hình lông bện ở nhóm cừu này đạt 82,1%. Cừu lông tơi có kiểu hình lông giống bố mẹ
khá cao, 83,4% ở thế 1, ở nhóm cừu lông tơi là 86,3% ở thế hệ 2. Sự phân ly kiểu hình lông ở
giai đoạn từ sơ sinh đến 9 tháng tuổi rất khó phân biệt về kiểu hình, hầu như không có gì khác
biệt giữa hai kiểu hình lông. Chỉ đến khi cừu bắt đầu tuổi phối giống, sinh đẻ, lúc đó mới có
sự khác biệt rõ rệt. Vì vậy, chỉ có thể đánh giá là cừu lông tơi hay lông bện khi cừu đạt độ tuổi
từ 12 tháng trở lên.
Khả năng sinh trưởng qua các tháng của cừu lông bện ở thế hệ 1 và thế hệ 2
Kết quả trình bày trong Bảng 2 cho thấy, khối lượng (KL) sơ sinh của cừu đực lông bện ở thế
hệ 2 cao hơn ở thế hệ 1. Khối lượng qua các tháng tuổi của cừu lông bện ở thế hệ 2 cũng cao
hơn thế hệ 1 và không có sự khác về mặt thống kê (p>0,05). Điều này cho thấy, có sự ổn định
về tính trạng KL giữa các thế hệ của cừu có kiểu hình lông bện. Như vậy, tốc độ sinh trưởng
của cừu ổn định qua các thế hệ. Kết quả này cũng phù hợp với điều tra của Đinh Văn Bình và
Nguyễn Kim Lin, (2007) về cừu lông bện nuôi ở Ninh Thuận và Bình Thuận
Bảng 2. Khối lượng qua các tháng tuổi của cừu lông bện thế hệ 1 và 2 (kg)
Nhóm cừu lông bện
Tháng tuổi Giới tính n. Thế hệ 1
Mean ± SE n. Thế hệ 2
Mean ± SE
Đực 26 2,36±0,9 28 2,46± 0,5
Sơ sinh Cái 22 2,25± 0,8 27 2,23±0,4
Đực 24 12,3± 4,4 23 12,2± 5,5
3 Tháng Cái 28 11,4±6,1 24 10,9± 3,8
Đực 23 16,9± 2,7 24 17,6±7,7
6 Tháng Cái 19 16,1 ±1,7 22 15,6±6,6
Đực 26 20,9± 8,5 21 21,6± 5,9
9 Tháng Cái 15 20,1 ±1,9 22 19,6±4,8
Đực 19 24,7 ±8,9 24 25,4±7,2
12 Tháng Cái 56 22,6± 7,7 18 23,4±5,5
Khối lượng qua các tháng tuổi của cừu lông tơi ở thế hệ 1 thế hệ 2
VIỆN CHĂN NUÔI - Tạp chí Khoa học Công nghệ Chăn nuôi - Số 17-Tháng 4-2009
4
Bảng 3 cho thấy, khối lượng qua các tháng tuổi của cừu lông tơi ở thế hệ 1 và thế hệ 2 là
tương đương nhau, không có sự khác nhau về mặt thống kê (P>005). Như vậy, sự ổn định về
tính trạng khối lượng giữa các thế hệ qua các tháng tuổi của cừu có kiểu hình lông tơi cũng
cho thấy tốc độ sinh trưởng của cừu ổn định qua các thế hệ.
Bảng 3. Khối lượng qua các tháng tuổi của cừu lông tơi ở thế hệ 1 và 2 (kg)
Nhóm cừu lông tơi
Tháng tuổi Giới tính n (con) Thế hệ 1
Mean±SE n (con) Thế hệ 2
Mean±SE
Đực 65 2,54±0,6 32 2,61± 0,5
Sơ sinh Cái 70 2,36± 0,52 31 2,35±0,5
Đực 63 12,6±6,4 23 13,5± 8,8
3 Tháng Cái 66 11,7±6,4 27 10,7± 6,6
Đực 61 16,9± 2,4 22 17,4±9,7
6 Tháng Cái 63 15,4 ±6,7 26 14,7±6,2
Đực 58 21,8± 8,3 21 22,5± 9,6
9 Tháng Cái 61 19,6 ±7,2 23 19,8±6,2
Đực 55 27,9±8,1 21 29,6±5,2
12 Tháng Cái 58 24,6± 5,7 23 25,5±2,7
Khả năng sinh sản của 2 nhóm giống cừu ở thế hệ 1 theo lứa đẻ
Bảng 4. Năng suất sinh sản của 2 nhóm giống cừu ở thế 1
Cừu Lứa đẻ n.
(con)
Số con
sinh
ra/lứa
Khoảng cách
lứa đẻ (ngày)
Mean±SE
Pss
(kg)
Mean±SE
P 3 th
(Kg)
Mean±SE
12 th
(Kg)
Mean±SE
Lứa 1 82 1,25 269± 13 2,24±0,05 12,12±0,45 23,54± 0,77
Lứa 2 78 1,29 258± 12 2,64±0,07 12,38±o,34 23,74±0,94
Lứa 3 47 1,42 265± 16 2,54±0,10 12,35±0,37 25,2±1,52
Lứa 4 47 1,55 261± 14 2,67±0,09 12,49±0,42 29,25±1,74
≥Lứa 5 33 1,51 247± 23 2,70±0,11 13,16±0,52 29,36±1,75
Lông
tơi
TB 57 1,4 260±15 2,56±0,08 12,5± 0,42 26,22± 1,34
Lứa 1 32 1,1 283± 17 2,23±0,07 11,12±0,38 23,54±0,95
Lứa 2 31 1,22 279± 19 2,34±0,23 11,38±0,42 23,74±1,23
Lứa 3 30 1,32 267± 16 2,46±0,15 11,79±0,57 25,24±1,35
Lứa 4 27 1,33 269± 15 2,52±0,14 12,19±0,51 25,75±1,42
Lông
bện
Lứa ≥5 22 1,36 271± 26 2,55±0,12 12,16±0,43 26,86±1,57
TB 23 1,27 279±18 2,42± 0,14 11,73±0,46 25,03±1,3
Kết quả ở Bảng 4 cho biết, khoảng cách lứa đẻ của cừu lông tơi và lông bện thế hệ 1 có sự
khác nhau rõ rệt với (p<0,05) cừu lông bện có khoảng cách lứa đẻ dài hơn (279 ngày) so với
khoảng cách lứa đẻ của cừu lông tơi (260 ngày).Như vậy, khả năng sinh sản của nhóm cừu
lông tơi có tính trạng về sinh sản là tốt.
Bảng 4 còn cho thấy, ở cừu lông tơi số con sinh/lứa tăng từ 1,25con ở lứa 1 đến 1,51con ở lứa
5 và ổn định. Lứa 4 và 5 cho số con/lứa là cao nhất, điều đó khẳng định số con/lứa ổn định và
NGÔ THÀNH VINH – Kết quả chọn lọc nhân thuần qua 2 thế hệ của 2 nhóm giống cừu ...
5
tăng lên ở các lứa sau. Trung bình số con /lứa là 1,4 con/lứa. Kết quả này ở cừu lông tơi sau
khi chọn lọc 2 năm cho kết quả cao hơn cừu ở Ninh Thuận (1,33 con/lứa) (Nguyễn Thị Mai và
cs, 2005).
Còn ở cừu lông bện, số con sinh ra/lứa có sự khác nhau qua các lứa đẻ và tăng từ 1,1 (lứa 1)
tăng từ 1,33 – 1,36 (lứa 4 và 5) nhưng so với cừu lông tơi thì tỷ lệ này thấp hơn . Trung bình ở
nhóm cừu lông bện là 1,27 con/lứa tương đương với đàn cừu nuôi ở Ninh Thuận (Đinh văn
Bình và Nguyễn Kim Lin, 2007). Nhóm cừu lông tơi là 1,4 cao hơn hẳn nhóm cừu lông bện.
Điều này chứng tỏ, khả năng sinh sản của cừu lông tơi tốt hơn cừu lông bện ở cùng thế hệ 1.
Chính vì vậy, khoảng cách lứa đẻ của cừu lông tơi tương đối ổn định không có sự khác nhau
nhiều về khoảng cách lứa đẻ qua các lứa trung bình 260 ngày, ngắn hơn 19 ngày so với nhóm
cừu lông bện. Nhìn chung, khoảng cách lứa đẻ của cừu lông tơi ở thế hệ 1 qua các lứa ngắn
hơn so với cừu lông bện và có sự sai khác có ý nghĩa về mặt thống kê (p<0,05). Khối lượng sơ
sinh; 3 tháng tuổi và 12 tháng tuổi theo lứa đẻ của cừu lông tơi có khối lượng cao hơn cừu
lông bện cùng thế hệ 1. Tuy nhiên, không có sự sai khác rõ rệt (p>0,05).
Khả năng sinh sản của 2 nhóm cừu ở thế hệ 2 theo lứa đẻ
Bảng 5. Năng suất sinh sản của 2 nhóm giống cừu ở thế 2
Cừu Lứa
đẻ
n.
(con)
Số con
sinh
ra/lứa
Khoảng cách
lứa đẻ (ngày)
Mean±SE
Pss
(Kg)
Mean±SE
P 3 tháng
(Kg)
Mean±SE
P 12 th
(Kg)
Mean±SE
Lứa 1
63 1,23 263± 15 2,35±0,57 11,80±0,31 25,71±1,54
Lứa 2
49 1,32 258± 14 2,59±0,72 12,38±0,32 25,42 ±1,06
Lứa 3
39 1,41 262± 16 2,54±0,17 12,77±0,34 29,25 ±1,55
Lứa 4
38 1,57 271± 17 2,68±0,92 12,97±0,47 28,36±1,86
Lông
tơi
Lứa 5
25 1,52 256± 23 2,72±0,12 13,25±0,53 29,35±1,16
TB 43 1,41 261±17 2,66±0,5 12,53±0,44 27,62±1,34
Lứa 1
33 1,1 267± 12 2,23±0,04 12,12±0,35 23,66±1,16
Lứa 2
32 1,22 279± 19 2,36±0,52 12,37±0,33 23,74±0,93
Lứa 3
27 1,36 274± 16 2,46±0,36 11,79±0,37 25,94±1,54
Lứa 4
24 1,35 283± 15 2,52±0,16 12,35±0,42 26,72±1,57
Lông
bện
Lứa 5
19 1,42 285± 26 2,58 ±0,24 12,49±0,53 27,34±1,78
TB 27 1,29 277±18 2,43±0,26 12,22±0,4 25,48±1,4
Kết quả Bảng 5 cho thấy, khoảng cách lứa đẻ của cừu lông tơi và lông bện có sự khác nhau rõ
rệt (p<0,05). Cừu lông bện có khoảng cách lứa đẻ dài hơn (277 ngày) so với khoảng cách lứa
đẻ của cừu lông tơi (261 ngày) ở thế hệ 2. Điều này có nghĩa là, và có sự khác nhau rõ rệt về
khoảng cách lứa đẻ P<0,05 giữa nhóm cừu lông tơi so với nhóm cừu lông bện (Lông tơi có
khoảng cách lứa đẻ ngắn hơn). Như vậy, khả năng sinh sản của nhóm cừu lông tơi (tính trạng
về sinh sản) là rất tốt cho cả thế hệ 1 và 2.
Bảng 5 còn cho thấy, ở cừu lông tơi ở thế hệ 2 có số con sinh ra/lứa tăng lên từ 1,23 con ở lứa
1 đến 1,52 con ở lứa 5. Ở lứa 4 và 5, số con sinh ra/lứa là ổn định và cao nhất, điều đó khẳng
định, số con sinh ra/lứa tăng lên ở các lứa đẻ sau. Trung bình số con sinh ra/lứa là 1,41
con/lứa. Cừu lông tơi sau chọn lọc 2 năm cho kết quả cao hơn cừu ở Ninh Thuận 1,33 con/lứa
(Nguyễn Thị Mai và cs, 2005). Còn ở cừu lông bện có số con sinh ra/lứa có sự khác nhau qua
các lứa đẻ và tăng lên từ 1,1 con/lứa ở lứa 1 tăng dần từ 1,35 - 1,42 con/lứa ở lứa 4 và 5, so