1
Lêi më ®Çu
C«ng cuéc x©y dùng x· héi míi ph¶i ®îc tiÕn hµnh toµn diÖn trªn c¸c
mÆt: quan hÖ s¶n xuÊt, lùc lîng s¶n xuÊt, nÒn v¨n ho¸ vµ nh÷ng con ngêi
cña x· héi. C«ng nghiÖp hãa chÝnh lµ con ®êng vµ bíc ®i tÊt yÕu ®Ó t¹o ra
c¬ së vËt chÊt, kÜ thuËt cho nÒn s¶n xuÊt lín hiÖn ®¹i.
X©y dùng c¬ së vËt chÊt kÜ thuËt cho nÒn s¶n xuÊt lín hiÖn ®¹i lµ mét
quy luËt chung, phæ biÕn ®èi víi tÊt c¶ c¸c níc. Tuy nhiªn, tuú tõng níc
kh¸c nhau, do ®iÓm xuÊt ph¸t tiÕn lªn kh«ng gièng nhau c¸ch thøc tiÕn hµnh
x©y dùng c¬ së vËt chÊt, kÜ thuËt cho nÒn s¶n xuÊt lín hiÖn ®¹i sÏ kh«ng gièng
nhau.
Níc ta tiÕn lªn chñ nghÜa x· héi tõ mét nÒn kinh tÕ phæ biÕn lµ s¶n
xuÊt nhá, lao ®éng thñ c«ng lµ phæ biÕn. C¸i thiÕu thèn nhÊt cña chóng ta lµ
mét nÒn ®¹i c«ng nghiÖp. ChÝnh v× vËy chóng ta ph¶i tiÕn hµnh c«ng nghiÖp
ho¸, hiÖn ®¹i ho¸. Trong thêi ®¹i ngµy nay, c«ng nghiÖp ho¸ ph¶i g¾n víi hiÖn
®¹i ho¸. C«ng nghiÖp ho¸ ë níc ta lµ nh»m x©y dùng c¬ së vËt chÊt kü thuËt
cho chñ nghÜa x· héi. §ã lµ nhiÖm vô trung t©m trong suèt thêi kú qu¸ ®é tiÕn
lªn chñ nghÜa x· héi ë níc ta.
Tõ n¨m 1996, ®Êt níc ta ®· chuyÓn sang giai ®o¹n ®Èy m¹nh c«ng
nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸, phÊn ®Êu ®Õn n¨m 2020 c¬ b¶n trë thµnh mét níc
c«ng nghiÖp. Sù nghiÖp x©y dùng chñ nghÜa x· héi ë níc ta chØ thùc sù thµnh
c«ng chõng nµo thù hiÖn thµnh c«ng sù nghiÖp c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸
®Êt níc.
Tõ nh÷ng lý do trªn em quyÕt ®Þnh chän ®Ò tµi "C¬ së lý luËn triÕt häc cña
®êng lèi c«ng nghiÖp hãa, hiÖn ®¹i ho¸ ë ViÖt Nam trong thêi kú qu¸ ®é"
V× thêi gian hoµn thµnh cã h¹n còng nh vèn hiÓu biÕt cßn n«ng c¹n vµ
Ýt ái cña m×nh, bµi tiÓu luËn cña em khã tr¸nh khái nh÷ng sai sãt vµ khuyÕt
®iÓm cßn ph¶i söa ®æi vµ bæ sung. V× vËy em rÊt mong vµ tr©n träng mäi ý
kiÕn ®ãng gãp cña thÇy ®Ó tõ ®ã em cã thÓ cñng cè ®îc vèn hiÓu biÕt cña
m×nh. Em xin ch©n thµnh c¶m ¬n thÇy.
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
2
I. Néi dung vµ môc tiªu cña c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸
ë ViÖt Nam thêi kú qu¸ ®é.
1. Néi dung cña c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ ë ViÖt Nam thêi kú
qu¸ ®é lªn chñ nghÜa x· héi
a) Kh¸i niÖm c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸
C«ng nghiÖp ho¸ ®îc ®Þnh nghÜa vµ cã nhiÒu quan niÖm kh¸c nhau
song nã thêng ®îc hiÓu lµ mét qu¸ tr×nh g¾n liÒn víi viÖc x¸c ®Þnh mét c¬
cÊu kinh tÕ hîp lý, trang bÞ kü thuËt ngµy cµng hiÖn ®¹i cho c¸c ngµnh kinh tÕ
nh»m thñ tiªu t×nh tr¹ng l¹c hËu vÒ kinh tÕ x· héi, khai th¸c tèi u c¸c nguån
lùc vµ lîi thÕ, ®¶m b¶o nhÞp ®é t¨ng trëng nhanh vµ æn ®Þnh.
ë thÕ kû XVII, XVIII khi c¸ch m¹ng c«ng nghiÖp ®îc tiÕn hµnh ë T©y
¢u, c«ng nghiÖp ho¸ ®îc hiÓu lµ qu¸ tr×nh thay thÕ lao ®éng thñ c«ng b»ng
lao ®éng sö dông m¸y mãc. Nh÷ng kh¸i niÖm kinh tÕ nãi chung vµ kh¸i niÖm
c«ng nghiÖp ho¸ nãi riªng mang tÝnh lÞch sö, tøc lµ lu«n cã sù thay ®æi cïng
víi sù ph¸t triÓn cña nÒn s¶n xuÊt x· héi, cña khoa häc c«ng nghÖ. Do ®ã, viÖc
nhËn thøc ®óng ®¾n kh¸i niÖm nµy trong tõng giai ®o¹n ph¸t triÓn cña nÒn s¶n
xuÊt x· héi cã ý nghÜa to lín c¶ vÒ lý luËn vµ thùc tiÔn.
KÕ thõa vµ chän läc nh÷ng tri thøc v¨n minh cña nh©n lo¹i, rót nh÷ng
kinh nghiÖm trong lÞch sö tiÕn hµnh c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ vµ tõ thùc
tiÔn c«ng nghiÖp ho¸ ë ViÖt Nam trong thêi kú ®æi míi, Héi nghÞ ban chÊp
hµnh Trung ¬ng lÇn thø 7 kho¸ VI vµ ®¹i héi §¹i biÓu toµn quèc lÇn thø VII
§¶ng céng s¶n ViÖt Nam ®· x¸c ®Þnh c«ng nghiÖp ho¸ lµ qu¸ tr×nh chuyÓn ®æi
c¨n b¶n toµn diÖn c¸c ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh dÞch vô vµ qu¶n lý kinh
tÕ - x· héi tõ sö dông søc lao ®éng thñ c«ng lµ chÝnh sang sö dông mét c¸ch
phæ biÕn søc lao ®éng cïng víi c«ng nghÖ, ph¬ng tiÖn vµ ph¬ng ph¸p tiªn
tiÕn hiÖn ®¹i dùa trªn sù ph¸t triÓn cña c«ng nghiÖp vµ tiÕn bé khoa häc c«ng
nghÖ t¹o ra n¨ng suÊt lao ®éng x· héi cao.
Song dï muèn hay kh«ng c«ng nghiÖp ho¸ ë níc ta hiÖn nay tríc m¾t
nh»m x©y dùng c¬ së vËt chÊt kü thuËt b¶o ®¶m t¨ng trëng kinh tÕ nhanh vµ
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
3
bÒn v÷ng. Song cã lÏ sÏ lµ thiÕu sãt nÕu chóng ta kh«ng quan t©m gi¶i quyÕt
nh÷ng vÊn ®Ò x· héi. Thùc tiÔn níc ta vµ kinh nghiÖm cña mét sè níc ®ang
ph¸t triÓn cho thÊy ngay tõ bíc ®Çu tiªn cña viÖc ho¹ch ®Þnh chiÕn lîc vµ
ch¬ng tr×nh ph¸t triÓn nhÊt thiÕt ph¶i ®¶m b¶o tÝnh ®ång bé gi÷a kinh tÕ x·
héi, cïng víi sù ph¸t triÓn kinh tÕ ph¶i x©y dùng nh÷ng mÆt thuéc h¹ tÇng cña
®êi sèng x· héi, t¨ng trëng kinh tÕ ph¶i g¾n víi tiÕn bé vµ c«ng b»ng x· héi,
ph¸t triÓn v¨n ho¸ n©ng cao ®êi sèng nh©n d©n.
Nh vËy c«ng nghiÖp ho¸ lµ mét qu¸ tr×nh lÞch sö tÊt yÕu nh»m t¹o nªn
nh÷ng chuyÓn biÕn c¨n b¶n vÒ kinh tÕ x· héi cña ®Êt níc trªn c¬ së khai th¸c
cã hiÖu qu¶ c¸c nguån lùc vµ lîi thÕ trong níc, më réng quan hÖ kinh tÕ quèc
tÕ. X©y dùng c¬ cÊu kinh tÕ nhiÒu ngµnh víi tr×nh ®é khoa häc c«ng nghÖ
ngµy cµng hiÖn ®¹i.
Kh¸i niÖm c«ng nghiÖp ho¸ trªn ®©y ®îc §¶ng ta x¸c ®Þnh réng h¬n
nh÷ng quan niÖm tríc ®ã, bao hµm c¶ vÒ ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh, c¶
vÒ dÞch vô vµ qu¶n lý kinh tÕ x· héi. Nh vËy c«ng nghiÖp ho¸ theo t tëng
míi lµ kh«ng bã hÑp trong ph¹m vi tr×nh ®é c¸c lùc lîng s¶n xuÊt ®¬n thuÇn,
kü thuËt ®¬n thuÇn ®Ó chuyÓn lao ®éng thñ c«ng thµnh lao ®éng c¬ khÝ nh
quan niÖm tríc ®©y.
Khoa häc c«ng nghÖ hiÖn ®¹i lµ nh©n tè then chèt cña hiÖn ®¹i ho¸.
HiÖn ®¹i ho¸ cã néi dung lín vµ phong phó, bao gåm c¸c mÆt kinh tÕ, chÝnh
trÞ vµ v¨n ho¸. HiÖn ®¹i ho¸ thêng ®îc ®Þnh nghÜa lµ mét qu¸ tr×nh mµ nhê
®ã c¸c níc ®ang ph¸t triÓn t×m c¸ch ®¹t ®îc sù t¨ng trëng vµ ph¸t triÓn
kinh tÕ, tiÕn hµnh c¶i c¸ch chÝnh trÞ vµ cñng cè c¬ cÊu x· héi nh»m tiÕn tíi
mét hÖ thèng kinh tÕ, x· héi vµ chÝnh trÞ gièng hÖ thèng cña nh÷ng níc ph¸t
triÓn. HiÖn ®¹i ho¸ cìng bøc dËp khu«n sÏ lµm b¹i ho¹i cho quèc gia v× nã
®èi nghÞch víi b¶n s¾c d©n téc, thï ®Þch víi d©n chñ.
b. Ph¸t triÓn lùc lîng s¶n xuÊt, c¬ së vËt chÊt kü thuËt cña chñ
nghÜa x· héi trªn c¬ së thùc hiÖn c¬ khÝ ho¸ nÒn s¶n xuÊt x· héi, ¸p dông
nh÷ng thµnh tùu khoa häc c«ng nghÖ hiÖn ®¹i.
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
4
Qu¸ tr×nh c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i hãa tríc hÕt lµ qu¸ tr×nh c¶i biÕn
lao ®éng thñ c«ng, l¹c hËu thµnh lao ®éng sö dông m¸y mãc, tøc lµ ph¶i c¬
khÝ ho¸ nÒn kinh tÕ quèc d©n. §ã lµ bíc chuyÓn ®æi c¨n b¶n tõ nÒn kinh tÕ
n«ng nghiÖp sang nÒn kinh tÕ c«ng nghiÖp.
§i liÒn víi c¬ khÝ ho¸ lµ ®iÖn khÝ ho¸ vµ tù ®éng ho¸ s¶n xuÊt tõng bíc
vµ trong toµn bé nÒn kinh tÕ quèc d©n. Sù nghiÖp c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i
ho¸ ®ßi hái ph¶i x©y dùng vµ ph¸t triÓn m¹nh mÏ c¸c ngµnh c«ng nghiÖp,
trong ®ã then chèt lµ ngµnh chÕ t¹o t liÖu s¶n xuÊt. Sù ph¸t triÓn cña c¸c
ngµnh chÕ t¹o t liÖu s¶n xuÊt lµ c¬ së ®Ó c¶i t¹o, ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ quèc
d©n, ph¸t triÓn khu vùc n«ng - l©m ng nghiÖp.
§ång thêi, môc tiªu cña c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ cßn lµ sö dông
kü thuËt, c«ng ngµy cµng tiªn tiÕn, hiÖn ®¹i nh»m ®¹t n¨ng suÊt lao ®éng cao.
TÊt c¶ nh÷ng ®iÒu ®ã chØ cã thÓ ®îc thùc hiÖn trªn c¬ së mét nÒn khoa häc,
c«ng nghÖ ph¸t triÓn ®Õn mét tr×nh ®é nhÊt ®Þnh.
Khi mµ nÒn khoa häc cña thÕ giíi ®ang cã sù ph¸t triÓn nh vò b·o,
khoa häc ®ang trë thµnh lùc lîng s¶n xuÊt trùc tiÕp, khi mµ c«ng nghÖ ®ang
trë thµnh nh©n tè quyÕt ®Þnh chÊt lîng s¶n phÈm, chi phÝ s¶n xuÊt … tøc lµ
®Õn kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña hµng ho¸, hiÖu qu¶ cña s¶n xuÊt, kinh doanh th×
khoa häc c«ng nghÖ ph¶i lµ ®éng lùc cña c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸. T¹i
Héi nghÞ lÇn thø hai ban chÊp hµnh Trung ¬ng kho¸ VIII, §¶ng ta ®· x¸c
®Þnh râ: "C«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ ®Êt níc ph¶i b»ng vµ dùa vµo khoa
häc vµ c«ng nghÖ" [§¶ng céng s¶n ViÖt Nam. V¨n kiÖn héi nghÞ lÇn thø hai
Ban chÊp hµnh Trung ¬ng kho¸ VIII. NXB ChÝnh trÞ quèc gia, Hµ Néi,
1997.tr59], "Khoa häc vµ c«ng nghÖ ph¶i trë thµnh nÒn t¶ng vµ ®éng lùc cho
c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸" [§¶ng céng s¶n ViÖt Nam V¨n kiÖn héi nghÞ
lÇn thø hai Ban chÊp hµnh Trung ¬ng kho¸ VIII. NXB ChÝnh trÞ Quèc gia, Hµ
Néi, 1997. tr 48]
Ph¸t triÓn khoa häc c«ng nghÖ trong ®iÒu kiÖn ViÖt Nam hiÖn nay cÇn
chó ý tíi nh÷ng vÊn ®Ò sau:
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
5
Thø nhÊt, ph¶i x¸c ®Þnh ®îc nh÷ng ph¬ng híng ®óng ®¾n cho sù
ph¸t triÓn khoa häc - c«ng nghÖ. Khoa häc - c«ng nghÖ lµ lÜnh vùc hÕt søc
réng lín, trong khi ®ã ®éi ngò c¸n bé khoa häc níc ta cßn nhá bÐ, chÊt lîng
thÊp, kh¶ n¨ng cña níc ta vÒ vèn liÕng, ph¬ng tiÖn nghiªn cøu cßn rÊt h¹n
hÑp. Do ®ã chóng ta kh«ng thÓ cïng mét lóc ®Çu t®Ó ph¸t triÓn tÊt cc¸c
lÜnh vùc khoa häc c«ng nghÖ mµ ph¶i lùa chän nh÷ng lÜnh vùc nhÊt ®Þnh ®Ó
®Çu t. ViÖc lùa chän ®óng sÏ t¹o ®iÒu kiÖn cho khoa häc c«ng nghÖ ph¸t triÓn
vµ ngîc l¹i, viÖc lùa chän sai th× kh«ng nh÷ng ¶nh hëng xÊu tíi sù ph¸t
triÓn cña khoa häc c«ng nghÖ mµ cßn ¶nh hëng kh«ng tèt ®Õn c«ng nghiÖp
ho¸, hiÖn ®¹i ho¸. Ph¬ng híng chung cho sù ph¸t triÓn khoa häc c«ng nghÖ
ë níc ta lµ: ph¸t huy nh÷ng lîi thÕ cña ®Êt níc, tËn dông mäi kh¶ n¨ng ®Ó
®¹t tr×nh ®é c«ng nghÖ tiªn tiÕn, ®Æc biÖt lµ c«ng nghÖ th«ng tin vµ c«ng nghÖ
sinh häc, tranh thñ øng dông ngµy cµng nhiÒu h¬n, ë møc cao h¬n vµ phæ biÕn
nhiÒu h¬n nh÷ng thµnh tùu míi vÒ khoa häc vµ c«ng nghÖ, tõng bíc ph¸t
triÓn kinh tÕ tri thøc.
Ngµy nay, xu híng vËn ®éng chung cña lùc lîng s¶n xuÊt hiÖn ®¹i lµ
kh«ng ngõng thay thÕ dÇn c¸c trang thiÕt bÞ kü thuËt, c¸c quy tr×nh, hÖ thèng
c«ng nghÖ cha hoµn thiÖn b»ng nh÷ng thiÕt bÞ, nh÷ng hÖ thèng c«ng nghÖ
cao, c«ng nghÖ s¹ch, mang nhiÒu hµm lîng tri thøc: ®iÒu nµy chØ cã thÓ thùc
hiÖn ®îc b»ng con ®êng ph¸t triÓn khoa häc vµ c«ng nghÖ. Nh vËy, khoa
häc vµ c«ng nghÖ ®· thóc ®Èy sù ph¸t triÓn cña lùc lîng sn xuÊt theo híng
hiÖn ®¹i, vµ ®ã lµ tiÒn ®Ò, lµ c¬ së cña hiÖn ®¹i ho¸ nÒn s¶n xuÊt x· héi, v× lùc
lîng s¶n xuÊt lµ yÕu tè quyÕt ®Þnh trong mét ph¬ng thøc s¶n xuÊt.
Thø hai, ph¶i t¹o dùng ®îc nh÷ng ®iÒu kiÖn cÇn thiÕt cho sù ph¸t triÓn
khoa häc c«ng nghÖ. ViÖc x¸c ®Þnh nh÷ng ph¬ng híng ®óng cho sù ph¸t
triÓn khoa häc c«ng nghÖ lµ cÇn thiÕt nhng cha ®ñ, mµ khoa häc c«ng nghÖ
chØ ph¸t triÓn khi ®îc ®¶m b¶o nh÷ng ®iÒu kiÖn kinh tÕ - x· héi cÇn thiÕt.
Nh÷ng ®iÒu kiÖn ®ã lµ: ®éi ngò c¸n bé khoa häc c«ng nghÖ cã sè lîng ®ñ
lín, chÊt lîng cao, ®Çu t ë møc cÇn thiÕt, c¸c chÝnh s¸ch kinh tÕ - x· héi phï
hîp, con ngêi víi tri thøc nghÒ nghiÖp, kü n¨ng, kü x¶o vµ kinh nghiÖm s¶n
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.