32
B NÔNG NGHIỆP VÀ MÔI TRƯỜNG
TRƯỜNG CAO ĐNG NÔNG NGHIP NAM B
GIÁO TRÌNH MÔ-ĐUN
-ĐUN: CHUN B GING DÊ
MÃ SỐ: MĐ 02
NGH: NUÔI VÀ PHÒNG TR BNH CHO DÊ
TRNH ĐỘ: SƠ CP BC 2
Đồng Tháp năm 2025
33
GIÁO TRÌNH MÔ-ĐUN 02
LỜI GIỚI THIỆU
-đun “Chuẩn bị giống dê” một trong những nội dung chuyên môn quan
trọng của chương trình đào tạo nghề Nuôi phòng trị bệnh cho . Giống yếu tố
quyết định năng suất, chất lượng hiệu quả kinh tế của chăn nuôi dê. Việc lựa chọn,
nhn diện, chọn lọc quản giống đúng kthut không chỉ góp phần nâng cao khả
năng sinh trưởng, sinh sản thành phẩm của đàn dê, còn nền tảng để xây dựng
hình chăn nuôi bền vững, an toàn sinh học phù hợp với điều kiện sản xuất của
từng địa phương.
Ni dung giáo trình gm 4 bài chi tiết như sau:
Bài 1: Xác định mt s đặc đim sinh sn ca dê.
Bài 2: Xác định ging dê.
Bài 3: Chn lc, nhân ging, theo dõi và qun lý ging dê.
-đun cung cấp cho người học những kiến thức cơ bản nhưng thiết yếu về đặc
điểm sinh sản của dê, nhn diện các giống phổ biến (nội, nhp nội lai), cũng như
nắm vững các tiêu chí chọn lọc phương pháp nhân giống theo từng mục đích sản
xuất. Với thời lượng 30 giờ, 4 giờ lý thuyết, 2 giờ kiểm tra, trong đó các bài thực hành
chiếm phần lớn thời lượng đun (24 giờ), người học được rèn luyện các kỹ năng thực
tế như đánh giá ngoại hình, xem răng xác định tuổi, đánh số hiệu, ghép đôi phối giống
và ghi chép sổ sách quản lý theo đúng yêu cầu kỹ thut.
Việc hoàn thành đun sẽ giúp người học chủ động tự tin trong công tác
chuẩn bị giống, nâng cao năng lực quản lý đàn, từ đó góp phần cải thiện năng suất, chất
lượng và hiệu quả chăn nuôi dê trong thực tiễn sản xuất.
Mặc dù đã có nhiều c gng, song quá trình biên son không th tránh khi thiếu
sót. Chúng tôi rt mong nhn được nhng ý kiến đóng góp quý báu từ các nhà khoa hc,
các nhà quản lý, đồng nghiệp và người học để giáo trình ngày càng hoàn thiện hơn.
Xin chân thành cảm ơn!
Tham gia biên son:
1. Ts. Trần Văn Lên, Ch biên
2.ThS. Phm Chúc Trinh Bch, Thành viên
3. ThS. Trn Th Bo Trân, Thành Viên
34
GIÁO TRÌNH MÔ-ĐUN CHUẨN BỊ GIỐNG DÊ
Tên mô-đun: Chun b ging dê.
Mã mô-đun: MĐ 02
I. VỊ TRÍ, TÍNH CHT MÔ-ĐUN
- V trí: Chun b ging mô-đun chuyên môn nghề trong chương trình dạy ngh
trình độ sơ cấp ca ngh Nuôi dê an toàn sinh hc. Mô - đun này được hc sau mô - đun
Chun b chung tri cho dê.
- Tính cht: Mô đun cũng có thể ging dy độc lp theo yêu cu ca hc viên.
II. Mục tiêu của -đun:
- Về kiến thức:
+ Trình bày được các đặc điểm sinh sản cơ bản của dê đực và dê cái.
+ Nhn diện được đặc điểm ngoại hình, năng suất của các giống dê phổ biến (nội,
nhp nội, lai).
+ tả được quy trình chọn lọc (dê thịt, sữa) , chọn cặp giao phối , các phương
pháp nhân giống (thuần, lai) và các kỹ thut quản lý giống dê.
- Về kỹ năng:
+ Thực hiện được việc nhn diện và phân biệt các giống dê.
+ Thực hiện được việc chọn lọc giống (đực, cái) theo hướng sản xuất (thịt,
sữa).
+ Thực hiện được các kỹ thut quản giống bản (đánh số hiệu , xem ng
định tuổi , ghi chép sổ sách phối giống ).
- Về năng lực tự chủ và trách nhiệm:
+ Cẩn thn, khách quan, chính xác trong việc quan sát, đánh giá chọn lọc
giống.
+ Tuân thủ quy trình kỹ thut và có trách nhiệm ghi chép sổ sách theo dõi giống
đầy đủ, trung thực.
Ni dung ca -đun:
STT
Tên bài hc
Thời gian đào tạo (gi)
Tng
s
Trong đó
thuyết
Thc
hành
Kim
tra*
1
Xác định mt s đặc điểm sinh sn ca
2
2
2
Xác đnh ging dê
8
1
7
3
Chn lc, nhân ging, theo dõi qun
lý ging dê
18
1
17
2
2
30
4
24
2
Ghi chú *: Thi gian kim tra được được tính vào gi thc hành.
35
BÀI 1: XÁC ĐỊNH MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM SINH SẢN CỦA DÊ
Mã bài: MĐ 02-01
Gii thiu:
Bài này gii thiệu đến hc viên nhng đặc điểm sinh sn và sinh lý sinh sn ca
dê. Bài hc ch ging dy phn lý thuyết.
Mc tiêu:
- Trình bày được nhng đặc điểm sinh sn sinh sinh sn của đực
cái..
- kh năng làm việc độc lp hoc làm vic nhóm trong việc đánh giá tình trạng
đàn dê qua các đặc đim sinh sn ca dê..
Nội dung của bài
1. Đặc điểm cấu tạo và hoạt động sinh dục của dê cái
quan sinh dục cái bao gm mt s b phn chính: bung trng, ng dn
trng t cung, âm đạo, âm hộ. Sau khi sinh ra, quan sinh dc tiếp tc phát trin
hoàn thin dn chức năng cho tới khi thành thc v tính dục. Nói khác đi, cho ti tui
thành thc v tính dục thì quan sinh dc cái bắt đầu hot động v chức năng: buồng
trng thi trng chín, các b phn khác phi hp vi nhau hot động nhm tạo điều kin
và môi trường thích hp cho s th tinh và s phát trin ca thai đưc thun li
1.1. Đặc điểm cu tạo cơ quan sinh dc dê cái
Cũng như mt s loài gia súc khác, quan sinh dc ca dê cái bao gm
nhng b phn chính nsau: buồng trng, h thng ng dẫn, âm đạo các b phn
sinh đục bên ngoài. Tuy nhiên, cơ quan sinh dc ca dê có mt s đặc điểm khác so vi
các loài khác. Bung trng ca i tình hnh nhân (giống như cừu, nhưng
khác so vi ln - bung trng hình chùm nho mng); khối lượng mt bung trng
khong t 3-4 gam; s ng nang Graaf thành thc t 1 -4 với đưng kính noãn nang
t 5- 1 Omm, thêyàng có dng nh cu hoc hình trứng có đường kính khong 9mm và
bắt đâu thoái hoá sau khi trứng rụng (khôngc th tinh) là 1 2- 14 ngày ( bò là 14-
15 ngày). ng dn trng dài khong 15-19cm; T cung thuc loại hình các đôi, chiều
dài sng t cung t 10-12cm, chiu dài thân t cung t 1-2cm; C t cung i 4-10cm
đường kính ngoài là 2-3cm, khoang c t cung có dng nhiu vòng nhn lng ghép vào
nhau để đóng kín cổ t cung mt cách an toàn, ming t cung có hình dng nh và nhô
ra; âm đạo dài khong 10 - 14cm; Đặc bit màng trinh các phát trin mnh trong
khi các loi gia súc khác là không rõ rt.
36
Hình 1.1. V trí và cu tạo cơ quan sinh dc cái
1.2. Hoạt động sinh dc
1.2.1. S hình thành và phát trin ca trng
Tế bào trng đưc hình thành trong bung trng, ngun gc t các tế bào
sinh dục chưa thành thc gi là noãn nguyên bào. Tri qua quá trình phân chia nguyên
nhim gim nhim, t 1 noãn nguyên bào hình thành mt tế bào trng s nhim
sc th đơn bội (n). S hình thành phát trin ca trứng được điều khin bi hormon
tuyến yên (FSH). Mi tế bào trng nm trong mt nang trứng, phía bên ngoài được bao
bc bng mt lp tế bào ht phát trin nhiu lp, trong nang trng cha dch nang
nlicu hormon Oestrogen để gây ra các biu hin tính dc của con cái, đặc bit thi
k động dc. nhiu yếu t ảnh hưởng ti s phát trin ca trứng như mức độ dinh
dưỡng, thi tiết khí hu, chế độ chăm sóc...
1.2.2. S rng trng
Khi dê cái đng dục, dưới tác động phi hp ca các hormon FSH LH tuyến
yên, t các nang trng chín đã phát triển cực đại s s rng trng xy ra. S trng
rụng trong giai đoạn động dc ph thuc vào giống, thường có t 1 - 4 trng chín, rng.
Trứng thường rng tp trung vào khong 32 - 48 gi k t khi d bt đầu động dc. Do
vy cn quan sát sau khi dch nhn chy ra t âm h thì nên phi ging cho d, tt
nht là vào ngày th hai, điều này đảm bo cho t l th thai cao.
1.2.3. Kh năng sinh sản
gia súc kh năng sinh sản nhanh hơn nhiều so vi trâu bò. Tu thuc
vào giống, điều kiện nuôi dưỡng chăm sóc mà tuổi động dc lần đầu và tuổi đẻ lần đầu