Giao dịch với các bên liên quan
(Related parties)
Một trong những yêu cầu bắt buộc đối với những người chịu
trách nhiệm lập báo cáo tài chính (BCTC) của doanh nghiệp mà
nhà đầu tư cần lưu ý tới trong quá trình xem xét BCTC của doanh
nghiệp, đó là việc trình bày thông tin trong BCTC về các bên liên
quan và các giao dịch giữa doanh nghiệp với các bên liên quan.
Chuẩn mực Kế toán số 26 “Thông tin về các bên liên quan”
là một trong những văn bản đưa ra quy định và hướng dẫn
các nguyên tắc cũng như phương pháp trình bày thông tin
trong BCTC về giao dịch với các bên liên quan.
Khái niệm
Theo Chuẩn mực Kế toán số 26, các khái niệm về bên liên quan
và giao dịch giữa các bên liên quan được đưa ra như sau:
- Các bên liên quan: các bên được coi là liên quan nếu một bên
có khả năng kiểm soát hoặc có ảnh hưởng đáng kể đối với bên
kia trong việc ra quyết định các chính sách tài chính và hoạt
động.
- Giao dịch giữa các bên liên quan: là việc chuyển giao các nguồn
lực hay các nghĩa vụ giữa các bên liên quan, không xét đến việc
có tính giá hay không.
Ví dụ về các bên liên quan
- Những doanh nghiệp kiểm soát, hoặc bị kiểm soát trực tiếp
hoặc gián tiếp thông qua một hoặc nhiều bên trung gian, hoặc
dưới quyền bị kiểm soát chung với doanh nghiệp báo cáo (bao
gồm công ty mẹ, công ty con, các công ty con cùng tập đoàn);
- Các công ty liên kết;
- Các cá nhân có quyền trực tiếp hoặc gián tiếp biểu quyết ở các
doanh nghiệp báo cáo dẫn đến có ảnh hưởng đáng kể tới doanh
nghiệp này, kể cả các thành viên mật thiết trong gia đình của các
cá nhân này. Thành viên mật thiết trong gia đình của một cá nhân
là những người có thể chi phối hoặc bị chi phối bởi người đó khi
giao dịch với doanh nghiệp như quan hệ: bố, mẹ, vợ, chồng, con,
anh, chị em ruột;
- Các nhân viên quản lý chủ chốt có quyền và trách nhiệm về việc
lập kế hoạch, quản lý và kiểm soát các hoạt động của doanh
nghiệp báo cáo, bao gồm những người lãnh đạo, các nhân viên
quản lý của công ty và các thành viên mật thiết trong gia đình của
các cá nhân này;
- Các doanh nghiệp do các cá nhân được nêu ở 2 ví dụ trên, nắm
trực tiếp hoặc gián tiếp phần quan trọng quyền biểu quyết hoặc
thông qua việc này người đó có thể có ảnh hưởng đáng kể tới
doanh nghiệp. Trường hợp này bao gồm những doanh nghiệp
được sở hữu bởi những người lãnh đạo hoặc các cổ đông chính
của doanh nghiệp báo cáo và những doanh nghiệp có chung một
thành viên quản lý chủ chốt với doanh nghiệp báo cáo.
Ví dụ về giao dịch giữa các bên liên quan
Các giao dịch chủ yếu giữa các bên liên quan cũng phải được
trình bày trong BCTC của doanh nghiệp báo cáo trong kỳ mà các
giao dịch đó có ảnh hưởng, gồm: mua hoặc bán hàng (thành
phẩm hay sản phẩm dở dang); mua hoặc bán tài sản cố định và
các tài sản khác; cung cấp hay nhận dịch vụ; giao dịch đại lý; giao
dịch thuê tài sản; chuyển giao về nghiên cứu và phát triển; thỏa
thuận về giấy phép; các khoản tài trợ (bao gồm cho vay và góp
vốn bằng tiền hoặc hiện vật); bảo lãnh và thế chấp; các hợp đồng
quản lý.
Phương pháp ghi nhận giá trong giao dịch với các bên liên
quan
Trong trường hợp phát sinh giao dịch với các bên liên quan, giá
của nguồn lực sẽ được thỏa thuận theo phương thức linh hoạt
hơn giữa các bên. Chuẩn mực Kế toán Việt
Nam số 26 quy định các phương pháp tính giá sau trong việc ghi
nhận giao dịch: