BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI
HỒ VĂN TOÀN
GIÁO DỤC Ý THỨC CHỦ QUYỀN BIỂN, ĐẢO
CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM
Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
(Thực nghiệm tại các tỉnh Duyên hải Nam Trung Bộ)
Chuyên ngành: LL&PPDH bộ môn Lịch sử
Mã số: 9.14.01.11
TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
HÀ NỘI - 2020
CÔNG TRÌNH ĐƯỢC HOÀN THÀNH TẠI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI
HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
1. PGS.TS. TRỊNH ĐÌNH TÙNG 2. TS. ĐOÀN VĂN HƯNG
Phản biện 1: PGS.TS. Trần Đức Minh – Trường CĐSP Nam Định
Phản biện 2: PGS.TS. Hà Thị Thu Thủy - Trường ĐHSP – ĐH Thái Nguyên
Phản biện 3: TS. Vũ Thị Ngọc Anh – Viện KHGD - VN
Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Trường họp tại
Trường Đại học Sư phạm Hà Nội vào hồi …..giờ … ngày … tháng… năm 2020
Có thể tìm hiểu luận án tại thư viện:
Thư viện Quốc Gia, Hà Nội
hoặc Thư viện Trường Đại học Sư phạm Hà Nội
CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐỀ TÀI
1. Hồ Văn Toàn (2015), Giáo dục ý thức chủ quyền biển, đảo cho học sinh Trung
học phổ thông tỉnh Bình Định qua dạy học Lịch sử Việt Nam từ năm 1954 đến
năm 2000, Tạp chí Giáo dục, số Đặc biệt, tháng 6/2015, trang 94 - 97.
2. Hồ Văn Toàn (2015), Một số biện pháp nâng cao hiệu quả hoạt động ngoại
khóa lịch sử ở trường Trung học phổ thông, Tạp chí khoa học, Đại học Quy
Nhơn, số 3, Tập IX, tháng 11/2015, trang 77 - 84.
3. Hồ Văn Toàn (2016), Các biện pháp nâng cao hiệu quả hoạt động ngoại khóa
lịch sử ở trường Trung học phổ thông, Mã số: T2015.482.27, Đề tài khoa học -
công nghệ cấp Trường, nghiệm thu tại Đại học Quy Nhơn, tháng 6/2016.
4. Hồ Văn Toàn (2016), Giáo dục ý thức chủ quyền biển, đảo cho học sinh trong
dạy học lịch sử ở trường Trung học phổ thông, Tạp chí Thiết bị Giáo dục, số
Đặc biệt, tháng 11/2016, trang 53 - 56.
5. Hồ Văn Toàn (2017), Giáo dục ý thức chủ quyền biển, đảo cho học sinh trong
dạy học lịch sử ở trường Trung học phổ thông đáp ứng yêu cầu đổi mới chương
trình, sách giáo khoa, Kỷ yếu Hội thảo khoa học Quốc tế “Đào tạo và bồi dưỡng
giáo viên lịch sử đáp ứng yêu cầu đổi mới chương trình, sách giáo khoa”, Nxb
Đại học Quốc gia Hà Nội, trang 227 - 236.
6. Hồ Văn Toàn (2019), Sử dụng tư liệu về biển, đảo Tổ quốc trong dạy học bài
lịch sử nội khóa ở trường Trung học phổ thông, Tạp chí Thiết bị Giáo dục, số
187, tháng 2/2019, trang 114 - 117.
7. Hồ Văn Toàn (2019), Sử dụng tài liệu về biển, đảo trong dạy học lịch sử ở
trường Trung học phổ thông, Mã số: T2018.586.35, Đề tài khoa học - công nghệ
cấp Trường, nghiệm thu tại Đại học Quy Nhơn, tháng 3/2019.
8. Hồ Văn Toàn (2019), Hoạt động ngoại khóa về chủ quyền biển, đảo Tổ quốc
trong dạy học lịch sử ở trường Trung học phổ thông, Tạp chí Thiết bị Giáo dục,
số 197, tháng 7/2019, trang 86 - 88.
1
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
1.1. Bước sang thế kỉ XXI, nhân loại chứng kiến sự chuyển biến
mạnh mẽ trên mọi lĩnh vực đời sống do tác động của cuộc cách mạng khoa
học - công nghệ và xu thế toàn cầu hóa. Các nước đang phát triển như Việt
Nam đứng trước những thời cơ, nhưng đồng thời cũng đối mặt với nhiều
thách thức to lớn. Do đó, nâng cao khả năng thích ứng và hội nhập của đất
nước nói chung, chất lượng nguồn nhân lực nói riêng là một yêu cầu cấp
thiết. Trong chiến lược phát triển nguồn nhân lực của đất nước, vấn đề
giáo dục tư tưởng, phẩm chất, đạo đức và ý thức trách nhiệm công dân là
một nội dung rất được coi trọng trong mục tiêu giáo dục và đào tạo, nhất là
đối với học sinh ở các trường phổ thông.
1.2. Việt Nam là một quốc gia biển với đường bờ biển dài 3260 km.
Các vùng biển, đảo của Việt Nam giữ vị thế địa - chính trị, địa - kinh tế và
địa - văn hóa hết sức đặc biệt, gắn liền với đời sống các thế hệ người Việt
từ xưa đến nay. Tuy nhiên, những tranh chấp về chủ quyền biển, đảo trên
Biển Đông, trong đó có hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa của Việt
Nam đã và đang trở thành điểm nóng chính trị ở khu vực. Do vậy, bảo vệ
chủ quyền biển, đảo Tổ quốc là một yêu cầu cấp thiết, thể hiện trách nhiệm
và nghĩa vụ của mỗi công dân Việt Nam. Đối với thế hệ trẻ, trong đó có
lực lượng học sinh THPT, việc nâng cao ý thức, từ đó có thái độ và hành
vi đúng đắn trong việc chung tay bảo vệ chủ quyền biển, đảo Tổ quốc là
một nhiệm vụ chính trị quan trọng ở các trường THPT hiện nay.
1.3. Ở trường THPT, Lịch sử là môn học có ưu thế trong việc giáo
dục học sinh nói chung và giáo dục ý thức chủ quyền biển, đảo nói riêng.
Thông qua những tri thức lịch sử được trình bày có hệ thống, phù hợp với
quy luật phát triển của thế giới và dân tộc, bộ môn lịch sử khẳng định vị
thế của môn học góp phần đáng kể vào việc giáo dục học sinh. Đặc biệt,
phần Lịch sử Việt Nam trong chương trình THPT được trình bày một cách
2
có hệ thống, xuyên suốt qua các thời kì lịch sử không những giúp học sinh
nhận thức đúng đắn về tiến trình lịch sử dân tộc, mà còn tạo xúc cảm lịch
sử, thái độ đúng đắn với những trang sử vẻ vang của dân tộc, qua đó rút ra
bài học kinh nghiệm cho mình trong học tập và cuộc sống thực tiễn.
1.4. Dưới sự chỉ đạo của Đảng và Nhà nước, Bộ Giáo dục và Đào tạo
đã tích cực triển khai công tác tuyên truyền, giáo dục ý thức chủ quyền
biển, đảo trong hệ thống giáo dục trên toàn quốc và bước đầu tạo sự
chuyển biến rõ nét về nhận thức, thái độ và hành vi của học sinh. Tuy
nhiên, thực trạng của việc giáo dục ý thức chủ quyền biển, đảo cho học
sinh trong dạy học lịch sử trên cả nước nói chung và các trường THPT
thuộc Duyên hải Nam Trung Bộ nói riêng còn nhiều hạn chế. Vì vậy, đã
đến lúc cần nghiên cứu kỹ lưỡng lý luận, đánh giá đúng thực tiễn, xây
dựng thống nhất nội dung và đưa ra các biện pháp phù hợp nhằm giáo dục
ý thức chủ quyền biển, đảo cho HS trong DHLS ở trường THPT, góp phần
nâng cao chất lượng dạy học bộ môn trước yêu cầu đổi mới căn bản và
toàn diện giáo dục.
Xuất phát từ những lí do trên, chúng tôi chọn vấn đề “Giáo dục ý
thức chủ quyền biển, đảo cho học sinh trong dạy học lịch sử Việt Nam ở
trường Trung học phổ thông (thực nghiệm tại các tỉnh Duyên hải Nam
Trung Bộ)” làm đề tài luận án Tiến sĩ chuyên ngành Lý luận và Phương
pháp dạy học bộ môn Lịch sử.
2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
2.1. Đối tượng nghiên cứu là quá trình giáo dục ý thức chủ quyền
biển, đảo cho học sinh trong dạy học lịch sử ở trường THPT.
2.2. Phạm vi nghiên cứu
- Đề tập trung nghiên cứu việc giáo dục ý thức chủ quyền biển, đảo
cho học sinh trong dạy học phần Lịch sử Việt Nam ở trường THPT
(chương trình chuẩn) qua dạy học nội khóa và ngoại khóa, vận dụng chủ
yếu ở các tỉnh Duyên hải Nam Trung Bộ.