Hai Bà Tr ngư
Hai Bà Tr ngư (m t ngày mùng 6 tháng 2 năm Quý Mão ) là tên g i chung c a ấ ọ ủ Tr ngư
Tr cắ và Tr ng Như ị hai ch em (nhi u tài li u nói là sinh đôi) là ị ề ệ anh hùng dân t cộ c aủ
ng i Vi tườ ệ . Hai Bà Tr ng kh i binh ch ng l i quân ư ở ố ạ Hán, l p ra m t qu c gia v i kinhậ ộ ố ớ
đô t i ạMê Linh và t phong là n v ng. Sau khi cu c kh i nghĩa này b quân Hánự ữ ươ ộ ở ị
d i s ch huy c a ướ ự ỉ ủ Mã Vi nệ đánh b i, t c truy n r ng vì không mu n ch u khu tạ ụ ề ằ ố ị ấ
ph c, hai Bà đã nh y xu ng sông t t . ụ ả ố ự ử Đ i Vi t S ký Toàn thạ ệ ử ư coi Tr ng Tr c làư ắ
m t v ộ ị vua trong l ch s Vi t Namị ử ệ .
Ti u sể ử
Theo Đ i Vi t S ký Toàn thạ ệ ử ư, hai bà nguyên là h L c, con gái c a ọ ạ ủ L c t ngạ ướ huy nệ
Mê Linh, Phong Châu. M hai bà là bà Man Thi n, theo truy n thuy t và th n tích bà làẹ ệ ề ế ầ
ng i làng Nam Nguy n (ườ ễ Ba Vì, Hà Tây), có tên là Tr n Th Đoan, ch ng m t s m. Bàầ ị ồ ấ ớ
có công d y hai ch em Tr ng Tr c, Tr ng Nh gi i võ, có tinh th n yêu n c, có chíạ ị ư ắ ư ị ỏ ầ ướ
l n.ớ
Tr ng Tr c là v c a ư ắ ợ ủ Thi Sách con trai L c t ng huy n Chu Diên.ạ ướ ệ
Tuy nhiên, theo Phó giáo s ưNguy n Kh c Thu nễ ắ ầ trong sách Danh t ng Vi t Namướ ệ ,
th i đ u công nguyên, ng i Vi t "ch a có h ". Tên Tr n Th Đoan c a m hai bà chờ ầ ườ ệ ư ọ ầ ị ủ ẹ ỉ
là tên th n ph đ t sau này, kho ng th k 17, 18. C tên Man Thi n, theo giáo sầ ả ặ ả ế ỷ ả ệ ư
Thu n, nghĩa là "ng i Man t t", có th do ng i Hán g i. Tên c a ông Thi Sách, theoầ ườ ố ể ườ ọ ủ
m t s t li u Trung Qu c đ c xác đ nh: ch ng bà Tr ng Tr c tên là Thi. Còn tênộ ố ư ệ ố ượ ị ồ ư ắ
c a hai bà, có ngu n g c t ngh d t l a truy n th ng c a Vi t Nam, t ng t nhủ ồ ố ừ ề ệ ụ ề ố ủ ệ ươ ự ư
cách đ t tên theo các loài cá c a các vua ặ ủ nhà Tr nầ sau này v n xu t thân t ngh chàiố ấ ừ ề
l i. X a kia nuôi t m, t kén t t g i là "kén ch c", t kén kém h n g i là "kén nhì";ướ ư ằ ổ ố ọ ắ ổ ơ ọ
tr ng ngài t t g i là "tr ng ch c", tr ng ngài kém h n g i là "tr ng nhì". Do đó, theoứ ố ọ ứ ắ ứ ơ ọ ứ
sách Danh t ng Vi t Namướ ệ , tên hai bà v n r t gi n d là Tr ng Ch c và Tr ng Nhì,ố ấ ả ị ứ ắ ứ
phiên theo ti ng Hán g i là Tr ng Tr c và Tr ng Nh .ế ọ ư ắ ư ị
Khi hai bà Tr ng kh i nghĩa ch ng quân Hán, bà ư ở ố Man Thi nệ luôn luôn có m t cùng cácặ
con bàn vi c c m t. Bà m t trong th i gian ch ng ệ ơ ậ ấ ờ ố Mã Vi nệ. Nhân dân đ a ph ng l pị ươ ậ
mi u th bà, g i là ế ờ ọ Mi u Mènế, nay làng Nam Nguy n, huy n ở ễ ệ Ba Vì, t nh ỉHà Tây v nẫ
còn ngôi m c c a bà. Nhân dân g i đó là M D (ộ ổ ủ ọ ả ạ ti ng Vi tế ệ c g i các c bà làổ ọ ụ
"d ").ạ
S nghi pự ệ
Các L c t ng ạ ướ Mê Linh và Chu Diên có ý ch ng l i s cai tr tàn b o c a ố ạ ự ị ạ ủ Thái thú Tô
Đ nhị. Đ nh bèn b t gi t Thi Sách đ tr n áp tinh th n ng i Vi t.ị ắ ế ể ấ ầ ườ ệ
Tháng 2, năm Canh Tý (vì Tô Đ nh dùng pháp lu t trói bu c, l i thù Tô Đ nh gi tị ậ ộ ạ ị ế
ch ng mình, Tr ng Tr c cùng v i em gái là Tr ng Nh n i binh đánh hãm tr s châu.ồ ư ắ ớ ư ị ổ ị ở ở
Tô Đ nh ch y v n c. Các qu n ị ạ ề ướ ậ Nam H iả, C u Chânử, Nh t Namậ, H p Phợ ố đ uề
h ng ng. Hai bà l y đ c 65 thành ưở ứ ấ ượ ở Lĩnh Nam. Tr ng Tr c t l p làm vua, x ng làư ắ ự ậ ư
Tr ng N V ng.ư ữ ươ
Ngày 30 tháng 2 năm Tân S uử nhà Hán th y bà x ng v ng d y quân đánh l y cácấ ư ươ ấ ấ
thành p, các qu n biên thùy, nên h l nh cho các qu n ấ ậ ạ ệ ậ Tr ng Saườ , H p Phợ ố và Giao
Châu s p s n xe thuy n, s a sang c u đ ng, thông các núi khe, ch a thóc l ng, choắ ẵ ề ử ầ ườ ứ ươ
Mã Vi nệ làm Ph c Ba t ng quânụ ướ , Phù L c h u ạ ầ L u Longư làm phó sang xâm l c.ượ
Tháng Giêng năm Nhâm D nầ , Mã Vi n ti n theo đ ng ven bi n, san núi làm đ ngệ ế ườ ể ườ
h n nghìn d m, đ n ơ ặ ế Lãng B cạ ( phía tây Tây Nhai c a ở ủ La Thành) đánh nhau v i vua.ớ
Hai bà th y th gi c m nh l m, t nghĩ quân mình ô h p, s không ch ng n i, luiấ ế ặ ạ ắ ự ợ ợ ố ổ
quân v gi ề ữ C m Khêấ (s chép là Kim Khê). Quân cũng cho vua là đàn bà, s khôngử ợ
đánh n i đ ch, bèn tan ch y.ổ ị ạ
Năm Quý Mão , Hai Bà Tr ng ch ng c l i v i quân nhà Hán, th cô, b thua, đ u tư ố ự ạ ớ ế ị ề ử
tr n. Mã Vi n đu i theo đánh quân còn sót l i huy n C Phong thì tàn quân đ u hàng,ậ ệ ổ ạ ệ ư ầ
Mã Vi n bèn d ng ệ ự c t đ ngộ ồ (t ng truy n trên đ ng C Lâu châu Khâm) làm gi iươ ề ở ộ ổ ớ
h n cu i cùng c a nhà Hán, và kh c lên đó dòng ch th : "C t đ ng gãy thì ạ ố ủ ắ ữ ề ộ ồ Giao Chỉ
di t" (ệĐ ng tr chi t, Giao Ch di tồ ụ ế ỉ ệ ). T đây, n c Vi t l i thu c quy n ki m soátừ ướ ệ ạ ộ ề ể
c a nhà Hán. Ng i dân đã d ng đ n th Tr ng N V ng ủ ườ ự ề ờ ư ữ ươ ở xã Hát Giang, huy nệ
Phúc L cộ (nay ởHát Môn, huy n ệPhúc Thọ, t nh ỉHà Tây), và đ t cũ thành ở ấ Phiên
Ngung cũng có.
Đánh giá
S gia ửLê Văn H uư vi t:ế
Tr ng Tr c, Tr ng Nh là đàn bà, hô m t ti ng mà các qu n C u Chân, Nh tư ắ ư ị ộ ế ậ ử ậ
Nam, H p Ph , cùng 65 thành Lĩnh Ngo i đ u h ng ng, vi c d ng n cợ ố ở ạ ề ưở ứ ệ ự ướ
x ng v ng d nh tr bàn tay, có th th y hình th đ t Vi t ta đ d ng đ cư ươ ễ ư ở ể ấ ế ấ ệ ủ ự ượ
nghi p bá v ng. Ti c r ng n i sau h Tri u cho đ n tr c h Ngô, trongệ ươ ế ằ ố ọ ệ ế ướ ọ
kho ng h n nghìn năm, b n đàn ông ch cúi đ u bó tay, làm tôi t cho ng iả ơ ọ ỉ ầ ớ ườ
ph ng B c, há ch ng x u h v i hai ch em h Tr ng là đàn bà hay sao? Ôi!ươ ắ ẳ ấ ổ ớ ị ọ ư
Có th g i là t v t b mình v y.ể ọ ự ứ ỏ ậ
S gia ửNgô Sĩ Liên vi t:ế
H Tr ng gi n thái thú nhà Hán b o ng c, vung tay hô m t ti ng mà qu cọ ư ậ ạ ượ ộ ế ố
th ng n c ta c h đ c khôi ph c, khí khái anh hùng há ch lúc s ng d ngố ướ ơ ồ ượ ụ ỉ ố ự
n c x ng v ng, mà sau khi ch t còn có th ch ng ngăn tai h a. Phàm g pướ ư ươ ế ể ố ọ ặ
nh ng vi c tai ng h n l t, đ n c u đ o không vi c gì là không linh ng. Cữ ệ ươ ạ ụ ế ầ ả ệ ứ ả
bà Tr ng em cũng th . Vì là đàn bà mà có đ c h nh k sĩ, cái khí hùng dũngư ế ứ ạ ẻ
trong kho ng tr i đ t không vì thân ch t mà kém đi. B n đ i tr ng phu háả ờ ấ ế ọ ạ ượ
ch ng nên nuôi l y cái khí phách c ng tr c chính đ i y ?ẳ ấ ươ ự ạ ấ ư
Hoàng đ ếT Đ cự ứ vi t trong ếKhâm đ nh Vi t s thông giám c ng m cị ệ ử ươ ụ :
Hai Bà Tr ng thu c phái qu n thoa, th mà hăng hái quy t tâm kh i nghĩa, làmư ộ ầ ế ế ở
ch n đ ng c tri u đình Hán. D u r ng th l c cô đ n, không g p th i th ,ấ ộ ả ề ẫ ằ ế ự ơ ặ ờ ế
nh ng cũng đ làm ph n kh i lòng ng i, l u danh s sách. Kìa nh ng b nư ủ ấ ở ườ ư ử ữ ọ
nam t râu mày mà ch u khép nép làm tôi t ng i khác, ch ng nh ng m t dàyử ị ớ ườ ẳ ữ ặ
th n ch t l m ru!ẹ ế ắ
Di s nả
Di n hành k ni m Hai Bà Tr ng ễ ỷ ệ ư ở Sài Gòn gi a th k 20ữ ế ỷ
Hai Bà Tr ng đ c coi là anh hùng dân t c c a Vi t Nam, và đ c th cúng t i nhi uư ượ ộ ủ ệ ượ ờ ạ ề
đ n th , trong đó l n nh t là ề ờ ớ ấ Đ n Hai Bà Tr ngề ư ởqu n Hai Bà Tr ngậ ư , Hà N iộ và đ nề
Hai Bà Tr ngư t i thôn H Lôi, xã Mê Linh, huy n ạ ạ ệ Mê Linh, Hà N iộ - quê h ng c aươ ủ
hai bà.
Các danh x ng c a hai bà (Tr ng Tr c, Tr ng Nh , Tr ng V ng, Hai Bà Tr ng) cònư ủ ư ắ ư ị ư ươ ư
đ c đ t cho nhi u tr ng h c, đ ng ph , qu n... Vi t Nam.ượ ặ ề ườ ọ ườ ố ậ ở ệ
Các câu chuy n v Hai Bà Tr ng, ệ ề ư Bà Tri uệ, và các n t ng khác đ c m t s s giaữ ướ ượ ộ ố ử
trích d n đ làm b ng ch ng cho lu n đi m r ng xã h i Vi t Nam tr c khi b ẫ ể ằ ứ ậ ể ằ ộ ệ ướ ị Hán
hóa là m t xã h i ộ ộ m u hẫ ệ, trong đó ph n có th gi vai trò lãnh đ o mà không g pụ ữ ể ữ ạ ặ
tr ng i.ở ạ
Đ i Nam qu c s di n caạ ố ử ễ có đo n k v cu c kh i nghĩa c a Hai bà Tr ng đã trạ ể ề ộ ở ủ ư ở
thành quen thu c đ i v i ng i Vi t:ộ ố ớ ườ ệ
Bà Tr ng quê ư ở Châu Phong
Gi n ng i tham b o thù ch ng ch ng quênậ ườ ạ ồ ẳ
Ch em n ng m t l i nguy nị ặ ộ ờ ề
Ph t c n ng t thay quy n t ng quânấ ờ ươ ử ề ướ
Ngàn tây n i áng phong tr nổ ầ
m m binh mã xu ng g n Ầ ầ ố ầ Long Biên
H ng qu n nh b c chinh yênồ ầ ẹ ướ
Đu i ngay ổTô Đ nhị, d p yên biên thànhẹ
Kinh kỳ đóng cõi Mê Linh
Lĩnh Nam riêng m t tri u đình n c taộ ề ướ
Ba thu gánh vác s n hàơ
M t là báo ph c hai là Bá V ngộ ụ ươ
Uy danh đ ng t i B c Ph ngộ ớ ắ ươ
Hán sai Mã Vi nệ lên đ ng t n côngườ ấ
H Tâyồ đua s c v y vùngứ ẫ
N nhi đ ch v i anh hùng đ c sao!ữ ị ớ ượ
C m Khê đ n lúc hi m nghèoẩ ế ể
Hai Bà th t th cùng li u v i sông!ấ ế ề ớ
Tr c là nghĩa, sau là trungướ
K trong l ch s anh hùng ai h n.ể ị ử ơ
Bách khoa toàn th m Wikipediaư ở