1
Kü thuËt ch¨n nu«i lîn n¸i sinh s¶n
Hµ néi 2004
RUMENASIA.ORG/VIETNAM
2
Môc lôc
Trang
Ch ¬ng I: Gièng lîn vµ c«ng thøc lai trong ch¨n nu«i lîn 1
1. Gièng lîn Mãng C¸i 1
2. Gièng lîn Ø 3
3. Mét sè gièng lîn miÒn nói 4
4. C¸c gièng lîn ngo¹i nu«i ë ViÖt Nam 5
5. Mét sè c«ng thøc lai trong ch¨n nu«i lîn 6
6. Ph©n lo¹i lîn trong ®µn lîn n¸i sinh sn 7
Ch ¬ng II: Chuång tr¹i cho lîn n¸i sinh s¶n 9
1. Yªu cÇu chung 9
2. Chuång cho lîn n¸i hËu bÞ 10
3. Chuång nu«i lîn n¸i sinh sn 10
4. Chuång nu«i lîn con sau cai s÷a ®Õn 60 ngµy tuæi 11
Ch ¬ng III: Ho¹t ®éng sinh dôc vµ c¸c chØ tiªu ®¸nh gi¸ kh n¨ng sinh sn cña
lîn n¸i
13
1. Ho¹t ®éng sinh dôc ë lîn n¸i 13
2. Søc sn xuÊt cña lîn n¸i 16
a. Mét sè chØ tiªu sinh lý sinh dôc cña lîn n¸i 16
b. Kh n¨ng sinh sn 17
c. Mét sè chØ tiªu kinh tÕ kü thuËt kh¸c 20
Ch ¬ng IV: Ch¨n nu«i lîn c¸i hËu bÞ 22
- Môc tiªu ch¨n nu«i lîn c¸i hËu bÞ 22
- Kü thuËt chän lîn c¸i g©y n¸i sinh sn 22
- Kü thuËt nu«i d ìng lîn c¸i hËu bÞ 22
- Kü thuËt qun lý lîn c¸i hËu bÞ 24
- Mét sè yÕu tè nh h ëng ®Õn kh n¨ng sinh sn cña lîn n¸i 25
Ch ¬ng V: Ch¨n nu«i lîn n¸i sinh s¶n 26
I. Ch¨n nu«i lîn n¸i chöa 26
1. Môc tiªu ch¨n nu«i lîn n¸i chöa 26
2. Kü thuËt nu«i d ìng lîn n¸i chöa 26
3. Kü thuËt qun lý lîn n¸i chöa 27
II. Ch¨n nu«i lîn n¸i nu«i con 28
1. Môc tiªu cÇn ®¹t ® îc 28
2. Kü thuËt ®ì ®Î cho lîn 28
3. Nu«i d ìng lîn n¸i ®Î vµ nu«i con 31
4. Kü thuËt nu«i d ìng ch¨m sãc lîn n¸i tõ khi cai s÷a ®Õn khi phèi gièng trë l¹i 33
Ch ¬ng VI: Ch¨n nu«i lîn con theo mÑ 36
1. §Æc ®iÓm cu lîn con bó s÷a 36
2. Kü thuËt nu«i d ìng lîn con theo mÑ 37
3. Ch¨m sãc qun lý lîn con theo mÑ 40
4. Kü thuËt cai s÷a lîn con 42
Ch ¬ng VII: Mét sè bÖnh th êng gÆp ë lîn n¸i 45
1. Quy tr×nh vÖ sinh phßng bÖnh cho lîn. 45
2. Quy tr×nh tiªm phßng cho lîn n¸i 45
3. Mét sè bÖnh cña lîn n¸i 46
4. Mét sè bÖnh cña lîn con 52
RUMENASIA.ORG/VIETNAM
3
Ch ¬ng I
Gièng lîn vµ c«ng thøc lai trong ch¨n nu«i lîn
1. Gièng lîn Mãng C¸i
* Nguån gèc vµ sù ph©n bè
Gièng lîn Mãng C¸i ® îc nu«i nhiÒu ë huyÖn Mãng C¸i tØnh Qung Ninh. VÒ nguån gèc
lîn Mãng C¸i cã nguån gèc tõ lîn Qung §«ng Trung Quèc, gièng lîn nµy ® îc ng êi Hoa
mang sang n íc ta nu«i tõ l©u, dÇn dÇn ph¸t triÓn thµnh gièng lîn cña n íc ta.
HiÖn nay sè l îng lîn Mãng C¸i lªn ®Õn trªn 30 v¹n con, ® îc ch¨n nu«i rÊt réng r·i ë c¸c
tØnh ®ång b»ng s«ng Hång, ven biÓn miÒn Trung vµ T©y Nguyªn, ®Ó thùc hiÖn ch ¬ng tr×nh
“Mãng C¸i ho¸ ®µn lîn” ë c¸c tØnh trªn. Lîn Mãng C¸i lµ lîn c¸i nÒn c¬ bn ®Ó lai víi lîn ®ùc
Yorshire vµ Landrace cho sn phÈm con lai nu«i lÊy thÞt chñ yÕu hiÖn nay ë miÒn B¾c ViÖt Nam.
* §Æc ®iÓm ngo¹i h×nh
Lîn Mãng C¸i cã 3 dßng: dßng x ¬ng to, dßng x ¬ng nhì vµ dßng x ¬ng nhá. Lîn Mãng
C¸i x ¬ng nhá cã tÇm vãc kh«ng kh¸c lîn Ø, vµ cã vïng tr¾ng ë bông vµ vµnh tr¾ng v¾t ngang
qua vai lín h¬n so víi dßng x ¬ng nhì vµ x ¬ng to.
Lîn Mãng C¸i cã ®Æc ®iÓm ngo¹i h×nh nh ®Çu ®en gi÷a tr¸n cã mét ®èm tr¾ng h×nh tam
gi¸c hoÆc h×nh thoi mµ ® êng chÐo dµi theo chiÒu dµi cña mÆt lîn. Mâm tr¾ng, bông vµ 4 ch©n
tr¾ng. PhÇn tr¾ng nµy cã nèi nhau b»ng mét vµnh tr¾ng v¾t qua vai, lµm cho phÇn ®en cßn l¹i trªn
l ng vµ m«ng cã h×nh d¸ng nh c¸i yªn ngùa cßn ® îc gäi lµ vÕt lang h×nh yªn ngùa. ë chç tiÕp
gi¸p gi÷a l«ng ®en vµ tr¾ng cã mét khong mê, réng khong 2 - 3 cm trªn ®ã da ®en l«ng tr¾ng.
§Æc ®iÓm vÒ mµu s¨c l«ng da cña lîn Mãng C¸i lµ cè ®Þnh. Tuy nhiªn ë dßng Mãng C¸i x ¬ng to
th× phÇn tr¾ng v¾t qua vai th êng hÑp h¬n so víi Mãng C¸i x ¬ng nhá vµ x ¬ng nhì vµ cã tr êng
hîp ë gi÷a vµnh tr¾ng v¾t qua vai cã mét vïng da ®en ë gi÷a nh lµ mét hßn ®o ®en n»m gi÷a
vµnh l«ng tr¾ng. Lîn Mãng C¸i x ¬ng to cã tai to vµ cóp vÒ phÝa tr íc. Cßn lîn Mãng x ¬ng nhá
vµ nhì th× tai nhá vµ ®øng.
VÒ kÕt cÊu ngo¹i h×nh lîn Mãng C¸i cã ®Æc ®iÓm lµ ®Çu to, tai ®óng h íng vÒ phÝa tr íc,
l ng vâng, bông xÖ, ch©n yÕu cßn cã hiÖn t îng ®i bµn, cã tõ 12 - 14 vó.
* §Æc ®iÓm sinh tr ëng
Lîn Mãng C¸i lµ gièng thµnh thôc sím, thêi gian sinh tr ëng ng¾n. Khèi l îng s¬ sinh 0,5
- 0,7 kg/ con, khèi l îng cai s÷a 6-8 kg/ con, khèi l îng lóc 6 th¸ng tuæi ®¹t 30 - 40 kg; khèi
l îng lóc 12 th¸ng tuæi ®¹t 60 kg; khèi l îng tr ëng thµnh ®¹t 100 - 120 kg. NÕu so víi lîn Ø th×
tÇm vãc lîn Mãng C¸i cã to h¬n, nh ng nãi chung vÉn thuéc lo¹i tÇm vãc nhá. Mæ thÞt ë khèi
l îng 100 kg cho 79% mãc hµm, tØ lÖ thÞt n¹c 38,6%.
* Kh n¨ng sinh sn
Lîn Mãng C¸i cã lµ gièng lîn thµnh thôc sím: lîn ®ùc 2 th¸ng tuæi cã thÓ giao phèi d îc
vµ cã thÓ thô thai, lîn c¸i 3 th¸ng tuæi ®· cã biÓu hiÖn ®«ng dôc, chu kú ®éng dôc b×nh qu©n 21
RUMENASIA.ORG/VIETNAM
4
ngµy (18-25 ngµy), thêi gian ®éng duc 3-4 ngµy, thêi gian chöa b×nh qu©n 114 ngµy, thêi gian
®éng dôc trë l¹i sau cai s÷a 5-7 ngµy.
Lîn Mãng C¸i lµ gièng lîn m¾n ®Î, ®Î nhiÒu con, nu«i con khÐo. Cã thÓ ®Î tõ 10-12 con/
løa, khèi l îng s¬ sinh 0,5 - 0,7 kg/ con, tØ lÖ nu«i sèng ®¹t 80-90%. So víi c¸c lo¹i lîn lang kh¸c
th× c¸c chØ tiªu trªn ®Òu cao h¬n tõ 5 - 7%.
H×nh 1 Lîn n¸i Mãng C¸i
Lîn Mãng C¸i lµ gièng lîn cã tÇm vãc t ¬ng ®èi lín so víi c¸c gièng lîn trong vïng ®ång
b»ng vµ trung du B¾c Bé. Tuæi thµnh thôc sím, m¾n ®Î, ®Î sai con, kh n¨ng nu«i con khÐo, kh
n¨ng tiªu ho¸ vµ lîi dông thøc ¨n th« xanh tèt. Mét sè h¹n chÕ lµ kÕt cÊu ngo¹i h×nh yÕu, l ng
vâng, bông xÖ, tû lÖ n¹c thÊp.
Ph ¬ng h íng c«ng t¸c gièng ®èi víi gièng lîn Mãng c¸i lµ t¨ng c êng chän läc vµ nh©n
thuÇn ®Ó n©ng cao tÇm vãc, c¶i t¹o c¸c nh îc ®iÓm cña lîn Mãng C¸i.
Cho lai t¹o víi c¸c gièng lîn nhËp néi ®Î lÊy con lai nu«i thÞt. Trong chiÕn l îc n¹c ho¸
®µn lîn hiÖn nay, ngoµi phÇn sö dông lîn ngo¹i thuÇn nu«i tíi c¸c hé n«ng d©n, kh«ng thÓ thiÕu
v¾ng c¸c lo¹i lîn lai, mµ trong ®ã chñ yÕu lµ c¸c con lai cã ®ãng gãp phÇn m¸u cña lîn Mãng
C¸i. ViÖc sö dông lîn n¸i lai F1(Yorkshire x Mãng C¸i) hoÆc F1 (Landrace x Mãng C¸i ) lµm nÒn
®Ó t¹o con lai 3/4 m¸u ngo¹i nu«i thÞt nh»m n©ng cao n¨ng xuÊt ch¨n nu«i vµ tØ lÖ thÞt n¹c trong
thµnh phÇn thÞt xÎ lªn 48 - 49 % lµ h íng ®i hÕt søc ®óng ®¾n hiÖn nay.
RUMENASIA.ORG/VIETNAM
5
2. Gièng lîn Ø
Gièng lîn Ø ® îc nu«i phæ biÕn ë ®ång b»ng ch©u thæ s«ng Hång, lµ gièng lîn ® îc nh©n
d©n ta chän läc, nh©n gièng vµ nu«i d ìng l©u ®êi.
HiÖn nay gièng lîn Ø ® îc nu«i kh¸ réng r·i t¹i c¸c tØnh thuéc ®ång b»ng s«ng Hång nh
Hi D ¬ng, H ng Yªn, Th¸i B×nh, Hµ T©y, Nam §Þnh, Hi Phßng vµ phÝa Nam cña c¸c tØnh nh
Hµ B¾c, Th¸i Nguyªn, VÜnh Phó …
* §Æc ®iÓm ngo¹i h×nh
Lîn Ø toµn th©n cã mµu ®en tuyÒn, ®Çu nhá vµ th«, mâm ng¾n vµ cong, m×nh ng¾n, ngùc
s©u, l ng vâng, bông xÖ, cã 10 vó, ch©n yÕu. Lîn thuéc lo¹i thÓ chÊt yÕu, tÇm vãc nhá, lîn ®ùc
th êng nhá h¬n lîn c¸i, h íng sn xuÊt mì.
Lîn Ø cã 2 lo¹i h×nh: Lîn Ø mì vµ Ø pha. Lîn Ø mì hay cßn gäi lµ Ø mÆt nh¨n (Ø nh¨n) , lo¹i
nµy toµn th©n mµu ®en, tr¸n cã nhiÒu nÕp nh¨n h»n s©u lµm cho mòi cã vÎ cong lªn, mÆt cã vÕt
nh¨n. Lo¹i nµy thµnh thôc sím, tÇm vãc bÐ, ch©n thÊp, bông sÖ, m×nh ng¾n.
Lo¹i h×nh lîn Ø pha, toµn th©n còng cã mµu ®en, cã con 4 ch©n ®èm tr¾ng, ch©n cao h¬n lîn
Ø mì, bông gän h¬n, mâm th¼ng, mÆt kh«ng nh¨n.
* §Æc ®iÓm sinh tr ëng
Lîn Ø sinh tr ëng chËm, gi÷a 2 nhãm th× lîn Ø pha sinh tr ëng nhanh h¬n lîn Ø mì. khèi
l îng 2 th¸ng tuæi chØ ®¹t 5 kg, tõ 4-8 th¸ng tuæi khèi l îng lîn Ø ®ùc lu«n thÊp h¬n lîn Ø c¸i,
khèi l îng Ø ®ùc lóc 4 th¸ng tuæi lµ11,9 kg, trong khi ®ã lîn Ø c¸i lµ 13,5 kg. Khèi l îng tr ëng
thµnh cña lîn Ø chØ ®¹t 70 kg (lóc 30 - 32 th¸ng tuæi) cho nªn cÇn phi quan t©m ci thiÖn tÇm
vãc.
Lîn Ø nu«i thÞt cã tèc ®é t¨ng träng thÊp chØ ®¹t 200 - 250 g/ ngµy, do vËy khi xuÊt chuång
lóc 8 th¸ng tuæi ch a ®¹t 50 kg. Tiªu tèn thøc ¨n cho 1 kg t¨ng träng cao. TØ lÖ n¹c tõ 34,5 -
39,12%, tØ lÖ mì 40 %(39,97-43,2%). ChÊt l îng thÞt tèt, ®é dinh d ìng cao, thí thÞt nhá, mïi vÞ
th¬m ngon (ViÖn ch¨n nu«i 1973-1976)
* Kh n¨ng sinh sn
Lîn Ø c¸i thµnh thôc vÒ tÝnh sím, lóc 3-4 th¸ng tuæi ®· cã biÓu hiÖn ®éng dôc, chu kú ®éng
dôc 19-21 ngµy, thêi gian ®éng dôc 3-4 ngµy, thêi gian chöa 110- 115 ngµy, sè con ®Î/ løa 8 - 10
con, khèi l îng lîn con lóc s¬ sinh ®¹t b×nh qu©n 0,45 kg, tØ lÖ nu«i sèng cao ®¹t 90-92%. Khèi
l îng khi cai s÷a lóc 60 ngµy tuæi ®¹t b×nh qu©n 5,5 kg/ con.
Lîn Ø ®ùc thµnh thôc vÒ tÝnh sím h¬n lîn Ø c¸i. Nh×n chung lîn Ø ®ùc sinh tr ëng ph¸t triÓn
chËm h¬n lîn Ø c¸i, tuæi sö dông lîn Ø ®ùc tèt nhÊt lóc 6 - 8 th¸ng tuæi.
§èi víi lîn Ø pha cã kh n¨ng sinh sn cao h¬n, kh«ng thua kÐm lîn Mãng C¸i: sè con ®Î /
løa ®¹t 11,7 (cña lîn Mãng C¸i lµ 11,08); sè con cai s÷a / æ lµ 10,7 con (lîn Mãng C¸i lµ 10,4
con).
RUMENASIA.ORG/VIETNAM