BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
Nguyễn Minh Dƣơng
NHÂN VẬT CÔ ĐẦU TRONG VĂN HỌC VIỆT NAM
TỪ NỬA CUỐI THẾ KỶ XIX ĐẾN NĂM 1930
(QUA SÁNG TÁC CỦA MỘT SỐ TÁC GIẢ TIÊU BIỂU)
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP SƢ PHẠM NGỮ VĂN
Thành phố Hồ Chí Minh - 2019
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
NHÂN VẬT CÔ ĐẦU TRONG VĂN HỌC VIỆT NAM
TỪ NỬA CUỐI THẾ KỶ XIX ĐẾN NĂM 1930
(QUA SÁNG TÁC CỦA MỘT SỐ TÁC GIẢ TIÊU BIỂU)
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP SƢ PHẠM NGỮ VĂN
SINH VIÊN: NGUYỄN MINH DƢƠNG
MÃ SỐ SINH VIÊN: 41.01.601.019
NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: TH.S LÊ VĂN LỰC
Thành phố Hồ Chí Minh – 2019
LỜI CẢM ƠN
Sau một thời gian thực hiện, khóa luận tốt nghiệp “Nhân vật cô đầu trong
Văn học Việt Nam từ nửa cuối thế kỷ XIX đến năm 1930 (Qua sáng tác của một
số tác giả tiêu biểu)” đã đƣợc hoàn thành đúng thời hạn. Đó là kết quả của một
quá trình làm việc nghiêm túc với sự hỗ trợ nhiều mặt từ phía nhà trƣờng, quý
thầy cô khoa Ngữ văn, bạn bè. Dù rất cố gắng nhƣng công trình vẫn không tránh
khỏi những thiếu sót nhất định, rất mong nhận đƣợc ý kiến đóng góp, đề xuất để
công trình nghiên cứu đƣợc hoàn thiện hơn.
Trƣớc tiên, tôi xin đƣợc gửi lời cảm ơn chân thành và sâu sắc đến Thạc sĩ
Lê Văn Lực - ngƣời đã trực tiếp hƣớng dẫn tôi thực hiện đề tài. Sự quan tâm,
hƣớng dẫn, chỉ bảo tận tâm của thầy đã giúp ích tôi rất nhiều trong việc hoàn
thành khóa luận.
Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn đến các giảng viên khoa Ngữ văn trƣờng Đại
học Sƣ phạm TP. HCM, cán bộ thƣ viện trƣờng Đại học Sƣ phạm TP. HCM, thƣ
viện THPT Nguyễn Thƣợng Hiền (Quận Tân Bình – TP. HCM) đã giúp đỡ, tạo
điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện khóa luận.
Cuối cùng, tôi xin đƣợc cảm ơn những ngƣời thân trong gia đình, bạn bè,
quỹ học bổng AMA đã luôn động viên, khích lệ và hỗ trợ tôi về vật chất lẫn tinh
thần trong quá trình học tập và nghiên cứu.
Thành phố Hồ Chí Minh, tháng 4/2019
Sinh viên
Nguyễn Minh Dƣơng
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU ........................................................................................................................... 1
1. Lí do chọn đề tài ........................................................................................................ 1
2. Lịch sử vấn đề ............................................................................................................ 3
3. Mục đích nghiên cứu.................................................................................................. 9
4. Đối tƣợng nghiên cứu và phạm vi khảo sát ............................................................. 10
5. Phƣơng pháp nghiên cứu ......................................................................................... 11
6. Đóng góp của khóa luận .......................................................................................... 12
7. Cấu trúc khóa luận ................................................................................................... 12
NỘI DUNG ..................................................................................................................... 14
CHƢƠNG I: NHỮNG VẤN ĐỀ KHÁI QUÁT ............................................................. 14
1.1. Khái niệm nhân vật văn học.................................................................................. 14
1.2. Đôi nét về cô đầu .................................................................................................. 15
1.2.1. Vấn đề tên gọi và khái niệm cô đầu ............................................................... 15
1.2.2. Nguồn gốc xuất hiện cô đầu ........................................................................... 17
1.2.3. Cô đầu và những thay đổi của nghề nghiệp qua các thời kỳ .......................... 20
1.2.3.1. Cô đầu trong thời kỳ ca trù đƣợc sử dụng ở các nghi lễ .......................... 20
1.2.3.2. Cô đầu trong thời kỳ ca trù trở thành hình thức giải trí ........................... 24
1.2.3.3. Cô đầu trong thời kỳ ca trù biến chất ....................................................... 26
1.3. Khái quát về nhân vật cô đầu trong văn học Việt Nam ........................................ 28
1.3.1. Nhân vật cô đầu trong văn học trung đại Việt Nam (thế kỷ X – cuối thế kỷ
XIX) .......................................................................................................................... 28
1.3.2. Nhân vật cô đầu trong văn học hiện đại Việt Nam (từ năm 1900 đến nay) ... 38
1.4. Đặc điểm của các sáng tác viết về nhân vật cô đầu từ nửa cuối thế kỷ XIX đến
năm 1930 ...................................................................................................................... 43
1.4.1. Sự phong phú về tác giả, tác phẩm ................................................................. 43
1.4.2. Sự đa dạng trong cách thể hiện ....................................................................... 48
1.4.3. Nguyên nhân làm cho sáng tác thơ văn về cô đầu xuất hiện nhiều ................ 52
Tiểu kết chƣơng I ......................................................................................................... 55
CHƢƠNG II: NHÂN VẬT CÔ ĐẦU TRONG VĂN HỌC VIỆT NAM TỪ NỬA CUỐI
THẾ KỶ XIX ĐẾN NĂM 1930 NHÌN TỪ PHƢƠNG DIỆN NỘI DUNG ................... 56
2.1. Nhân vật cô đầu – con ngƣời hội tụ: sắc, tài, tâm ................................................. 56
2.1.1. Sắc đẹp ............................................................................................................ 56
2.1.2. Tài năng .......................................................................................................... 61
2.1.3. Phẩm chất, tính cách ....................................................................................... 69
2.1.3.1. Sự tự ý thức về nhân phẩm ....................................................................... 69
2.1.3.2. Khát vọng tình yêu, hạnh phúc ................................................................ 71
2.2. Nhân vật cô đầu – con ngƣời của sự tha hóa ........................................................ 79
2.2.1. Những biểu hiện của sự tha hóa ..................................................................... 79
2.2.2. Nguyên nhân của sự tha hóa ........................................................................... 84
2.3. Nhân vật cô đầu – con ngƣời của số phận bi kịch ................................................ 87
2.3.1. Hoàn cảnh xuất thân đáng thƣơng .................................................................. 87
2.3.2. Cuộc sống thiếu thốn, tủi nhục ....................................................................... 89
2.3.3. Đời sống tinh thần nhiều đau thƣơng, mất mát .............................................. 94
2.4. Thái độ, tình cảm của tác giả đối với nhân vật cô đầu.......................................... 97
2.4.1. Thái độ mỉa mai, chế giễu, thiếu tôn trọng ..................................................... 97
2.4.2. Tình cảm yêu thƣơng, đồng cảm, trân trọng ................................................ 101
Tiểu kết chƣơng II ...................................................................................................... 106
CHƢƠNG III: NHÂN VẬT CÔ ĐẦU TRONG VĂN HỌC VIỆT NAM TỪ NỬA
CUỐI THẾ KỶ XIX ĐẾN NĂM 1930 NHÌN TỪ PHƢƠNG DIỆN NGHỆ THUẬT 108
3.1. Thể loại ............................................................................................................... 108
3.1.1. Thơ hát nói .................................................................................................... 108
3.1.2. Thơ Nôm Đƣờng luật ................................................................................... 115
3.1.3. Một số thể loại khác...................................................................................... 119
3.2. Ngôn ngữ ............................................................................................................. 125
3.2.1 Ngôn ngữ mang đậm chất bác học ................................................................ 126
3.2.2. Ngôn ngữ bình dân, đời thƣờng.................................................................... 130
3.3. Nghệ thuật miêu tả nhân vật ............................................................................... 134