Một số kinh nghiệm nuôi hươu sao ở Hương Sơn Hà Tĩnh
Nguồn: hoind.tayninh.gov.vn
Hươu sao là một loài động vật quý hiếm, nhung hươu là vị thuốc bổ có giá
trị cao. Hươu sao đã được nuôi dưỡng từ lâu đời ở Hương Sơn - Hà Tĩnh, nó đã trở
thành nghề chăn nuôi truyền thống trong nông thôn, có thu nhập khá.Nhưng vẫn
chỉ dừng lại ở mức độ nhỏ lẻ, số lượng ít, tập trung ở một số gia đình khá giả.
Trong những năm gần đây khi điều kiện kinh tế của nông dân sung túc lên, nhất là
từ năm 90 của thế kỷ XX thì đàn hươu đã tăng lên khá nhanh, nó đã trở thành nghề
chăn nuôi phát triển kinh tế gia đình. Đến nay, tổng số đàn hươu ở Hương Sơn đã
đạt trên 1,2 ngàn con, số gia đình nuôi hươu đã tăng cao, có nhiều gia đình đã nuôi
đến 10 - 30 con/hộ.
Nghề nuôi hươu sao ở Hà Tĩnh đã trải qua những bước thăng trầm,
không tránh khỏi những lúc gian nan cho người nuôi do giá cả biến động thất
thường nhưng đến nay đã trở về với giá trị đích thực của nó. Giá hươu giống mỗi
cặp (1đực + 1 cái) khoảng 10 triệu đồng, giá nhung khoảng 3,5 triệu đồng/kg, với
giá này đã tạo được sự ổn định, tạo niềm tin trong việc phát triển chăn nuôi hươu
sao ở Hương Sơn nói riêng toàn quốc nói chung.
Sau đây chúng tôi xin giới thiệu một số kinh nghiệm chăn nuôi và
hiệu quả kinh tế trong việc nuôi hươu sao ở một số nông hộ Hương Sơn - Hà
Tĩnh.
1. Giống là khâu quan trọng nhất quyết định sự thành công của
chăn nuôi hươu:
1.1 Chọn hươu đực giống:
- Con khoẻ mạnh, lông mượt, vầng trán to, thân hình vạm vỡ, bốn
chân chắc chắn đều đặn.
Chọn những con đực sinh ra từ những con bố mẹ tốt, nên chọn con
lứa thứ 2 đến thứ 7, con bố có đặc điểm tốt đã có khả năng cho nhung từ 1 - 1,5
kg/năm trở lên.
1.2. Chọn hươu cái giống:
- Chọn con được sinh ra từ con mẹ đẻ ổn định hàng năm, nuôi con
khoẻ không bị bệnh truyền nhiễm.
- Chọn hươu được sinh ra từ lứa thứ 2 đến thứ 7, không nên lấy các
lứa sau.
- Hươu con khoẻ mạnh, lông mượt, cổ dài, đầu thanh, mông nở, các
bộ phận sinh dục nổi rõ.
2. Thức ăn:
Đối với hươu sao nguồn thức ăn rất dồi dào, hơn nữa đây là loại động
vật đã được thuần dưỡng từ lâu nên nhiều loài thức ăn hươu có thể ăn được, như
các loại lá cây: lá cây sung, mít, giới, khoai lang, dây lạc, ngô, các loại cỏ.... và
nhiều loại củ quả: củ khoai, quả chuối....Nhưng phải chú ý là các thức ăn này cần
được thu hái sạch sẽ, tránh nhiễm thuốc bảo vệ thực vật, không nên cho hươu ăn lá
cây bị ướt dễ đau bụng.
Ngày nay, nông dân biết chăn nuôi theo hướng thâm canh nên đã
trồng cỏ để cho hươu như: cỏ voi, cỏ ghinê, cỏ sữa... như: Ông Đoàn Đặng xóm 9
xã Sơn Thuỷ - huyện Hương Sơn nuôi 9 con, ông Đào Dũng xóm 4 xã Sơn Bằng -
Hương Sơn nuôi 8 con, đã trồng 4 sào cỏ đủ cho hươu ăn quanh năm, các loại thức
ăn khác như thức ăn tinh chỉ bổ sung vào mùa sinh sản, cắt lộc, nên đã tiết kiệm
được rất nhiều chi phí và nhân công lao động, nâng cao hiệu quả kinh tế.
3. Phòng bệnh:
Hươu sao là loại động vật tuy rất dễ nuôi trong nông hộ, song nó là
loại thường hay gặp phải một số bệnh nguy hiểm dẫn đến giảm hiệu quả sinh con,
chất lượng nhung thậm chí có thể chết, cần đề phòng cẩn thận, một số thường gặp
sau:
3.1 Bệnh tụ huyết trùng:
- Triệu chứng: Hươu sốt cao, mắt đỏ ngầu , nước mắt, nước mũi
chảy ra, thở gấp, mũi khô và chướng bụng.
- Điều trị: Trong trường hợp bụng chướng to cần dùng kim thông hơi
từ dạ cỏ ra ngoài, sau đó dùng các loại thuốc sau để điều trị:
+ Dùng thuốc: Peniciline + Streptomicine + trợ sức: B.complex, B1, ADE,
Cafein (nên mời Bác sỹ thú y điều trị)
+ Bằng thuốc nam : Thuốc nam để Hươu nhanh phục hồi sức khoẻ:
- Dùng lá mơ, diếp cá, cỏ mực giã nhỏ vắt lấy nước khoảng 0,5 lít, 50
- 70g đường glucoza, 2 -4 gói sâm dạng hoà tan, 3 - 5 gói men tiêu hoá, 15-20
gam Sunfatmagiêc (MgSO4) trộn vào đổ vào chai cho hươu uống.Tác dụng làm
cho cơ thể mua phục hồi vì trong thời gian hươu bị bệnh lười thức ăn hơn những
ngày thường. ( Bài thuốc tây+ nam kết hợp nên sử dụng trong 3-4 ngày mỗi ngày
2-3 lần)
Tác dụng làm giảm nhiệt cho cơ thể đồng thời bổ sung thêm năng lượng,
sau đó dùng kháng sinh để điều trị.
3. 2. Bệnh ký sinh trùng đường máu:
Bệnh thường gặp ở tất cả lứa tuổi.
- Triệu chứng: ở cả 3 thể: quá cấp tính, cấp mãn tính và mãn tính,
nhưng thường gặp thể cấp tính và mãn tính.
- Điều trị: Dùng thuốc đặc hiệu để trị bệnh Tripamidium, Azidin,
Naganin, tuỳ thuộc vào thể trạng từng con và triệu chứng từng con mà chỉ định
thuốc và liều lượng cụ thể. Trong thời gian bị bệnh thì chế độ chăm sóc nuôi
dưỡng phải tốt hơn đồng thời dùng thêm bài thuốc nam trong 3 -5 ngày.
3.3 Bệnh sán lá gan: Khi phong trào chăn nuôi hươu phát triển dẫn đến
tình trạng thiếu thức ăn cho hươu, nên nông dân đã thường tận dụng thu hái các
loại cỏ, nhất là cây cỏ nước, nguồn thức ăn này thường là nguyên nhân dẫn đến
hươu bị nhiễm bệnh giun sán.
- Triệu chứng : Hươu vẫn ăn uống bình thường bụng phình to, lông
xơ xác, gầy mòn và chết.
- Điều trị : Thường dùng loại tẩy giun sán : Fasciolid, Dextin B (theo
hướng dẫn của Bác sỹ thú y).
4. Bệnh ở hươu con:
Bệnh thường gặp là bệnh viêm phổi:
a/ Nguyên nhân: Hươu con sinh ra gặp điều kiện bất lợi về thời tiết: nắng
nóng, gió lạnh lùa vào chuồng. Do xông khói nhiều dẫn đến chuồng thiếu O xy, do
vi khuẩn đường hô hấp.
- Triệu chứng: Thở mạnh ép cả hai cơ bụng, đứng dạng hai chân để
thở.
Khô mũi, chảy nước mắt, nước mũi. Hươu bỏ bú, lười ăn
- Điều trị :
+ Tiêm trợ sức: -Vitamin các loại
- Kanamycin
- Steptomycin
- Penicylin.
+ Theo kiến nghị của người nông dân nên dùng bài thuốc nam cho hươu
con từ 1-30 ngày tuổi. Thuốc nam: Lá mơ, lá diếp cá, cây cỏ mực giã nhỏ vắt lấy
30 - 50 ml, trộn thêm đường glucoza + sâm gói + men tiêu hoá, có thể dùng thêm
sữa tươi Vinamilk (loại nguyên kem) Ngoài ra có thể cho uống 8 - 10 lần/ngày (cả
ngày và đêm) trộn với thuốc nam trên khoảng 10 - 20ml.
Sau mỗi lần cho hươu con ăn thì đồng thời phải vệ sinh cho nó bằng
cách vuốt nhẹ vào hậu môn và bộ phận sinh dục để hươu con phóng uế ra ngoài
sau đó dùng tay ấn đẩy sạch.
- Chuồng trại: Hươu sao rất nhút nhát, thính giác và thị giác rất tốt,
thích sinh hoạt bầy đàn thể hiện tính hoang dã. Vậy, trong chăn nuôi thường nên
nuôi có từ 2 con trở lên. Thích yên tỉnh, kín đáo, tránh ồn ào, để nghỉ ngơi. Có thể
nuôi hươu theo trang trại có chuồng kiên cố và có vườn cây để hươu vận động,
nghỉ ngơi dưới tán cây.
Nên xây dựng chuồng kiên cố, nơi thoáng mát, nhưng không gần nơi
đông người qua lại tránh gây hoảng hốt bỏ chạy khi có tiếng động.
Quy mô mỗi gia đình nên nuôi khoảng 10 con để hợp lý trong chăm
sóc và nuôi dưỡng, đồng thời đạt hiệu quả kinh tế cao.
5.Hiệu quả kinh tế tính ở mức trung bình 8 con/hộ để tham khả
Thông thường nhân dân nuôi hươu theo từng cặp đực và cái để có thu
nhập ổn định từ nhung hay từ con giống. Qua tìm hiểu chúng tôi tính toán hiệu quả
kinh tế để tham khảo như sau với mức nuôi trung bình 8 con (4 đực + 4 cái):
- Bán con giống 4 con x 5.000.000 đ = 20.000.000 đ
- Bán nhung: 4 cặp x 1 kg/ cặp x 3.500.000 đ = 14.000.000 đ
Như vậy mỗi năm gia đình có thể thu hoạch được 34 triệu đồng ,
trong khi đó chi phí chăn nuôi thấp chủ yếu là công nhàn rỗi và các thức ăn tận thu
từ sản xuất nông nghiệp .