
BỘ NN VÀ PTNT
TRƯỜNG CAO ĐẲNG CƠ ĐIỆN HÀ NỘI
GIÁO TRÌNH
TRÌNH ĐỘ CAO ĐẲNG
Hà Nội năm 2022
ĐẠO ĐỨC KINH DOANH VÀ VĂN HÓA
DOANH NGHIP

1
Chương 1: Tng quan v đo đc kinh doanh
1. Khi nim đo đc kinh doanh
1.1. Khi nim đo đc
Đo đc l tp hp cc nguyên tc, quy tc, chun mc x hi nhm điu chnh, đnh gi
hnh vi ca con ngưi đi vi bn thân v trong quan h vi ngưi khc, vi x hi.
T g đ khoa hc, “Đo đc l mt b môn khoa hc nghiên cu v bn cht t nhiên ca
ci đng – ci sai v phân bit khi la chn gia ci đng – ci sai, trit l v ci đng – ci
sai, quy tc hay chun mc chi phi hnh vi ca cc thnh viên cng mt ngh nghip” (t
đin Đin t Amrican Heritage Dictionary)
Đo dc quy đnh thi đ, ngha v, trch nhim ca mi ngưi đi vi bn thân cng như
đi vi ngưi khc v x hi. V th đo dc luôn l khuôn mu, tiêu chun đ xây dng li
sng l tưng mi ngưi.
Nhng chun mc đo đc gm: Đ lưng, khoan dung, chnh trc khiêm tn, dng cm,
trung thc, tn, thin, tn bo, tham lam, kiêu ngo, hn nht, phn bi, bt tn, c.
1.2. Khi nim đo đc kinh doanh
Đo đc kinh doanh l mt tp hp cc nguyên tc, chun mc c tc dng điu chnh, đnh
gi, hưng dn v kim sot hnh vi ca cc ch th kinh doanh.
Đo đc kinh doanh chnh l mt dng đo đc ngh nghip đưc vn dng vo trong hot
đng kinh doanh. Cc nguyên tc v chun mc ca đo đc kinh doanh.
- Tnh trung thc: Không dng cc th đon gian di, xo tr đ kim li. Gi li ha, gi
ch tn trong kinh doanh. Nht qun trong ni v lm. Trung thc trong chp hnh lut php
ca nh nưc, không lm ăn phi php như trn thu, lu thu, không sn xut v kinh doanh
cc mt hng quc cm, thc hin nhng dch v c hi cho thun phong m tc. Trung thc
trong giao tip vi bn hng (giao dch, đm phn, k kt) v ngưi tiêu dng: không lm
hng gi, khuyn mi gi, qung co sai s tht, s dng tri php nhng nhn hiu ni ting,
vi phm bn quyn, ph gi theo li ăn cưp. Trung thc ngay vi bn thân, không hi l
tham ô, tht kt “chim công v tư”.
- Tôn trng con ngưi: Đi vi nhng ngưi công s v dưi quyn, tôn trng thm gi,
quyn li chnh đng, tôn trng hnh phc, tôn trng tim năng pht trin ca nhân viên, quan
tâm đng mc, tôn trng quyn t do v cc quyn hn hp php khc. Đi vi khch hng:
Tôn trong nhu cu, s thch v tâm l khch hng. Đi vi đi th cnh tranh, tôn trng li
ch ca đi th.

2
- Gn li ch ca doanh nghip vi li ch ca khch hng v x hi, coi trng hiu qu gn
vi trch nhim x hi.
2. Vai tr ca đo đc kinh doanh
2.1. Đo đc kinh doanh gp phn điu chnh hnh vi ca cc ch th kinh doanh
Đo đc kinh doanh b sung v kt hp vi php lut điu chnh cc hnh vi kinh
doanh theo khuôn kh php lut v qu đo ca cc chun mc đo đc x hi. Không mt
php lut no d hon thin đn đâu chăng na cng không th l chun mc cho mi hnh
vi ca đo đc kinh doanh. N không th thay th vai tr ca đao đc kinh doanh trong vic
khuyn khch mi ngưi lm vic thin, tc đng vo lương tâm ca doanh nhân. Bi v,
phm vi nh hưng ca đo đc rng hơn php lut, n bao qut mi lnh vc ca th gii
tinh thn trong khi php lut ch điu chnh nhng hnh vi liên quan đn ch đ nh nưc,
ch đ x hi… Mt khc, php lut cng đy đ, cht ch v đưc thi hnh nghiêm chnh th
đo đc cng đưc đ cao, cng hn ch đưc s kim li phi php đng thi cng l hnh vi
đo đc: Tham nhng, buôn lu, trn thu, gian ln thương mi,… khi b pht hin s b php
lut điu chnh, lc ny “hin tưng kin tng buc ngưi ta cư x c đo đc”
2.2. Đo đc kinh doanh gp phn vo cht lưng ca doanh nghip
Phn thưng cho mt công ty c quan tâm đn đo đc l đưc cc nhân viên, khch
hng v công lun công nhn l c đo đc. Phn thưng cho trch nhim đo đc v trch
nhim x hi trong cc quyt đnh kinh doanh bao gm hiu qu trong cc hot đng hng
ngy tăng cao, s tn tâm ca cc nhân viên, cht lưng sn phm đưc ci thin, đưa quyt
đnh đng đn hơn, s trung thnh ca khch hng, v li ch v kinh t ln hơn. Cc t chc
pht trin mt trưng trung thc v công bng gây dng đưc ngun lc đng qu c th m
rng canhs ca dn đn thnh công.
2.3. Đo đc kinh doanh gp phn vo s kt v tn tâm ca nhân viên
S tn tâm ca nhân viên xut pht t vic cc nhân viên tin rng tương lai ca h gn
lin vi tương lai ca doanh nghip v chnh v th h sn sng hy sinh c nhân v t chc
ca mnh. Doanh nghip cng quan tâm đn nhân viên bao nhiêu th cc nhân viên cng tn
tâm vi doanh nghip by nhiêu. Cc vn đ c nh hưng đn s pht trin ca môi trưng
đo đc cho nhân viên bao gm mt môi trưng lao đng an ton, th lao thch đng, v thc
hin đy đ cc trch nhim đưc ghi trong hp đng vi tt c cc nhân viên. Cc chương
trnh ci thin môi trưng đo đc vi tt c cc nhân viên. Cc hot đng t thin hoc tr
gip công cng không ch to ra suy ngh tch cc ca chnh nhân viên v bn thân h v đi
vi doanh nghip.

3
2.4. Đo đc kinh doanh gp phn lm hi lng khch hng
Cc nghiên cu v kinh nghim hin thi ca nhiu quc gia c thy mi quan h cht
ch gia hnh vi c đo đc v s hi lng ciu khch hng. Cc hnh vi vô đo đc c th
lm gim lng trung thnh ca khch hng v khch hng s chuyn sang mua hng ca cc
thương hiu khc, ngưc li, hnh vi đo đc c th lôi cun khch hng đn vi sn phm
ca công ty. Cc khch hng thch mua sn phm ca cc công ty c danh ting tt, quan tâm
đn khch hng v x hi. Khch hng ni rng h ưu tiên nhng thương hiu nolm điu
thin nu gi c v cht lưng cc thương hiu như nhau cc công ty c đo đc luôn đi x
vi khch hng công bng v liên tc ci tin cht lưng sn phm, cng như cung cp cho
khch hng cc thông tin d tip cn v d hiu, s c li th cnh cnh tt hơn v dnh đưc
nhiu li nhun hơn.
2.5. Đo đc kinh doanh gp phn to ra li nhun cho doanh nghip
Trch nhim công dân ca mt doanh nghip gn đây đưc đ cp nhiu c liên h
tch cc đn li đu tư, ti sn v mc tăng doanh thu. Trtch nhim công dân ca doanh
nghip l đng gp ca mi doanh nghip cho x hi bng hot đng kinh doanh chnh ca
mnh, đu tư x hi, cc chương mang tnh nhân văn v s cam kt ca doanh nghip vo
chnh sch công, l cch m doanh nghip đ qun l cc mi quan h kinh t, x hi, môi
trưng v l cch m doanh nghip cam kt vi cc bên liên đi c tc đng trên thnh công
di hn ca doanh nghip đ.
2.6. Đo đc kinh doanh gp phn to vo s vng mnh ca nn kinh tquc gia
Mt câu hi quan trong v thưng đưc nêu ra l liu hnh đng đo đc trong kinh
doanh c tc đng đn kinh t ca mt quc gia hay không. Cc nh kinh t hc thưng đt
câu hi ti sao mt s nn kinh t th trưng mang li năng sut cao, công dân c mc sng
cao, trong khi đ cc nn kinh t khc li không như th. Cc th ch x hi, đc bit l cc
th ch thc đy tnh trung thc, l yu t vô cng quan trng đ pht trin s phn vinh v
kinh t ca mt x hi. Cc nưc pht trin ngy cng tr nên giu c hơn v c mt h thng
cc th ch, bao gm đo đc kinh doanh, đ khuyn khch năng sut. Trong khi đ, ti cc
nưc đang pht trin, cơ hi pht trin kinh t v x hi b hn ch bi đc quyn, tham nhng,
hn ch tin b c nhân cng như phc li x hi.
Tm li, chng ta thy vai tr quan trng ca đo đc kinh doanh đi vi cc c nhân,
đi vi cc doanh nghip v đi vi x hi v s vng mnh ca nn kinh t quc gia ni
chung. Cc c đông mun đu tư vo cc doanh nghip c chương chương trnh đo đc hiu
qu, quan tâm đn x hi v c danh ting tt. Cc nhân viên thch lm vic trong mt công

4
ty đ h c th tin tưng đưc v đưc khch hng đnh gi cao v chnh liêm chnh trong
cc mi quan h kinh doanh. Môi trưng đo đc ca t chc vng mnh s đem li nim tin
cho khch hng v nhân viên, s tân tâm ca nhân viên v s hi lng ca khch hng, mang
li li nhun cho doanh nghip.
3. Cc kha cnh th hin đo đc kinh doanh
3.1 Đo đc kinh doanh trong qun tr ngun nhân lc
Đo đc trong qun l nguun nhân lc liên quan đn cc vn đ sau:
- Đo đc trong tuyn dng, b nhim, s dng lao đng:
Trong hot đng tuyn dng v b nhim nhân s s xut hin mt vn đ đo đc kh
nan gii, đ l tnh trng phân bit đi x v l vic không cho php ca mt ngưi no đ
đưc hưng nhng li ch nht đnh xut pht t đnh kin v phân bit. Biu hin phân
bit chng tc, gii tnh, tôn gio, đa phương, vng văn ha, tui tc…
C nhng trưng hp c th, s phân bit đi x li l cn thit v không hon ton
sai. Chng hn như mt nh qun l không bao gi đ tôn gio tr thnh mt cơ s đ phân
bit đi x khi tuyn chn nhân s. Tuy nhiên, trong trưng hp phi la chn nhân s cho
Nh th đo Tin lnh t h vic đ tôn gio l mt cơ s đ la chn l hon ton hp l. Tương
t vy, mt nh qun l kiên quyt ch phng vn nhng ph n đ tuyn ngưi cho v tr
gim đc chương trnh gio dc ngưi M gc Phi l hp l.
Mt vn đ đo đc khc m cc nh qun l cn lưu trong tuyn dng, b nhim v
s dng ngưi lao đng đ l phi tôn trng quyn riêng tư c nhân ca h. Đ tuyn dng
c cht lưng, ngưi qun l phi thu thp thông tin v qu kh ca ngưi lao đng xem h
c tin n tin s không, v tnh trng sc khe xem c thch hp vi công vic không, v l
lch ti chnh xem c minh bch không… đ l chnh chnh đng ca công tc qun l. Song
s l phi đo đc nu ngưi qun l t thông tin thu thp đưc can thip qu sâu vo đi tư
ca ngưi lao đng, tit l bnh n/h sơ y t, xut bn nhng vn đ riêng tư ca h v s
dng tên ca h v mc đch thương mi khc.
Mt vn đ đo đc m cc nh qun l không th xem nh trong tuyn dng, b nhim
v s dng ngưi lao đng đ l s dng lao đng, s dng cht xm ca cc chuyên gia
nhưng đi ng xng đng vi công sc đng gp ca h. Đây l mt hnh thc bc lt lao
đng đ gia tăng li nhuân tiêu cc. Li nhun ca mt công ty luôn c s tương quan vi
đng gp ca ngưi lao đng. Công ty mun gia tăng li nhun th nht đnh phi quan tâm
đn li ch ca ngưi lao đng trc tip lm nên ca ci vt cht. Quan h ch th s tt đp
nu ch quan tâm ti li ch công nhân, ngưc li công nhân luôn lao đng tch cc v tm

