433
BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ MÔI TRƯỜNG
TRƯỜNG CAO ĐẲNG NÔNG NGHIỆP NAM BỘ
GIÁO TRÌNH MÔ-ĐUN
PHÒNG VÀ TRỊ BỆNH KÝ SINH TRÙNG TRÊN
DÊ
MÃ SỐ: MĐ 09
NGHỀ: NUÔI VÀ PHÒNG TRỊ BỆNH CHO DÊ
TRNH ĐỘ: SƠ CP – BẬC 2
Đồng Tháp năm 2025
434
LỜI GIỚI THIỆU
Trong bối cảnh chăn nuôi dê theo hướng An toàn Sinh học (ATSH) ngày càng
được chú trọng, việc kiểm soát và quản lý dịch bệnh, đặc biệt là các bệnh do ký sinh
trùng gây ra, là yếu tố then chốt quyết định đến sức khỏe đàn vt nuôi và hiệu quả kinh
tế của trang trại. Sự thiếu hụt kiến thức trong việc nhn diện và xử lý các loại ngoại ký
sinh trùng như ve, ghẻ hay các loại nội ký sinh trùng như giun tròn, cầu trùng có thể dẫn
đến tình trạng dê chm lớn, suy nhược, thm chí gây tử vong hàng loạt, gây thiệt hại
nặng nề cho người chăn nuôi.
Xuất phát từ thực tiễn đó, việc biên soạn giáo trình Mô đun 09: Phòng và trị bệnh
ký sinh trùng trên dê là vô cùng cần thiết. Mô đun này được thiết kế nhằm trang bị cho
người học những kiến thức và kỹ năng cốt lõi để chuyển đổi tư duy từ "chữa bệnh khi
đã muộn" sang "quản lý sức khỏe và phòng bệnh chủ động".
Nội dung giáo trình gồm có các bài chi tiết:
Bài 1: Phòng và trị ngoại ký sinh trùng
Bài 2: Phòng và trị nội ký sinh trùng
Bài 3: Phòng và trị ký sinh trùng máu
Giáo trình được biên soạn dựa trên chương trình khung nghề "Nuôi và phòng trị
bệnh cho dê" trình độ sơ cấp; kết hợp giữa lý thuyết cô đọng và các bài tp thực hành,
tình huống thực tế . Đây là tài liệu giảng dạy và học tp hữu ích cho giáo viên, học viên
và là tài liệu tham khảo quý giá cho bà con nông dân, chủ trang trại muốn nâng cao kỹ
thut bảo vệ đàn dê.
Mặc dù đã có nhiều cố gắng, song quá trình biên soạn không thể tránh khỏi thiếu
sót. Chúng tôi rất mong nhn được những ý kiến đóng góp quý báu từ các nhà khoa học,
các nhà quản lý, đồng nghiệp và người học để giáo trình ngày càng hoàn thiện hơn
Xin chân thành cảm ơn!
Tham gia biên soạn:
1. Ts. Trần Văn Lên, Chủ biên
2. ThS. Trần Thị Bảo Trân, Thành viên
3. ThS. Phạm Chúc Trinh Bạch, Thành Viên
435
MÔ-ĐUN 9: PHÒNG VÀ TRỊ BỆNH KÝ SINH TRÙNG TRÊN DÊ
Mã Mô-đun : MĐ 09
Giới thiệu Mô-đun:
Mô đun này trang bị cho người học các kiến thức và kỹ năng chuyên môn về nhn
biết, chẩn đoán, phòng và điều trị các loại ký sinh trùng phổ biến trên dê. Nội dung mô
đun bao gồm các công việc cốt lõi: thực hành nhn diện triệu chứng lâm sàng của ngoại
ký sinh trùng (ve, ghẻ) và nội ký sinh trùng (giun tròn, cầu trùng); nắm vững quy trình
sử dụng các loại thuốc thú y an toàn; và thực hiện các biện pháp vệ sinh phòng bệnh
tổng hợp để cắt đứt vòng đời ký sinh trùng.
Học xong mô đun này, người học có khả năng: Thực hiện thành thạo các thao tác
chẩn đoán, pha chế thuốc và thực hiện các kỹ thut tiêm, tắm, phun thuốc phòng trị ký
sinh trùng đúng quy trình kỹ thut; Có ý thức trách nhiệm trong việc đảm bảo an toàn
vệ sinh thực phẩm, bảo vệ môi trường chăn nuôi và tuân thủ thời gian cách ly thuốc
trước khi khai thác sản phẩm.
Mô đun được bố trí giảng dạy sau khi người học đã có kiến thức cơ bản về đặc
điểm sinh lý và kỹ thut chăm sóc dê, nhằm giúp người học hoàn thiện kỹ năng quản lý
sức khỏe đàn vt nuôi một cách toàn diện.
436
Bài 1. PHÒNG VÀ TRỊ NGOẠI KÝ SINH TRÙNG
Mã bài: MĐ 09-01
Mục tiêu:
Sau khi học xong, người học có khả năng:
- Kiến thức: Trình bày được đặc điểm, triệu chứng, biện pháp điều trị và phòng
bệnh các bệnh ngoại ký sinh trùng thường gặp ở gia súc.
- Kỹ năng: Thực hiện được thao tác nhn biết, chẩn đoán và xử lý cơ bản các bệnh
do ngoại ký sinh trùng gây ra.
- Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Có ý thức tuân thủ quy trình kỹ thut, chủ động
trong học tp và thực hành, đảm bảo an toàn cho người và vt nuôi.
A. NỘI DUNG
1.1. Bệnh do ve (Ticks)
1.1.1. Đặc điểm và nguyên nhân
Ve là một loại ngoại ký sinh trùng rất phổ biến ở dê. Có 2 loại ve: ve mềm thuộc
họ Argasldae hút máu liên tục trên ký chủ; Ve cứng thuộc họ Ixodidae, chỉ hút máu một
lần trong mỗi giai đoạn phát triển.
Ve có 3 giai đoạn phát triển: ấu (Larvae: 6 chân), con non (Nymphae: 8 chân) và
trưởng thành (8 chân). Có một số giống ve cư trú ở bàn chân, đặc biệt là ở giữa các móng
chân, gây nên các áp xe. Ve hút máu và phá huỷ da, làm cho dê bộ thiếu máu và truyền
một số bệnh nguy hiểm như: Anaplasmosis, Babesiosis...
1.1.2. Triệu chứng lâm sàng
Ngứa, khó chịu: Dê liên tục cọ vào tường, hàng rào, gốc cây. Thường xuyên git
mình hoặc nguẩy đuôi liên tục.
Da bị tổn thương: Xuất hiện các vết mẩn đỏ, sưng nhẹ. Có thể hình thành mụn
nước hoặc vảy khô. Da vùng tai, cổ, nách và bẹn dễ bị ve bám bị đỏ, sưng.
Viêm da và rụng lông cục bộ : Rụng lông thành từng mảng. Da dày lên, thâm hoặc
chai sau khi ve bám lâu.
Thiếu máu (nặng) : Vì ve hút máu nên niêm mạc mắt của dê tái nhợt. Dê mệt mỏi,
giảm khả năng vn động. Dê con có thể suy nhược, chm lớn.
Suy giảm năng suất : Quan sát thấy dê giảm ăn, chm lớn. Dê vỗ béo giảm tăng
trọng. Dê cái có thể giảm tiết sữa.
437
Hình 1.1. Ve Rhipicephalus bám gần mắt dê
Hình 1.2. Ve bám trong lông dê, vùng da đỏ xung quanh
Hình 1.3. Ve Amblyomma bám đầy kẽ móng chân dê
1.1.3. Phương thức truyền lây
Phương thức truyền lây của bệnh do ve (Ticks) trên dê chủ yếu thông qua các hình thức
sau:
+ Tiếp xúc trực tiếp và môi trường: Dê bị nhiễm ve khi tiếp xúc với môi trường có
sẵn mầm bệnh hoặc khi ve di chuyển từ vt chủ này sang vt chủ khác. Ve thường trú
ẩn ở những nơi có cỏ rm rạp, bụi cây hoặc nền đất ẩm thấp.
+ Vòng đời và vt chủ trung gian: Ve có 3 giai đoạn phát triển là ấu trùng, con non
và trưởng thành. Trong quá trình này, chúng có thể truyền lây chéo giữa các loài vt
nuôi khác nhau như chó, trâu, bò vì nhiều loài ve có khả năng ký sinh chung trên các
loài này.