ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
LÊ QUANG TRƯỜNG
GIA ĐỊNH TAM GIA THI
TRONG TIẾN TRÌNH
VĂN HỌC HÁN NÔM NAM BỘ
CHUYÊN NGÀNH VĂN HỌC VIỆT NAM
MÃ SỐ: 62.22.34.01
TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGỮ VĂN
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH, 2012
Công trình được hoàn thành tại:
Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia
TP. Hồ Chí Minh.
Người hướng dẫn khoa học:
1. TS. Đoàn Ánh Loan
2. PGS.TS. Lê Giang
Phản biện độc lập:
1. PGS.TS. Trần Hữu Tá
2. PGS.TS. Lại Văn Hùng
Phản biện 1:
PGS.TS. Trần Hữu Tá
Phản biện 2:
PGS.TS. Hồ Sĩ Hiệp
Phản biện 3:
PGS.TS. Lê Thu Yến
Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luấn án cấp cơ sở đào tạo
họp tại:
…………………………………………………………
Vào hồi……giờ…, ngày … tháng … năm …..
Có thể tìm hiểu luận án tại thư viện:
1. Thư viện Trường Đại học KHXH&NV-TP.HCM
2. Thư viện Tổng hợp TP.HCM
3. Thư viện ĐH Quốc gia TP.HCM
DẪN NHẬP
1. Lý do chọn đề tài
Gia Định tam gia là danh xưng đương thời gọi ba nhà thơ nổi tiếng đất
Gia Định: Trịnh Hoài Đức, Ngô Nhân Tĩnh và Lê Quang Định. Cả ba đều là
học trò của Xử sĩ Sùng Đức Võ Trường Toản, nổi danh phong nhã, hay thơ
và đều làm quan cao trong triều, đồng thời từng là những vị sứ thần đầu tiên
của triều Nguyễn Gia Long. Trịnh Hoài Đức và Ngô Nhân Tĩnh còn là những
người lập ra thi xã Bình Dương (theo Liệt truyện), hay Gia Định Sơn hội
(theo lời của Trịnh Hoài Đức trong bài Tự tự (tự đề tựa) cho tập thơ Cấn Trai
thi tập), đã nối mạch và dẫn nguồn cho các thi xã ở Nam Bộ sau này như thi
xã Bạch Mai.
Với tình hình công bố tư liệu và nghiên cứu về thơ Gia Định tam gia, xét
trong bối cảnh văn học Hán Nôm của Nam Bộ nói riêng cả nước nói chung,
cho đến nay vẫn còn hạn chế và chưa tập trung: chưa công bố toàn diện tư
liệu về tác phẩm thơ, chưa nghiên cứu các phương diện nội dung, nghệ thuật
của riêng Tam gia, do đó chưa thấy được vị trí của Tam gia trong văn học sử.
Chính điều này đã thúc đẩy chúng tôi tập trung tìm hiểu về nội dung, nghệ
thuật thơ của các ông, đồng thời cũng là bước để công bố gần như trọn vẹn
thơ Tam gia.
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
2.1. Trước năm 1975, do nhiều lý do, thơ Gia Định tam gia chưa được
chú ý khai thác giới thiệu. Có thể kể ra vài công trình tiêu biểu như:
Năm 1903, Lê Quang Chiểu bắt đầu công bố 18 bài thơ Nôm liên hoàn
được cho là của Trịnh Hoài Đức làm trong thời gian đi sứ trong công trình
Quốc âm thi hiệp tuyển. Sau đó, trên báo Tân văn, số 8-1935, có giới thiệu
một bài thơ Nôm Từ giã mẹ đi sứ của Trịnh Hoài Đức. Sách Võ Trường
Toản, phụ Gia Định tam gia của Nam Xuân Thọ, Tân Việt xuất bản ở Sài
Gòn năm 1957 cũng có giới thiệu đôi nét về Gia Định tam gia và thơ. Tác giả
Huỳnh Minh trong sách Gia Định xưa, cũng dành một phần giới thiệu về Gia
Định tam gia, Gia Định Sơn hội, đồng thời trích dẫn vài bài thơ Nôm của
Trịnh Hoài Đức. Năm 1963, giáo sư Huỳnh Lý (chủ biên) biên soạn công
trình Hợp tuyển thơ văn Việt Nam nhằm mang lại cho người đọc cái nhìn toàn
cảnh văn học Việt Nam. Trong đó, tập 3, giới thiệu thơ một số bài thơ của
Gia Định tam gia, được xem như một đại biểu trong dòng thơ chữ Hán ở
Nam Bộ. Nguyễn Văn Sâm trong Văn học Nam Hà giới thiệu được 13 bài thơ
chữ Hán trong Thoái thực truy biên và phiên âm 18 bài thơ Nôm của Trịnh
Hoài Đức, nhưng vẫn chưa thể giới thiệu thơ của Ngô Nhân Tĩnh và Lê
Quang Định.
2.2. Sau năm 1975, đã có thêm những công trình giới thiệu nghiên cứu
về thơ Gia Định tam gia chuyên biệt bên cạnh những công trình, bài viết
mang tính chất chung, tiêu biểu có: