
PHẦN 1. MỞ ĐẦU
1.1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
Đô thị hóa là quá trình tất yếu diễn ra không chỉ với nước ta mà còn đối với
tất cả các nước trên thế giới, nhất là các nước ở Châu Á. Đô thị hoá là hệ quả tất
yếu của nền kinh tế phát triển theo hướng công nghiệp hoá - hiện đại hoá ở bất
luận quốc gia nào (Alan Coulthart, 2006). Đối với các nước nông nghiệp, quá
trình này đang diễn ra hết sức mạnh mẽ (Phạm Sỹ Liêm, 2016). Quá trình đô
thị hoá (ĐTH) ở các nước cũng như ở Việt Nam đã là động lực thúc đẩy phát
triển kinh tế, văn hoá xã hội, kinh tế đô thị chiếm tỷ trọng chi phối trong tổng
GDP, góp phần tăng giá trị sản xuất công nghiệp, giá trị xuất nhập khẩu, tạo
điều kiện thuận lợi tiếp cận tiến bộ khoa học công nghệ, đã góp phần nâng cao
chất lượng sống cho người dân…
Quá trình ĐTH, mở rộng không gian đã làm một bộ phận lao động trong
nông nghiệp mất đất sản xuất trở nên thiếu công ăn việc làm; một bộ phận dân
cư từ nông thôn chuyển về đô thị sinh sống cũng làm gia tăng nhu cầu về lương
thực, thực phẩm, vệ sinh môi trường đô thị cũng bị ảnh hưởng; sự ô nhiễm
không khí, ô nhiễm nguồn nước là điều không thể tránh khỏi. Đây là các yếu tố
đe dọa sự phát triển bền vững của các đô thị (Đỗ Hậu & Nguyễn Đình Bồng,
2012). Việc tăng dân số đô thị đều đi đôi với tăng diện tích đất đô thị, áp lực dân
số, giao thông, môi trường, bất cập giữa khu vực đô thị với khu vực nông
thôn…Lê Du Phong (2007). Trong quá trình chuyển đổi mục đích sử dụng đất từ
đất nông nghiệp sang các mục đích khác như đất công nghiệp, thương mại dịch vụ,
đô thị, các nước phải đối mặt với hàng loạt thách thức ngày càng gia tăng như: Mất
an toàn lương thực, thất nghiệp, khoảng cách giàu nghèo, thiếu đất sản xuất…
(Trần Trọng Phương & cs. 2019).
Vậy một vấn đề đặt ra là: Tại những nơi có quá trình chuyển dịch đất nông
nghiệp sang đất phi nông nghiệp phục vụ cho quá trình đô thị hóa thì quá trình
này đã và đang tác động như thế nào đến các mặt kinh tế - xã hội - môi trường.
Đặc biệt là việc sử dụng đất nông nghiệp còn lại với quá trình ĐTH như thế
nào? Tại nơi đó định hướng sử dụng đất thích hợp cho việc điều chỉnh hạn chế
hoặc tăng cường các tác động tích cực mà quá trình đó mang lại như thế nào?
Do đó vấn đề nghiên cứu tác động của đô thị hóa đến việc sử dụng quỹ đất, đặt
biệt là quỹ đất còn lại để phát triển các mô hình sử dụng đất nông nghiệp hợp lý
theo hướng nông nghiệp đô thị sinh thái là hướng đi rất cần thiết (Trần Trọng
Phương, 2016). Trong rất nhiều các giải pháp thì phát triển nông nghiệp đô thị
theo hướng sử dụng đất nông nghiệp hợp lý, phù với quá trình đô thị hóa được
xem như một hướng đi tối ưu có tính khả thi cao để giải quyết các bất cập liên
quan trong tiến trình ĐTH, hướng tới xây dựng các đô thị sinh thái bền vững