Nguyeân lyù keá toaùn ThS. Nguyeãn Chí Hieáu
1
CHÖÔNG 1: TOÅNG QUAN VEÀ KEÁ TOAÙN
1.1. Nhöõng vaán ñeà chung veà keá toaùn
1.1.1. Caùc khaùi nieäm duøng trong keá toaùn
Keá toaùn laø vieäc thu thaäp, xöû lyù, kieåm tra, phaân tích vaø cung caáp thoâng tin kinh teá, taøi
chính döôùi hình thöùc giaù trò, hieän vaät vaø thôøi gian lao ñoäng.
Keá toaùn taøi chính laø vieäc thu thaäp, xöû lyù, kieåm tra, phaân tích vaø cung caáp thoâng tin
kinh teá, taøi chính baèng baùo caùo taøi chính cho ñoái töôïng coù nhu caàu söû duïng thoâng tin
cuûa ñôn vò keá toaùn.
Keá toaùn quaûn trò laø vieäc thu thaäp, xöû lyù, phaân tích vaø cung caáp thoâng tin kinh teá, taøi
chính theo yeâu caàu quaûn trò vaø quyeát ñònh kinh teá, taøi chính trong noäi boä ñôn vò keá
toaùn.
Nghieäp vuï kinh teá, taøi chính laø nhöõng hoaït ñoäng phaùt sinh cuï theå laøm taêng, giaûm taøi
saûn, nguoàn hình thaønh taøi saûn cuûa ñôn vò keá toaùn.
Ñôn vò keá toaùn laø cô quan nhaø nöôùc, ñôn vò söï nghieäp, toå chöùc coù söû duïng kinh phí
ngaân saùch nhaø nöôùc; ñôn vò söï nghieäp, toå chöùc kh oâng söû duïng kinh phí ngaân saùch
nhaø nöôùc; doanh nghieäp thuoäc caùc thaønh phaàn kinh teá ñöôïc thaønh laäp vaø hoaït ñoäng
theo phaùp luaät Vieät Nam; chi nhaùnh, vaên phoøng ñaïi dieän cuûa doanh nghieäp nöôùc
ngoaøi hoaït ñoäng taïi Vieät Nam; hôïp taùc xaõ; hoä kinh doanh caù theå, toå hôïp taùc coù laäp
baùo caùo taøi chính.
Chöùng töø keá toaùn laø nhöõng giaáy tôø vaø vaät mang tin phaûn aùnh nghieäp vuï kinh teá, taøi
chính phaùt sinh vaø ñaõ hoaøn thaønh, laøm caên cöù ghi soå keá toaùn.
Taøi lieäu keá toaùn laø chöùng töø keá toaùn, soå keá toaùn, baùo caùo taøi chính, baùo caùo keá toaùn
quaûn trò, baùo caùo kieåm toaùn, baùo caùo kieåm tra keá toaùn vaø taøi lieäu khaùc coù lieân quan
ñeán keá toaùn.
Cheá ñoä keá toaùn laø nhöõng quy ñònh vaø höôùng daãn veà keá toaùn trong moät lónh vöïc hoaëc
moät soá coâng vieäc cuï theå do cô quan quaûn lyù nhaø nöôùc veà keá toaùn hoaëc toå chöùc ñöôïc
cô quan quaûn lyù nhaø nöôùc veà keá toaùn uyû quyeàn ban haønh.
Kieåm tra keá toaùn laø xem xeùt, ñaùnh giaù vieäc tuaân thuû phaùp luaät veà keá toaùn, söï trung
thöïc, chính xaùc cuûa thoâng tin, soá lieäu keá toaùn.
Hình thöùc keá toaùn laø caùc maãu soå keá toaùn, trình töï, phöông phaùp ghi soå vaø moái lieân
quan giöõa caùc soå keá toaùn.
Kyø keá toaùn laø khoaûng thôøi gian xaùc ñònh töø thôøi ñieåm ñôn vò keá toaùn baét ñaàu ghi soå
keá toaùn ñeán thôøi ñieåm keát thuùc vieäc ghi soå keá toaùn, khoùa soå keá toaùn ñeå laäp baùo caùo
taøi chính. Kyø keá toaùn goàm kyø keá toaùn naêm, kyø keá toaùn quyù, kyø keá toaùn thaùng.
1.1.2. Ñoái töôïng, nhieäm vuï vaø yeâu caàu keá toaùn
a. Ñoái töôïng keá toaùn
Ñoái töôïng keá toaùn thuoäc hoaït ñoäng kinh doanh goàm:
Taøi saûn ngaén haïn, taøi saûn daøi haïn;
Nôï phaûi traû, voán chuû sôû höõu;
Caùc khoaûn doanh thu, chi phí kinh doanh, chi phí khaùc vaø thu nhaäp;
Keát quaû vaø phaân chia keát quaû hoaït ñoäng kinh doanh.
b. Nhieäm vuï keá toaùn
Nguyeân lyù keá toaùn ThS. Nguyeãn Chí Hieáu
2
Thu thaäp, xöû lyù thoâng tin, soá lieäu keá toaùn theo ñoái töôïng vaø noäi dung coâng vieäc keá
toaùn, theo chuaån möïc vaø cheá ñoä keá toaùn.
Kieåm tra, giaùm saùt caùc khoaûn thu, chi taøi chính, caùc nghóa vuï thu, noäp, thanh toaùn
nôï; kieåm tra vieäc quaûn lyù, söû duïng taøi saûn vaø nguoàn hình thaønh taøi saûn; phaùt hieän vaø
ngaên ngöøa caùc haønh vi vi phaïm phaùp luaät veà taøi chính, keá toaùn.
Phaân tích thoâng tin, soá lieäu keá toaùn; tham möu, ñeà xuaát caùc giaûi phaùp phuïc vuï yeâu
caàu quaûn trò vaø quyeát ñònh kinh teá, taøi chính cuûa ñôn vò keá toaùn.
Cung caáp thoâng tin, soá lieäu keá toaùn theo quy ñònh cuûa phaùp luaät.
c. Yeâu caàu keá toaùn
Phaûn aùnh ñaày ñuû nghieäp vuï kinh teá, taøi chính phaùt sinh vaøo chöùng töø keá toaùn, soå keá
toaùn vaø baùo caùo taøi chính.
Phaûn aùnh kòp thôøi, ñuùng thôøi gian quy ñònh thoâng tin, soá lieäu keá toaùn.
Phaûn aùnh roõ raøng, deã hieåu vaø chính xaùc thoâng tin, soá lieäu keá toaùn.
Phaûn aùnh trung thöïc hieän traïng, baûn chaát söï vieäc, noäi dung vaø giaù trò cuûa nghieäp vuï
kinh teá, taøi chính.
Thoâng tin, soá lieäu keá toaùn phaûi ñöôïc phaûn aùnh lieân tuïc töø khi phaùt sinh ñeán khi keát
thuùc hoaït ñoäng kinh teá, taøi chính, töø khi thaønh laäp ñeán khi chaám döùt hoaït ñoäng cuûa
ñôn vò keá toaùn; soá lieäu keá toaùn phaûn aùnh kyø naøy phaûi keá tieáp theo soá lieäu keá toaù n cuûa
kyø tröôùc.
Phaân loaïi, saép xeáp thoâng tin, soá lieäu keá toaùn theo trình töï, coù heä thoáng vaø coù theå so
saùnh ñöôïc.
1.1.3. Nguyeân taéc keá toaùn
Nguyeân taéc giaù phí: Vieäc ño löôøng, tính toaùn taøi saûn, coâng nôï, voán vaø chi phí p haûi
ñaët treân cô sôû giaù phí. Giaù phí neâu leân laø giaù ñöôïc qui ñònh trong moät nghieäp vuï kinh
doanh.
Nguyeân taéc ghi nhaän doanh thu: Doanh thu laø soá tieàn kieám ñöôïc vaø ñöôïc ghi nhaän
khi quyeàn sôû höõu haøng hoùa baùn ra ñöôïc chuyeån gi ao vaø khi caùc dòch vuï thöïc hieän
ñöôïc chuyeån giao.
Nguyeân taéc phuø hôïp: Chi phí ñeå tính laõi, loã keá toaùn laø taát caû caùc giaù phí phaûi gaùnh
chòu ñeå taïo neân doanh thu ñaõ ghi nhaän trong kyø, vaø chi phí naøy phaûi phuø hôïp vôùi
khoaûn doanh thu maø Doanh nghieäp ñaït ñöôïc trong kyø.
Nguyeân taéc khaùch quan: Keá toaùn phaûi ñöôïc ñaët treân cô sôû caùc soá lieäu khaùch quan vaø
caùc quyeát ñònh khaùch quan trong phaïm vi ñaày ñuû nhaát coù theå ñöôïc. Soá lieäu keá toaùn
ñöôïc ghi cheùp vaø baùo caùo phaûi coù theå kieåm tra ñöôïc.
Nguyeân taéc nhaát quaùn: Quaù trình keá toaùn trong moät doanh nghieäp phaûi aùp duïng taát
caû caùc khaùi nieäm, caùc nguyeân taéc, caùc chuaån möïc vaø caùc phöông phaùp tính toaùn
treân cô sôû nhaát quan töø kyø naøy sang kyø khaùc.
Nguyeân taéc boùc traàn toaøn boä (nguyeân taéc coâng khai): Nguyeân taéc naøy yeâu caàu baùo
caùo taøi chính phaûi ñaày ñuû, deã hieåu ñoái vôùi ngöôøi söû duïng vaø phaûi bao goàm taát caû caùc
thoâng tin quan troïng lieân quan ñeán hoaït ñoäng kinh teá cuûa ñôn vò.
Nguyeân taéc thaän troïng: Khi coù nhieàu giaûi phaùp ñeå löïa choïn thì haõy löïa choïn giaûi
phaùp ít aûnh höôûng nhaát tôùi voán cuûa chuû sôû höõu.
Nguyeân taéc troïng yeáu: Vieäc baùm saùt trieät ñeå lyù thuye át keá toaùn laø khoâng caàn thieát khi
caùc khoaûn muïc khoâng ñuû yù nghóa quan troïng aûnh höôûng ñeán tính trung thöïc cuûa baùo
caùo taøi chính.
Nguyeân lyù keá toaùn ThS. Nguyeãn Chí Hieáu
3
Nguyeân taéc raïch roøi giöõa hai nieân ñoä: Caùc nghieäp vuï kinh teá phaùt sinh lieân quan ñeán
kyø hoaït ñoäng naøo phaûi ñöôïc ghi vaøo kyø hoaït ñoäng ñoù, khoâng ñöôïc ghi laãn loän giöõa
hai kyø vôùi nhau, nghieäp vuï kinh teá phaùt sinh kyø naøy khoâng ñöôïc ghi cho kyø sau hoaëc
ngöôïc laïi.
Nguyeân taéc löôõng dieän (nguyeân taéc keá toaùn keùp): Moã i nghieäp vuï keá toaùn phaùt sinh
ñeàu aûnh höôûng tôùi hai taøi khoaûn vaø caùc baûng keát quaû keá toaùn phaûi ñöôïc caân baèng vôùi
nhau sau moãi laàn phaûn aùnh nghieäp vuï kinh teá phaùt sinh, chaúng haïn khi mua haøng
hoùa nhaäp kho traû baèng tieàn maët thì haøng hoùa trong kho seõ taêng leân vaø tieàn maët
trong keùt saét seõ giaûm ñi.
1.1.4. Ñôn vò tính, chöõ vieát vaø chöõ soá söû duïng trong keá toaùn
a. Ñôn vò tính söû duïng trong keá toaùn
Ñôn vò tieàn teä laø ñoàng Vieät Nam (kyù hieäu quoá c gia laø “ñ”, kyù hieäu quoác teá laø
“VND”). Trong tröôøng hôïp nghieäp vuï kinh teá, taøi chính phaùt sinh laø ngoaïi teä, phaûi ghi
theo nguyeân teä vaø ñoàng Vieät Nam theo tyû giaù hoái ñoaùi thöïc teá hoaëc quy ñoåi theo tyû giaù
hoái ñoaùi do Ngaân haøng Nhaø nöôùc Vieät Nam coâng boá taïi thôøi ñieåm phaùt sinh, tröø tröôøng
hôïp phaùp luaät coù quy ñònh khaùc; ñoái vôùi loaïi ngoaïi teä khoâng coù tyû giaù hoái ñoaùi vôùi ñoàng
Vieät Nam thì phaûi quy ñoåi thoâng qua moät loaïi ngoaïi teä coù tyû giaù hoái ñoaùi vôùi ñoàng Vieät
Nam.
Ñôn vò hieän vaät vaø ñôn vò thôøi gian lao ñoäng laø ñôn vò ño löôøng chính thöùc cuûa
Coäng hoøa xaõ hoäi chuû nghóa Vieät Nam; tröôøng hôïp coù söû duïng ñôn vò ño löôøng khaùc thì
phaûi quy ñoåi ra ñôn vò ño löôøng chính thöùc cuûa Coäng hoøa xaõ hoäi chuû nghóa Vieät Nam.
b. Chöõ vieát vaø chöõ soá söû duïng trong keá toaùn
Chöõ vieát söû duïng trong keá toaùn laø tieáng Vieät. Tröôøng hôïp phaûi söû duïng tieáng nöôùc
ngoaøi treân chöùng töø keá toaùn, soå keá toaùn vaø baùo caùo taøi chính ôû Vieät Nam thì phaûi söû
duïng ñoàng thôøi tieáng Vieät vaø tieáng nöôùc ngoaøi.
Chöõ soá söû duïng trong keá toaùn laø chöõ soá AÛ-Raäp: 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9; sau chöõ
soá haøng nghìn, trieäu, tyû, nghìn tyû, trieäu tyû, tyû tyû phaûi ñaët daáu chaám (.); khi coøn ghi
chöõ soá sau chöõ soá haøng ñôn vò phaûi ñaët daáu phaåy (,) sau chöõ soá haøng ñôn vò.
1.2. Caùc baùo caùo taøi chính
1.2.1. Baûng caân ñoái keá toaùn
a. Khaùi nieäm
Baûng caân ñoái keá toaùn laø baùo caùo taøi chính toång hôïp, phaûn aûnh khaùi quaùt toaøn boä
giaù trò hieän coù vaø nguoàn hình thaønh taøi saûn ñoù cuûa doanh nghieäp taïi thôøi ñieåm nhaát
ñònh (cuoái thaùng, quyù hoaëc naêm).
Soá lieäu treân baûng caân ñoái keá toaùn cho bieát toaøn b oä giaù trò hieän coù cuûa doanh
nghieäp theo cô caáu cuûa taøi saûn vaø nguoàn voán hình thaønh taøi saûn ñoù.
b. Keát caáu vaø noäi dung cuûa baûng caân ñoái keá toaùn
Keát caáu cuûa Baûng caân ñoái keá toaùn goàm 2 phaàn: Phaàn Taøi saûn vaø phaàn Nguoà n voán
Phaàn taøi saûn: Caùc chæ tieâu ôû phaàn naøy phaûn aùnh toaøn boä giaù trò taøi saûn hieän coù cuûa
doanh nghieäp taïi thôøi ñieåm baùo caùo, theo cô caáu taøi saûn vaø hình thöùc toàn taïi trong
quaù trình kinh doanh cuûa doanh nghieäp. Taøi saûn ñöôïc phaân thaønh:
Phaàn A: Taøi saûn ngaén haïn
∙ Tieàn maët
∙ Tieàn göûi Ngaân haøng
∙ Tieàn ñang chuyeån
Nguyeân lyù keá toaùn ThS. Nguyeãn Chí Hieáu
4
∙ Ñaàu tö chöùng khoaùn ngaén haïn
∙ Ñaàu tö ngaén haïn khaùc
∙ Phaûi thu cuûa khaùch haøng
∙ Phaûi thu khaùc
∙ Taïm öùng
∙ Haøng mua ñang ñi ñöôøng
∙ Nguyeân lieäu, vaät lieäu
∙ Coâng cuï, duïng cuï
∙ Thaønh phaåm
∙ Haøng hoùa
∙ Haøng göûi ñi baùn
∙ ...
Phaàn B: Taøi saûn daøi haïn
∙ Taøi saûn coá ñònh höõu hình
∙ Taøi saûn coá ñònh thueâ taøi chính
∙ Taøi saûn coá ñònh voâ hình
∙ Baát ñoäng saûn ñaàu tö
∙ Ñaàu tö vaøo coâng ty con
∙ Voán goùp lieân doanh
∙ Ñaàu tö vaøo coâng ty lieân keát
∙ Ñaàu tö daøi haïn khaùc
∙ Kyù quyõ, kyù cöôïc daøi haïn
∙ ...
Phaàn nguoàn voán: Phaûn aùnh nguoàn hình thaønh taøi saûn hieän coù cuûa doanh nghieäp taïi
thôøi ñieåm baùo caùo. Caùc chæ tieâu nguoàn voán the å hieän traùch nhieäm phaùp lyù cuûa doanh
nghieäp ñoái vôùi taøi saûn ñang quaûn lyù vaø söû duïng ôû doanh nghieäp. Nguoàn voán ñöôïc
chia ra:
Phaàn A: Nôï phaûi traû
∙ Vay ngaén haïn
∙ Nôï daøi haïn ñeán haïn traû
∙ Phaûi traû cho ngöôøi baùn
∙ Thueá vaø caùc khoaûn phaûi noäp Nhaø nöôùc
∙ Phaûi traû ngöôøi lao ñoäng
∙ Phaûi traû noäi boä
∙ Phaûi traû, phaûi noäp khaùc
∙ Vay daøi haïn
∙ Nôï daøi haïn
∙ Traùi phieáu phaùt haønh
∙ Nhaän kyù quyõ, kyù cöôïc daøi haïn
∙ Thueá thu nhaäp hoaõn laïi phaûi traû
∙ ...
Phaàn B: Nguoàn voán chuû sôû höõu
∙ Nguoàn voán kinh doanh
∙ Quyõ ñaàu tö phaùt trieån
∙ Quyõ döï phoøng taøi chính
Nguyeân lyù keá toaùn ThS. Nguyeãn Chí Hieáu
5
∙ Caùc quyõ khaùc thuoäc voán chuû sôû höõu
∙ Lôïi nhuaän chöa phaân phoái
∙ Quyõ khen thöôûng, phuùc lôïi
∙ ...
Vì taøi saûn vaø nguoàn voán laø hai maët cuûa moät ñoái töô ïng keá toaùn neân Baûng caân ñoái keá
toaùn luoân luoân tuaân thuû nguyeân taéc caân ñoái sau:
TOÅNG TAØI SAÛN = TOÅNG NGUOÀN VOÁN
Keát caáu cuûa Baûng caân ñoái: Baûng caân ñoái keá toaùn coù theå ñöôïc laäp theo 2 caùch:
Caùch 1: laäp theo chieàu ngang (laäp theo maãu chöõ T)
BAÛNG CAÂN ÑOÁI KEÁ TOAÙN
Ngaøy …… thaùng …… naêm ……
TAØI SAÛN
NGUOÀN VOÁN
A. TAØI SAÛN NGAÉN HAÏN
A. NÔÏ PHAÛI TRAÛ
:
:
B. TAØI SAÛN DAØI HAÏN
B. NGUOÀN VOÁN CHUÛ SÔÛ HÖÕU
:
:
TOÅNG COÄNG
TOÅNG COÄNG
* Ngöôøi ta saép xeáp caùc chæ tieâu theo möùc ñoä löu hoaït (hay möùc ñoä thanh khoaûn),
tieàn ñöùng ñaàu, keá tieáp laø caùc khoaûn coù theå qui thaønh tieàn nhanh nhaát.
Caùch 2: Laäp baûng caân ñoái keá toaùn theo chieàu doïc .Thay vì ñöôïc trình baøy theo chieàu
ngang, Baûng caân ñoái keá toaùn coù theå ñöôïc trình baøy theo chieàu doïc cuõng goàm hai phaàn
Taøi saûn vaø Nguoàn voán.
c. AÛnh höôûng cuûa caùc nghieäp vuï kinh doanh ñeán baûng caân ñoái keá toaùn
Ñeå tìm hieåu söï taùc ñoäng cuûa caùc nghieäp vuï kinh doanh ñeán baûng caân ñoái keá toaùn
ta nghieân cöùu caùc nghieäp vuï sau:
Moät Coâng ty ñöôïc thaønh laäp vaøo ngaøy 01/01/2007 vôùi soá voán ban ñaàu laø
1.000.000.000ñ baèng tieàn maët.
Ngaøy 02/01/2007, môû moät taøi khoaûn tieàn göûi ngaân haøng vaø göûi v aøo ñoù 800.000.000ñ
Ngaøy 03/01/2007, mua moät caên nhaø traû chaäm 200.000.000ñ
Ngaøy 10/01/2007, vay ngaén haïn NH 500.000.000ñ, chuyeån vaøo taøi khoaûn tieàn göûi
ngaân haøng.
Ngaøy 15/01/2007, nhaäp loâ haøng trò giaù 1.000.000.000ñ, thanh toaùn 500. 000.000ñ
baèng tieàn göûi ngaân haøng, phaàn coøn laïi thanh toaùn sau.
Ngaøy 20/01/2007, baùn heát loâ haøng ñaàu tieân vôùi giaù baùn 1.200.000.000ñ, chi phí
quaûn lyù trong kyø laø 10.000.000ñ, chi phí baùn haøng laø 10.000.000ñ. Caùc khoaûn chi
phí treân ñeàu ñöôïc thanh toaùn baèng tieàn maët. Thueá giaù trò gia taêng ñaàu ra cuûa loâ haøng
laø 10%. Ngöôøi mua haøng ñaõ thanh toaùn cho Coâng ty 1.000.000.000ñ baèng tieàn maët
vaø coøn nôï 320.000.000ñ.
Ngaøy 25/01/2007, vay ngaén haïn ngaân haøng ñeå t raû nôï ngöôøi baùn 500.000.000ñ.
Ngaøy 26/01/2007, mua haøng baèng tieàn göûi ngaân haøng 400.000.000ñ.
Ngaøy 30/01/2007, xuaát tieàn maët ñeå traû nôï ngaân haøng 500.000.000ñ.