HC VIN NÔNG NGHIP VIT NAM
¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯
NGUYỄN NGỌC HỒNG
NGHIÊN CỨU ĐỀ XUẤT MÔ HÌNH SỬ DỤNG ĐẤT
NÔNG NGHIỆP HỢP LÝ, PHÙ HỢP VỚI QUÁ TRÌNH
ĐÔ THỊ HÓA TI THXÃ ĐÔNG TRIỀU, TNH QUNG NINH
Chuyên ngành: Quản lý đất đai
s: 9.85.01.03
TÓM TT LUN ÁN TIẾN SĨ
NHÀ XUT BN HC VIN NÔNG NGHIP 2023
2
Công trình được hoàn thành ti:
HC VIN NÔNG NGHIP VIT NAM
Người hướng dn khoa hc:
1. PGS.TS. Trn Trọng Phương
2. TS. Nguyn Đắc Nhn
Phn bin 1: GS.TS. Huỳnh Văn Chương
B Giáo dục và Đào tạo
Phn bin 2: PGS.TS. Nguyn Quang Hc
Hc vin Nông nghip Vit Nam
Phn bin 3: PGS.TS. Lê Văn Thơ
Trường Đại học Nông Lâm, Đại hc Thái Nguyên
Lun án s đưc bo v trước Hội đồng đánh giá luận án cp Hc vin,
hp ti: Hc vin Nông nghip Vit Nam
Vào hồi ngày tháng năm
Có th tìm hiu lun án tại thư viện:
- Thư viện Quc gia
- Thư vin Hc vin Nông nghip Vit Nam
1
PHN 1. M ĐẦU
1.1. NH CẤP THIT CA ĐỀ TÀI
Đô th hóa quá trình tt yếu din ra không ch với nước ta còn đối vi
tt c các nước tn thế gii, nhất là các nước Châu Á. Đô thị hoá là h qu tt
yếu ca nn kinh tế phát triển theo hướng công nghip hoá - hiện đại hoá bt
lun quc gia o (Alan Coulthart, 2006). Đối với các nước nông nghip, quá
trình này đang diễn ra hết sc mnh m (Phm S Liêm, 2016). Quá trình đô
th hoá (ĐTH) các nước cũng như Việt Nam đã động lực thúc đẩy phát
trin kinh tế, văn hoá hi, kinh tế đô thị chiếm t trng chi phi trong tng
GDP, góp phần tăng giá trị sn xut công nghip, giá tr xut nhp khu, to
điều kin thun li tiếp cn tiến b khoa hc công nghệ, đã góp phần nâng cao
chất lượng sống cho người dân…
Quá trình ĐTH, m rng không gian đã làm mt b phận lao động trong
nông nghip mất đất sn xut tr nên thiếu công ăn việc làm; mt b phn dân
cư từ nông thôn chuyn v đô thị sinh sống cũng làm gia tăng nhu cầu v lương
thc, thc phm, v sinh môi trường đô thị cũng bị ảnh hưởng; s ô nhim
không khí, ô nhim ngun ớc điều không th tránh khi. Đây c yếu t
đe dọa s phát trin bn vng ca c đô th (Đỗ Hu & Nguyn Đình Bồng,
2012). Việc ng n số đô thị đều đi đôi với ng diện tích đất đô th, áp lc n
s, giao thông, môi trường, bt cp gia khu vực đô th vi khu vc nông
thônLê Du Phong (2007). Trong quá trình chuyn đổi mc đích sử dng đất t
đất nông nghip sang các mc đích kc n đất công nghiệp, thương mi dch v,
đô thị,c c phải đối mt vi hàng lot thách thc ngày càng gia tăng như: Mt
an toàn ơng thực, tht nghip, khong cách giàu nghèo, thiếu đất sn xut…
(Trn Trng Phương & cs. 2019).
Vy mt vấn đề đặt ra : Ti những nơi quá trình chuyển dch đất nông
nghiệp sang đất phi nông nghip phc v cho quá trình đô thị hóa thì quá trình
này đã và đang tác động như thế nào đến các mt kinh tế - xã hi - môi trường.
Đặc bit vic s dụng đất nông nghip còn li với quá trình ĐTH như thế
nào? Tại nơi đó định hướng s dụng đất thích hp cho việc điều chnh hn chế
hoặc tăng cường các tác động tích cực quá trình đó mang lại như thế nào?
Do đó vấn đề nghiên cứu tác động của đô thị hóa đến vic s dng qu đất, đặt
bit qu đất còn lại để phát trin các mô hình s dụng đất nông nghip hp lý
theo hướng nông nghiệp đô thị sinh thái hướng đi rt cn thiết (Trn Trng
Phương, 2016). Trong rt nhiu các gii pháp thì phát trin nông nghiệp đô thị
theo hướng s dụng đất nông nghip hp lý, phù vi quá trình đô thị hóa được
xem như một hướng đi tối ưu tính khả thi cao để gii quyết các bt cp liên
quan trong tiến trình ĐTH, hướng ti xây dựng các đô thị sinh thái bn vng
2
cho tương lai (Trn Trọng Phương, 2012).
Đông Triu ca ngõ phía Tây ca tnh Qung Ninh. Ngày 24/04/2015, Ngh
Quyết S 891 NQ-UBTVQH13 ca y ban Tng v Quc hi được chính thc
ban nh v vic thành lp th Đông Triu vi s đơn vị nh chính gm 06
phưng và 15 xã. (UBND th Đông Triu (2021b). T đó đến nay, th Đông
Triu mt trong những địa phương phát triển nhanh nht ca tnh Qung Ninh,
nh vic tn dng li thế v i nguyên than và đất sét di o.n cạnh đó, Đông
Triu còn là i phát ch của Vương triều nhà Trn, tng là trung m văn hóa
Pht giáo ca Vit Nam, gn lin vi triu đi Trn. V t chiến c quan trng
ca n pa Tây ca Qung Ninh và v trí gp ranh gia ba tnh là điều kin vô
cùng thun lợi đ Đông Triều pt trin kinh tế (UBND th xã Đông Triều (2021a).
Vi qu đất sn xut ng nghip còn li, trong ơng lại nhm đáp ng c mc
tiêu pt trin kinh tế xã hi ca th , s dng đấtng nghip cn phic định,
y dng ng s dng đất hiu qu, bn vng phù hp vi xu hướng CNH và
ĐTH đang din ra. Làm thế nào để phát huy và tn dng ti đa những li thế
khc phục đến những khó khăn để phát trin kinh tế hiu qu cho Th Đông
Triu? Để sở đề xut các nh s dng đt nông nghip hp lý, phù hp
với quá trình đô thị hoá, xác định gii pháp qun s dng hiu qu ngun tài
nguyên đất ca Th để có cơ sở khoa hc đề xut y dng các mô nh s
dng đất ng nghip hp lý phc v tái cấu ngành nông nghip trong giai đon
ti cho Th Đông Triu là rt cn thiết, ý nghĩa khoa học và thc tin.
1.2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
- Đánh giá thực trng s dụng đất nông nghip và xác định các các mô hình
s dng đất nông nghip hp lý, phù hợp quá trình đô thị hóa ca th Đông
Triu, tnh Qung Ninh.
- Đ xuất định hướng, giải pháp, đề xut hình s dng đt ng
nghip hp lý, p hp với quá trình đô th a tn địa bàn th Đông
Triu, tnh Qung Ninh.
1.3. PHẠM VI NGHIÊN CỨU
- Phm vi nghiên cu v ni dung: mt s mô hình s dụng đất nông nghip
và định hướng phát trin các mô hình s dụng đất nông nghip hp lý, phù hp
với quá trình đô thị hóa.
- Phm vi nghiên cu v không gian: trong phạm vi địa gii hành chính th
xã Đông Triều, tnh Qung Ninh.
- Phm vi nghiên cu v thi gian: Thu thp s liu th cấp giai đoạn
(2011-2021); Thu thp s liệu cấp giai đon (2017-2021); Đề xut hình
s dụng đất nông nghip hợp lý cho quá trình đô thị hóa th xã Đông Triều đến
năm 2030.
3
1.4. NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN ÁN
- Lun án đã đánh giá được hiu qu, tiềm năng các loại hình s dụng đất
nông nghip hp lý, phù hp với quá trình đô thị hóa ti th Đông Triều,
tnh Qung Ninh;
- Đã xác định được 4 hình s dụng đất sn xut nông nghip hàng hóa
ca 4 loi cây trồng đặc thù ca th (mô hình vi thiu; hình cam;
hình na, hình hoa - cây cnh) hp lý, phù hp với quá trình đô thị hóa ca
th xã Đông Triều, tnh Qung Ninh.
1.5. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
1.5.1. Ý nghĩa khoa học:
+ Kết qu nghiên cu góp phn h thống hóa cơ sở khoa hc v s dụng đất
nông nghip hp lý, phù hp với quá trình đô thị hóa trên địa bàn th Đông
Triu, tnh Qung Ninh.
+ Xác đnh các mô hình s dng đất nông nghip hp phù hp quá trình
đô thị hóa ca th xã Đông Triều, tnh Qung Ninh;
Định hướng chuyển đổi cơ cấu s dụng đất nông nghip hp lý, phù hp vi
quá trình đô thị hóa trên địa bàn th xã Đông Triu, tnh Qung Ninh
1.5.2. Ý nghĩa thc tin
Xây dựng cơ sở d liu v đánh giá thực trạng và định hướng chuyển đổi cơ
cu s dụng đất nông nghip hp lý, phù hp với quá trình đô th hóa trên địa
bàn th xã Đông Triều, tnh Qung Ninh đến năm 2030.
PHN 2. TNG QUAN NGHIÊN CU
2.1. CƠ SỞ LUẬN VỀ SỬ DỤNG ĐẤT NÔNG NGHIỆP HỢP LÝ,
PHÙ HỢP VỚI QUÁ TRÌNH ĐÔ THỊ HÓA
2.1.1. Đất đai, đất nông nghiệp, sử dụng đất nông nghiệp
2.1.1.1. Khái niệm đất đai
a. Đất (Soils)
Theo Wiliam, đất lp mặt tơi xốp ca lục địa kh năng sản xut ra
nhng sn phm ca cây trồng. Ông cũng người đưa ra khái niệm v độ phì
đất, kh năng cung cấp cho cây trồng nước, thức ăn, khoáng chất và các yếu t
cn thiết khác (không khí, nhiệt độ,...) để cây trồng sinh trưởng phát trin
bình thường (B Nông nghip và Phát trin nông thôn, 2009).
b. Đất đai (Land)
Theo FAO (1976), đất đai phải được nhìn nhận dưi góc độ là vt mang ca
các h sinh thái (Carrier). Theo quan điểm y đất đai được định nghĩa như
sau: Mt vạt đất xác định v mặt địa din tích ca b mặt trái đất vi các
thuộc tính tương đối ổn đnh hoặc thay đổi tính chu k th d đoán được
ca lớp đệm bên trên, bên trong bên dưới như là: khí hậu, đất (Soils),