BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI
PHẠM THỊ THANH HUYỀN
SỬ DỤNG DI TÍCH LỊCH SỬ QUỐC GIA ĐẶC BIỆT
TẠI HÀ NỘI TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM
Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
Chuyên ngành: LL&PPDH bộ môn Lịch sử
Mã số: 9.14.01.11
TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
HÀ NỘI - 2020
CÔNG TRÌNH ĐƢỢC HOÀN THÀNH TẠI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI
HƢỚNG DẪN KHOA HỌC:
1. PGS.TS. NGUYỄN THỊ THẾ BÌNH 2. TS. NGUYỄN XUÂN TRƢỜNG
Phản biện 1: PGS.TS Trần Viết Thụ
Trường ĐH Vinh
Phản biện 2: PGS.TS Trần Đức Minh
Trường CĐSP Nam Định
Phản biện 3: GS.TS Đỗ Thanh Bình
Trường ĐHSP Hà Nội
Luận án sẽ đƣợc bảo vệ trƣớc Hội đồng chấm luận án cấp Trƣờng
họp tại Trƣờng Đại học Sƣ phạm Hà Nội
vào hồi …..giờ … ngày … tháng… năm 2020
Có thể tìm hiểu luận án tại thƣ viện:
Thƣ viện Quốc Gia, Hà Nội
hoặc Thƣ viện Trƣờng Đại học Sƣ phạm Hà Nội
CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐỀ TÀI
1. Phạm Thị Thanh Huyền (2015), Khai thác hiện vật trong Văn Miếu – Quốc Tử
Giám để tổ chức dạy học bài 20 Xây dựng và phát triển văn hóa dân tộc trong
các thế kỉ X – XV (Lịch sử 10), Tạp chí Giáo dục, số Đặc biệt, tháng 5/2015,
trang 136 - 138.
2. Phạm Thị Thanh Huyền (2016), Di sản văn hóa và mối quan hệ với dạy học
lịch sử ở trường trung học phổ thông – Cultural heritage and its relationship
with teaching history in secondary schools, Tạp chí Thiết bị giáo dục, số Đặc
biệt, tháng 11 năm 2016, trang 58 - 61.
3. Phạm Thị Thanh Huyền (2017), Thực trạng và giải pháp đổi mới phương pháp
dạy học bộ môn lịch sử ở một số trường trung học phổ thông tại Hà Nội, Kỷ
yếu Hội thảo khoa học Quốc tế “Đào tạo và bồi dưỡng GV lịch sử đáp ứng yêu
cầu đổi mới chương trình, sách giáo khoa”, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội,
trang 502 -512
4. Phạm Thị Thanh Huyền (2019), Sử dụng di tích quốc gia đặc biệt - Khu lưu niệm
Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ Tịch trong dạy học Lịch sử tiết 1 bài 22 cho HS
lớp 12 trường THPT Việt Đức, Hà Nội, Tạp chí Thiết bị Giáo dục, số 192, Kì 1,
tháng 5 năm 2019, trang 48.
5. Phạm Thị Thanh Huyền (2019), Sử dụng di tích lịch sử quốc gia đặc biệt tại
Hà Nội trong dạy học lịch sử Việt Nam ở trường THPT, Tạp chí Thiết bị Giáo
dục, số 199, Kì 2, tháng 8 năm 2019, trang 37-39.
6. Phạm Thị Thanh Huyền (2019), Tổ chức hoạt động trải nghiệm cho HS tại di
tích lịch sử quốc gia đặc biệt Văn Miếu – Quốc Tử Giám, Tạp chí thiết bị giáo
dục, số 200, kì 1 tháng 9 năm 2019.
1
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
1.1. Thế kỷ XXI chứng kiến sự thay đổi nhanh chóng trên tất cả các lĩnh
vực của đời sống, trong đó, giáo dục và đào tạo cũng đứng trước những thách
thức mới để đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu phát triển và hội nhập
trong xu thế toàn cầu hóa. Đối với giáo dục phổ thông, Nghị quyết 29-NQ/TW
ngày 04 tháng 11 năm 2013 về “đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo,
đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị
trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế” nêu rõ: “tập trung
phát triển trí tuệ, thể chất, hình thành phẩm chất, năng lực công dân, phát hiện
và bồi dưỡng năng khiếu, định hướng nghề nghiệp cho học sinh. Nâng cao chất
lượng giáo dục toàn diện, chú trọng giáo dục lý tưởng, truyền thống, đạo đức,
lối sống, ngoại ngữ, tin học, năng lực và kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức
vào thực tiễn. Phát triển khả năng sáng tạo, tự học, khuyến khích học tập suốt
đời”. Do đó, giáo dục phổ thông cần có sự đổi mới căn bản và toàn diện, trong
đó, đổi mới nội dung và phương pháp dạy học là yêu cầu cấp thiết.
1.2. Ở trường phổ thông, Lịch sử là môn học có ưu thế đặc biệt không chỉ
giúp học sinh nhận thức được quá khứ, tiến trình phát triển của lịch sử dân tộc
và lịch sử nhân loại mà còn cung cấp cho người học những tri thức, bài học
kinh nghiệm, giá trị văn hóa, lịch sử của cha ông. Trên cơ sở đó, học sinh có
nhìn nhận đúng đắn về những giá trị hiện tại, quan trọng hơn là hình thành
những phẩm chất tốt đẹp như tự hào về truyền thống dân tộc, tình yêu quê
hương đất nước, lòng tự hào dân tộc, ý thức giữ gìn bản sắc, đề cao trách nhiệm
công dân trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Do đó, vị thế, nội dung,
chương trình, phương pháp dạy học môn Lịch sử đang đặt ra không ít vấn đề cả
về lý luận và thực tiễn. Thực tế đó đặt ra yêu cầu tìm kiếm những con đường,
những biện pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy và học lịch sử ở trường phổ
thông, khắc phục những hạn chế làm suy giảm chất lượng bộ môn.
Trong chương trình giáo dục phổ thông hiện hành và đặc biệt là chương
trình giáo dục phổ thông mới (2018), vấn đề đa dạng các hình thức tổ chức dạy
học, đặc biệt các hoạt động trải nghiệm, thực hành được chú trọng. Từ kinh
nghiệm một số nước phát triển trên thế giới trong việc đưa di sản vào trong trường
học, thông qua di sản để đạt mục tiêu giáo dục, việc tiếp cận di sản và đưa vào
2
giảng dạy ở trường phổ thông là một trong những con đường hiệu quả nhất được
các nhà khoa học và giáo dục công nhận.
1.3. Hà Nội là địa phương sở hữu di tích lịch sử quốc gia đặc biệt nhiều
nhất trong cả nước, (chiếm khoảng 20%). Tiêu biểu là các di tích Cổ Loa,
Hoàng Thành Thăng Long, Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Khu lưu niệm Chủ tịch
Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ Tịch. Cụm di tích đền Ngọc Sơn và hồ Hoàn Kiếm,
…Đây là những di sản quý báu có giá trị đặc biệt, thiêng liêng của vùng đất địa
linh nhân kiệt, xứ kinh kỳ từ ngàn xưa đến nay. Đồng thời, được hình thành
trong quá trình lịch sử, gắn liền với những nhân vật, sự kiện lịch sử cụ thể, quan
trọng của đất nước. Do đó, mỗi di tích đều phản ánh bản sắc tâm hồn, bản lĩnh,
khí phách của dân tộc, minh chứng cho những sự kiện, những chiến công oanh
liệt của nhân dân ta trong suốt chiều dài lịch sử.
Với giá trị đặc biệt như vậy, việc khai thác và sử dụng các di sản văn hóa
Việt Nam nói chung, các di tích lịch sử quốc gia đặc biệt tại Hà Nội nói riêng
với tư cách nguồn kiến thức sống động, là công cụ dạy học đa phương tiện, là
môi trường học tập gắn liền thực tiễn ngày càng trở nên cấp thiết để nâng cao
hiệu quả giáo dục và phát triển phẩm chất và năng lực HS. Làm được điều này
sẽ là một đóng góp không nhỏ đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo
dục và đào tạo hiện nay, góp phần đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao phục
vụ công cuộc xây dựng và phát triển đất nước.
1.4. Nhận thức được tầm quan trọng của việc sử dụng di tích lịch sử quốc
gia đặc biệt nói chung, di tích lịch sử quốc gia đặc biệt tại Hà Nội nói riêng
trong dạy học lịch sử, nhiều giáo viên đã xây dựng nội dung và thiết kế các hình
thức tổ chức dạy học và bước đầu mang lại hiệu quả tích cực. Tuy nhiên, thực
tiễn việc khai thác và sử dụng các di tích lịch sử quốc gia đặc biệt tại Hà Nội
trong dạy học lịch sử ở trường THPT hiện nay chưa phản ánh đầy đủ giá trị của
di tích cũng như chưa đạt được hiệu quả giá dục như mục tiêu đề ra. Thực trạng
này đặt ra yêu cầu cần phải nghiên cứu kỹ lưỡng về lý luận, xác định nội dung,
thiết kế hình thức và đề xuất các biện pháp khai thác và sử dụng hiệu quả hệ
thống các di tích lịch sử quốc gia đặc biệt tại Hà Nội.
Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi quyết định chọn vấn đề “Sử dụng di tích
lịch sử quốc gia đặc biệt tại Hà Nội trong dạy học lịch sử Việt Nam ở trường trung
học phổ thông" để làm đề tài luận án Tiến sĩ chuyên ngành Lí luận và Phương pháp dạy
học bộ môn Lịch sử.