B T PHÁPỘ Ư
V PH BI N, GIÁO D C PHÁP Ụ Ổ Ế Ụ
LU TẬ
V PHÁP LU T DÂN S , KINH TỤ Ậ Ự Ế
Đ C NG GI I THI UỀ ƯƠ Ớ Ệ
LU T HÔN NHÂN VÀ GIA ĐÌNH Ậ
Ngày 19 tháng 6 năm 2014, tai ky hop th 7, Qu c h i n c Công hoa xa ư ố ộ ươ
hôi chu nghia Viêt Nam khoa XIII đã thông qua Lu t hôn nhân và gia đình (sau ậ
đây g i là Lu t hôn nhân và gia đình năm 2014). Ngay 26 thang 6 năm 2014, Lu t ọ ậ ậ
đã đc Chu tich n c Công hoa xa hôi chu nghia Viêt Nam ky Lênh công bô. ượ ươ
Luât có hi u l c thi hành k t ngày 01 tháng 01 năm 2015. ệ ự ể ừ
I. S C N THI T BAN HÀNH LU T HÔN NHÂN VÀ GIA ĐÌNHỰ Ầ Ế Ậ
NĂM 2014
Ngày 9 tháng 6 năm 2000, trên c s k th a Lu t hôn nhân và gia đìnhơ ở ế ừ ậ
năm 1959 và Lu t hôn nhân và gia đình năm 1986, Qu c h i đã thông qua Lu tậ ố ộ ậ
hôn nhân và gia đình năm 2000. Sau g n 13 năm thi hành, Lu t này đã đt đcầ ậ ạ ượ
nh ng k t qu ch y u sau đây:ữ ế ả ủ ế
M t là,ộ góp ph n quan tr ng vào vi c đ cao vai trò c a gia đình trong điầ ọ ệ ề ủ ờ
s ng xã h i; gi gìn và phát huy truy n th ng văn hóa, đo đc t t đp c a giaố ộ ữ ề ố ạ ứ ố ẹ ủ
đình Vi t Nam; phát tri n ngu n nhân l c, n đnh và phát tri n kinh t - xã h iệ ể ồ ự ổ ị ể ế ộ
c a c n c nói chung và c a t ng đa ph ng nói riêng;ủ ả ướ ủ ừ ị ươ
1
Hai là, trên c s các quy đnh v nguyên t c c b n c a ch đ hôn nhânơ ở ị ề ắ ơ ả ủ ế ộ
và gia đình; k t hôn; quan h gi a v và ch ng; ly hôn; quan h cha, m , con,ế ệ ữ ợ ồ ệ ẹ
các thành viên khác trong gia đình; c p d ng; giám h ; quan h hôn nhân và giaấ ưỡ ộ ệ
đình có y u t n c ngoài; trách nhi m c a công dân, Nhà n c và xã h i điế ố ướ ệ ủ ướ ộ ố
v i gia đình, Lu t đã góp ph n xây d ng gia đình no m, bình đng, ti n b ,ớ ậ ầ ự ấ ẳ ế ộ
h nh phúc, b n v ng; b o v t t h n các quy n con ng i, quy n công dân,ạ ề ữ ả ệ ố ơ ề ườ ề
đc bi t là quy n c a ph n , tr em trong lĩnh v c hôn nhân và gia đình;ặ ệ ề ủ ụ ữ ẻ ự
Ba là, thông qua vi c ghi nh n nh ng chu n m c pháp lý cho cách ng xệ ậ ữ ẩ ự ứ ử
c a các thành viên gia đình, Lu t đã góp ph n tăng c ng và phát huy ý th củ ậ ầ ườ ứ
trách nhi m, thái đ tôn tr ng, quan tâm, chăm sóc, giúp đ nhau; k th a, phátệ ộ ọ ỡ ế ừ
huy các truy n th ng đo đc, văn hóa t t đp c a gia đình và dân t c;ề ố ạ ứ ố ẹ ủ ộ
B n là,ố t o c s pháp lý đ th c hi n quy n s h u và giao d ch gi aạ ơ ở ể ự ệ ề ở ữ ị ữ
các thành viên gia đình và gi a h v i các ch th khác trong xã h i, qua đó, gópữ ọ ớ ủ ể ộ
ph n b o đm s n đnh c a các quan h hôn nhân và gia đình, nâng cao điầ ả ả ự ổ ị ủ ệ ờ
s ng v t ch t, tinh th n c a các thành viên gia đình, đng th i b o v t t h nố ậ ấ ầ ủ ồ ờ ả ệ ố ơ
quy n, l i ích h p pháp c a các ch th khác trong xã h i;ề ợ ợ ủ ủ ể ộ
Năm là, quy n, l i ích h p pháp c a các bên trong quan h hôn nhân và giaề ợ ợ ủ ệ
đình có y u t n c ngoài đã đc Lu t ghi nh n, b o v phù h p v i chínhế ố ướ ượ ậ ậ ả ệ ợ ớ
sách đi ngo i c a Nhà n c ta và các đi u c qu c t mà C ng hòa xã h iố ạ ủ ướ ề ướ ố ế ộ ộ
ch nghĩa Vi t Nam là thành viên. ủ ệ
Tuy nhiên, trong b i c nh đt n c b c sang giai đo n phát tri n m i,ố ả ấ ướ ướ ạ ể ớ
cùng v i ti n trình công nghi p hóa, hi n đi hóa đt n c và h i nh p qu c t ,ớ ế ệ ệ ạ ấ ướ ộ ậ ố ế
xã h i Vi t Nam đang ch u nh ng tác đng tích c c và tiêu c c, không ch vộ ệ ị ữ ộ ự ự ỉ ề
m t kinh t mà còn c v m t văn hóa, xã h i. Gia đình v i t cách là t bàoặ ế ả ề ặ ộ ớ ư ế
2
c a xã h i cũng không tránh kh i s tác đng đa chi u đó: gia đình h t nhân (haiủ ộ ỏ ự ộ ề ạ
th h ) đang d n thay th c u trúc gia đình truy n th ng (nhi u th h ); vi cế ệ ầ ế ấ ề ố ề ế ệ ệ
đ cao t do c a cá nhân trong gia đình đã làm cho s g n k t gi a cha, m , conề ự ủ ự ắ ế ữ ẹ
và gi a các thành viên khác có xu h ng gi m sút; s thi u b n v ng v hônữ ướ ả ự ế ề ữ ề
nhân; quan h s h u, giao d ch đc th c hi n không ch nh m đáp ng cácệ ở ữ ị ượ ự ệ ỉ ằ ứ
nhu c u sinh ho t thi t y u c a gia đình mà còn nh m m c đích kinh doanh,ầ ạ ế ế ủ ằ ụ
th ng m i ngày càng ph bi n; m t s quan ni m m i v hôn nhân, gia đình ươ ạ ổ ế ộ ố ệ ớ ề ở
n c ngoài đã du nh p vào Vi t Nam và gây ra nhi u h l y khác nhau…ướ ậ ệ ề ệ ụ
Trong b i c nh nh v y, Lu t hôn nhân và gia đình năm 2000 cũng đã b cố ả ư ậ ậ ộ
l không ít h n ch , b t c p, c th nh sau:ộ ạ ế ấ ậ ụ ể ư
M t là,ộ m t s quy đnh c a Lu t còn c ng nh c, ch a t o đc c chộ ố ị ủ ậ ứ ắ ư ạ ượ ơ ế
pháp lý linh ho t, phù h p v i tính đa d ng, phong phú v đi u ki n, hoànạ ợ ớ ạ ề ề ệ
c nh c a m i gia đình. Ví d : (1) ả ủ ỗ ụ Lu t ch quy đnh m t ch đ tài s n duyậ ỉ ị ộ ế ộ ả
nh t c a v ch ng là ch đ tài s n theo lu t đnh mà không có quy đnh choấ ủ ợ ồ ế ộ ả ậ ị ị
phép v ch ng đc l a ch n ch đ tài s n theo th a thu n. Cách quy đnhợ ồ ượ ự ọ ế ộ ả ỏ ậ ị
c ng nh c nh v y ch a th c s đm b o cho v ch ng th c hi n đcứ ắ ư ậ ư ự ự ả ả ợ ồ ự ệ ượ
quy n t th a thu n, t đnh đo t đi v i tài s n c a mình tr c khi k t hônề ự ỏ ậ ự ị ạ ố ớ ả ủ ướ ế
cho phù h p v i đi u ki n, hoàn c nh c a m i bên; (2) trong c ch gi i quy tợ ớ ề ệ ả ủ ỗ ơ ế ả ế
mâu thu n gi a v và ch ng, Lu t cũng ch m i d li u hai gi i pháp là hòaẫ ữ ợ ồ ậ ỉ ớ ự ệ ả
gi i đoàn t và gi i quy t cho ly hôn, trong khi trên th c t , ngoài hai gi i phápả ụ ả ế ự ế ả
này, nhi u c p v ch ng l i l a ch n gi i pháp ly thân nh là ph ng th cề ặ ợ ồ ạ ự ọ ả ư ươ ứ
gi i quy t phù h p đi v i tình tr ng hôn nhân, hoàn c nh gia đình c a mình,ả ế ợ ố ớ ạ ả ủ
trong đó có nh ng c p v ch ng mong mu n vi c ly thân c a h đc c quanữ ặ ợ ồ ố ệ ủ ọ ượ ơ
nhà n c có th m quy n công nh n;ướ ẩ ề ậ
Hai là, m t s quy đnh c a Lu t có tính kh thi ch a cao, do đó d n đnộ ố ị ủ ậ ả ư ẫ ế
3
tình tr ng khó áp d ng trong th c ti n. Ch ng h n: (1) quy đnh v quy n, nghĩaạ ụ ự ễ ẳ ạ ị ề ề
v v nhân thân và tài s n gi a cha m và con, gi a các thành viên khác trongụ ề ả ữ ẹ ữ
gia đình còn mang tính nguyên t c, ch a c th , ch a phù h p v i th c ti n;ắ ư ụ ể ư ợ ớ ự ễ
nhi u quy đnh ch a th hi n đc s hài hòa gi a quy n, l i ích và tráchề ị ư ể ệ ượ ự ữ ề ợ
nhi m, nghĩa v c a các ch th có liên quan; (2) quy đnh c a Lu t v vi c b tệ ụ ủ ủ ể ị ủ ậ ề ệ ắ
bu c ghi tên c hai v ch ng trong gi y ch ng nh n quy n s h u, quy n sộ ả ợ ồ ấ ứ ậ ề ở ữ ề ử
d ng đi v i tài s n thu c s h u chung c a v ch ng mà pháp lu t quy đnhụ ố ớ ả ộ ở ữ ủ ợ ồ ậ ị
ph i đăng ký quy n s h u, quy n s d ng là phù h p v i nguyên t c bìnhả ề ở ữ ề ử ụ ợ ớ ắ
đng gi a v và ch ng nh ng còn g p r t nhi u khó khăn trong th c ti n thiẳ ữ ợ ồ ư ặ ấ ề ự ễ
hành. Trên th c t , quy đnh này m i ch áp d ng đc m t m c đ nh t đnhự ế ị ớ ỉ ụ ượ ở ộ ứ ộ ấ ị
đi v i tài s n là quy n s d ng đt, nhà , còn đi v i nh ng tài s n khác nhố ớ ả ề ử ụ ấ ở ố ớ ữ ả ư
ph ng ti n giao thông, ch ng khoán… thì v c b n là ch a th c hi n đc; ươ ệ ứ ề ơ ả ư ự ệ ượ
Ba là, m t s quan h v hôn nhân và gia đình đã và đang t n t i trong th cộ ố ệ ề ồ ạ ự
ti n nh ng ch a đc Lu t quy đnh ho c quy đnh ch a c th , nh : nam, nễ ư ư ượ ậ ị ặ ị ư ụ ể ư ữ
chung s ng v i nhau nh v ch ng mà không đăng ký k t hôn, chung s ng gi aố ớ ư ợ ồ ế ố ữ
nh ng ng i cùng gi i tính, mang thai h ... Tình tr ng này cho th y, Lu t v aữ ườ ớ ộ ạ ấ ậ ừ
không k p th i bám sát th c ti n cu c s ng v a không b o đm đc yêu c uị ờ ự ễ ộ ố ừ ả ả ượ ầ
th ch hóa đy đ các ch tr ng, chính sách c a Đng, Nhà n c ta v vi cể ế ầ ủ ủ ươ ủ ả ướ ề ệ
c n ph i đ cao, tôn tr ng và b o đm th c hi n ngày càng t t h n quy n conầ ả ề ọ ả ả ự ệ ố ơ ề
ng i, quy n công dân; gây ra không ít khó khăn, v ng m c trong công tác qu nườ ề ướ ắ ả
lý nhà n c đi v i các v n đ nh y c m trong lĩnh v c hôn nhân và gia đình;ướ ố ớ ấ ề ạ ả ự
B n là,ố m t s quy đnh c a Lu t còn ch a đáp ng đc yêu c u c aộ ố ị ủ ậ ư ứ ượ ầ ủ
th c ti n giao l u dân s , nh : còn thi u quy đnh đ x lý các v n đ liên quanự ễ ư ự ư ế ị ể ử ấ ề
đn vi c v ch ng tham gia ho t đng s n xu t, kinh doanh; quy n, nghĩa vế ệ ợ ồ ạ ộ ả ấ ề ụ
c a ng i th ba trong vi c xác l p, ch m d t giao d ch v i m t bên ho c củ ườ ứ ệ ậ ấ ứ ị ớ ộ ặ ả
4
hai bên v ch ng; m t s quy đnh v hôn nhân và gia đình có y u t n c ngoàiợ ồ ộ ố ị ề ế ố ướ
còn ch a phù h p v i th c ti n, ch a góp ph n b o v m t cách hi u quư ợ ớ ự ễ ư ầ ả ệ ộ ệ ả
quy n, l i ích h p pháp c a các bên trong các quan h này; ề ợ ợ ủ ệ
Năm là, m t s quy đnh c a Lu t ch a đm b o tính đng b , th ngộ ố ị ủ ậ ư ả ả ồ ộ ố
nh t v i h th ng các văn b n lu t có liên quan đc ban hành trong th i gianấ ớ ệ ố ả ậ ượ ờ
qua, nh : Lu t đt đai năm 2003; Lu t b o v , chăm sóc và giáo d c tr emư ậ ấ ậ ả ệ ụ ẻ
năm 2004; B lu t dân s năm 2005; B lu t t t ng dân s năm 2004; Lu tộ ậ ự ộ ậ ố ụ ự ậ
bình đng gi i năm 2006; Lu t ng i cao tu i năm 2006; Lu t phòng, ch ngẳ ớ ậ ườ ổ ậ ố
b o l c trong gia đình năm 2007; Lu t qu c t ch năm 2008; Lu t nuôi conạ ự ậ ố ị ậ
nuôi năm 2010...
Nh ng b t c p, h n ch nêu trên c a Lu t hôn nhân và gia đình năm 2000ữ ấ ậ ạ ế ủ ậ
đã làm gi m hi u qu thi hành c a Lu t nói riêng, pháp lu t hôn nhân và giaả ệ ả ủ ậ ậ
đình nói chung; nh h ng đn vi c th c hi n m c tiêu xây d ng gia đình noả ưở ế ệ ự ệ ụ ự
m, ti n b , h nh phúc; th c hi n, b o v các quy n, nghĩa v c a ng i dânấ ế ộ ạ ự ệ ả ệ ề ụ ủ ườ
v hôn nhân và gia đình. Nhi u quy đnh c a Lu t b vi ph m nh ng cũng r tề ề ị ủ ậ ị ạ ư ấ
khó x lý, x ph t. Đi u đó cho th y, Lu t hôn nhân và gia đình hi n hành c nử ử ạ ề ấ ậ ệ ầ
đc s a đi m t cách toàn di n đ v a gi i quy t đc nh ng yêu c u kháchượ ử ổ ộ ệ ể ừ ả ế ượ ữ ầ
quan c a đi s ng hôn nhân và gia đình, v a th hi n đc các quan đi m m iủ ờ ố ừ ể ệ ượ ể ớ
c a Đng v vi c tôn tr ng, b o đm th c hi n quy n con ng i, quy n côngủ ả ề ệ ọ ả ả ự ệ ề ườ ề
dân trong đi s ng dân s nói chung và trong lĩnh v c hôn nhân và gia đình nóiờ ố ự ự
riêng, đc ghi nh n t i C ng lĩnh xây d ng đt n c trong th i k quá đ lênượ ậ ạ ươ ự ấ ướ ờ ỳ ộ
Ch nghĩa xã h i (b sung, phát tri n năm 2011), Chi n l c phát tri n kinh t -ủ ộ ổ ể ế ượ ể ế
xã h i giai đo n 2011 - 2020 đã đc thông qua t i Đi h i XI c a Đng vàộ ạ ượ ạ ạ ộ ủ ả
nh ng quy đnh m i trong Hi n pháp năm 2013. ữ ị ớ ế
II. QUAN ĐI M CH ĐO XÂY D NG LU T Ể Ỉ Ạ Ự Ậ HÔN NHÂN VÀ GIA ĐÌNH
5