intTypePromotion=1

Một số cách dịch các mệnh đề phụ quan hệ tiếng Anh sang tiếng Việt

Chia sẻ: Chua Quen | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:6

0
35
lượt xem
2
download

Một số cách dịch các mệnh đề phụ quan hệ tiếng Anh sang tiếng Việt

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Bài viết trình bày gợi ý một số phương thức dịch mệnh đề phụ quan hệ từ tiếng Anh sang tiếng Việt. Hy vọng rằng những gợi ý này sẽ có ích cho người học Việt Nam khi học đại từ quan hệ - một lớp từ vốn không tồn tại trong tiếng mẹ đẻ của họ.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Một số cách dịch các mệnh đề phụ quan hệ tiếng Anh sang tiếng Việt

TAP CHỈ KHO A HỌC Đ H Q G H N , NGOẠI NGỮ, T.XVII1, s ố 2, 2002<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> MỘT SỐ CÁCH DỊCH CÁC MỆNH ĐỂ p h ụ quan hệ<br /> TIẾNG ANH SANG TIÊNG VIỆT<br /> <br /> <br /> <br /> N g u y ễ n T h ủ y M i n h r)<br /> <br /> <br /> Theo quan sát của chúng tôi, trong những bài tập dịch Anh - Việt khi gặp phải<br /> những mệnh đề phụ quan hệ tiếng Anh, người học Việt Nam thường tỏ ra lúng túng<br /> trong việc chọn từ để chuyển dịch các đại từ quan hệ đó sang tiếng Việt. Thưòng thì họ<br /> hay dùng giới từ ‘m à ’ để nối kết mệnh đề chính với mệnh đề phụ, khiến cho câu văn<br /> nhiều lúc lủng củng và có vẻ “Tây” hơn là th uần Việt.<br /> Những khó khăn trong cách dịch các cấu trúc có chứa đại từ quan hộ tiêng Anh<br /> sang tiếng Việt nảy sinh có lẽ là do tiếng Việt của chúng ta không có lớp từ này và vì<br /> th ế mà người Việt học tiếng Anh khó có thể hình dung ra một hiện tượng ngữ pháp<br /> không tồn tại trong tiếng mẹ đẻ. Hầu hết các nhà Việt ngữ học (Trần Trọng Kim, Bùi<br /> Kỷ, Phạm Duy Khiêm, Diệp Quang Ban, Hoàng Trọng Phiến, Nguyễn Anh Quế, v.v...)<br /> đều cho rằng trong tiếng Việt không có đại từ quan hệ và từ “mà" mà chúng ta vẫn hay<br /> dùng trong một sô" trường hợp với chức năng nối kết phải được coi là giới từ chứ không<br /> phải là đại từ quan hệ như một số ngưòi vẫn nhầm. Tuy nhiên cần nhân nicạnh một<br /> diều rằng mặc dù không có đại từ quan hộ nhưng trong tiếng Việt vẫn tồn tại nhừng<br /> hình thức diễn đ ạ t tương đương với loại từ đó hoặc với những cấu trúc có chứa chúng.<br /> Với bài báo này chúng tôi hy vọng một phan nào đó sẽ giúp đỡ được người học tiếng Anh<br /> tháo gỡ những khó khản nói trên.<br /> Trước hết chúng tôi xin trình bày tóm tắ t một sô" khái niệm cơ bản về đại từ quan<br /> hệ và mệnh đề phụ quan hệ trong tiếng Anh. T h u ật ngữ đại từ được sử dụng để chỉ<br /> nhóm từ có chức năng trỏ sự vật hay còn gọi là chức năng thay thế. Khác vối danh từ,<br /> đại từ không gọi tên dộng vặt, sự vật, sự việc mà trỏ vào động vật, sự vật, sự việc đó và<br /> trong ngữ cảnh xác định, nó thay th ế cho chúng. Ngoài chức năng thay th ế nói trên, đại<br /> từ quan hệ trong tiếng Anh (gồm who, w hom , whose, which và that) còn có một chức<br /> năng khác, dó là chức năng nôi kết mệnh đề phụ với mệnh đề chính trong câu phức,<br /> chính vì vậy mới có th u ậ t ngữ mệnh đề phụ quan hệ (relative clauses). Mệnh để phụ<br /> quan hệ trong tiếng Anh được chia làm hai loại, xác định (identifying) và không xác<br /> định (non-identifying). Hai loại mệnh đề phụ quan hệ này khác nhau cơ bản ở chỗ: đối<br /> với mệnh đề phụ quan hộ xác định, danh từ trong mệnh đề chính chỉ có thể xác định<br /> được (lựa vào những thông tin mà mệnh đề phụ quan hệ xác định đưa ra, trong khi đó<br /> những thông tin mà m ệnh đề phụ quan hệ không xác định cung cấp chỉ là những thông<br /> tin bố sung chứ không phải là những thông tin nhằm xác định danh từ ở mệnh đề chính<br /> bởi danh từ chính trong trường hợp đó đã dược xác định rõ rồi. Chúng ta hãy so sánh<br /> <br /> <br /> n TS, Khoa Ngôn ngữ & Văn hóa Anh-M ỹ, Trường Đai học Ngoại ngữ, Đai học Quốc gia Hà Nội.<br /> 33<br /> 34 Nguyễn Thủy Minh<br /> <br /> <br /> hai mệnh đề phụ quan hệ xác định và m ệnh đề phụ quan lệ không xác đinh sau đâv:<br /> My sister who lives in M elbourne has two children {Một bà chị tôi ở Melbourne có hai<br /> đứa con) [xác định], M y sister, who lives in Melbourne, hdi two children (Bà chị tôi ở<br /> Melbourne có hai đứa con) [không xác định]. Trong trường hợp đầu tiên, người nói có<br /> nhiều người chị và mệnh để phụ who lives in Melbourne gilp người nghe xác định xem<br /> người chị mà người nói nói đến là người chị nào trong số đc. Còn trong trường hợp thứ<br /> hai, người nói chỉ có một người chị nên mệnh đề phụ ở đây chỉ có tác dụng cung cấp<br /> thông tin bổ sung về người chị đó mà thôi, v ề mặt chính tả, mệnh đề phụ không xác<br /> định cần phải dược tách biệt khỏi mệnh đê chính bằng m)t dấu phẩy nếu nó đi sau<br /> mệnh đề chính hoặc hai dấu phẩy nếu nó được lồng ghép Vf’o mệnh để chính như trong<br /> ví dụ trên. Nếu danh từ trong mệnh đề chính chỉ thòi gian địa điểm, hoặc lý (lo thì<br /> thay cho cụm “đại từ quan hệ + giới từ” có thể dùng trạn g nxữ tương ứng (w hen, where,<br /> why). Ví dụ thay cho cụm in which trong câu We visited the house in which Shakespear<br /> lived during his childhood (Chúng tôi đã đến thăm ngôi m à mà Shakespear đã từng<br /> sống thời niên thiếu) chúng ta có dùng trạng ngữ where: Ve visited the house where<br /> Shakespear lived during his childhood. Tuy nhiên một số n^ưòi bản ngữ lại coi cách nói<br /> này là lặp lại nên thường lược bỏ danh từ trong mệnh đề clính hoặc trạng ngừ: họ nói<br /> That was the day her baby was born hoặc That was when hir baby was born thay vì nói<br /> That was the clay when her babv was born. Ngoài ra, đối v3i cả hai loại mệnh đề phụ<br /> quan hệ, nếu danh từ được bổ nghĩa trong mệnh đề chính lè khách thể (cả trực tiếp lẫn<br /> gián tiếp) của động từ vị ngữ trong mệnh đê phụ thì đại từ Tôi m uốn đi Tày Ban N h( vào mùa đông, k h i ấ y sẽ ít khách clu lich hơn. Danh từ<br /> chính chỉ thòi gian hay địa đi-ni cũng có thể được lược bỏ: She recalls the tim e when the<br /> telephone rang in the rniddli o f a dinner party -> c ỏ nhớ lại lúc điên thoai reo ngaV<br /> giữa bữa tiêc tối. Trường hợpnày cũng có thể được dịch bằng hình thức đồng vị ngữ mà<br /> chúng tỏi bàn đến ở mục 2.2;<br /> + giới từ mà: We united the house in which Shakespear lived daring his<br /> childhood -> Chúng tôi đã đín thăm ngôi nhà m à Shakespcar đã từng sons thời niên<br /> thiếu. Theo chúng tôi, giới từ nià đôi khi có thể lược bỏ mà không ảnh hưởng gì đến ngữ<br /> nghĩa của câu, tuy nhiên trcng những trường hợp mà giới từ này đóng vai trò nhấn<br /> mạnh và giải thích thì khôn3 thể lược bỏ được. Những điều kiện sau đây có thể quy<br /> định việc lược bỏ mà: thứ nhât, kết cấu ngữ pháp của câu có cho phép lược bỏ từ mà hay<br /> không, nghĩa là liệu sự lược bỏ dó có làm cho câu tôi nghĩa hay không; ngoài ra, tiêu<br /> diểm thông tin có được nhấn mạnh hay không, nghĩa là tác giả có ý giải thích, đánh giá<br /> hay chú trọng đến hành dộng, tình trạng, hoặc khách thế và chủ thô của hành động và<br /> tình trạ n g đó hay không;<br /> + nôi trực tiếp, nghĩa là phương tiện liên kết zero: / never forget the day I met him<br /> -> Tôi không bao giờ quên đưực cái ngày (Ị) tôi găp a n h .<br /> c. Danh từ trong mệnh đề chính chỉ nguyên nhân của sự kiện diễn ra trong mệnh<br /> đề phụ: Phương tiện liên kêt thường là từ để hỏi tại sao, vi sao (danh từ chính lỷ do,<br /> nguyên nhàn thường được lưực bo): She wanted to know the reason why I turned down<br /> her invitation -ỳ Cô ây muôn tbìết (lý do) vì sa o tôi từ chổi lời mời cùa cô ấỵj<br /> 1.2. Các cấu trúc có chiứa đại từ quan hệ trong tiếng Anh có thể dịch thành các<br /> định ngữ vị từ trong l iOng Yịệt khi:<br /> a. Danh từ trong mệnh đề chính là chủ thể của hành động được diễn đạt bằng<br /> động từ vị ngữ ở câu phụ: I don't like people who are big-headed Tôi không thích<br /> những kẻ ộ kiêu cang;, They have designed a microwave which can defrost a frozen<br /> chicken in ju st ten seconds -ỷ Họ đã thiết k ế m ột chiếc lò vi sóng (Ị) có khá nang_ làm tan<br /> băns môt con s à đông lanh chỉ trong vòng 10 g iă v \ The m an who is going to play the<br /> organ played at my w edding too -ỳ Người nhạc công ộ sắp chơi organ đó củng đả chơi<br /> trong đám cưới của tôi; That is the girl who said she would never leave me whatever<br /> happened Đủ chính là người con gái ộ đả từng nói sẽ không hao giờ xa rời tỏi dừ cho<br /> có chuyỳìi g ì xảy ra đi chăng nữa:<br /> Chúng ta có thể n h ận thấy các phương tiện liên kết chủ yếu là hình thức zero,<br /> trong một sô" trường hợp, phu từ đang, đ ã , sẽ, sắp, vẫn, vốn, được sử dụng để diễn đạt<br /> nghía thòi gian hoặc nghiã t.nh thái nhưng chúng không phải là các phương tiện liên<br /> <br /> <br /> 6. Danh từ trong mệnh đê chính là khách thể của hàn h động được diễn đạt<br /> bằng động từ vị ngữ ở câu phụ: R angers second goal, which was scored in the final<br /> m inutes, won them the cup -ỳ Bàn thắng th ứ hai của R anger ộ đươc. g h i vào những<br /> 36 Nguyễn Thủy Minh<br /> <br /> <br /> p hút cuối củci trân đâu đã đem lại cho họ chiếc cap vô địch; The fingerprints tha t were<br /> found on the gun was his -ỳ Dâu vân tay ộ tỉm thấy trên khẩu súnq là dấu vân tay của<br /> hắn.<br /> Trong trường hợp này các phụ từ được, bị có thể được dùng để chỉ nghĩa bị dộng<br /> nhưng cũng như các phụ từ nêu trên chúng không phải là phương tiện nối kết.<br /> 1.3. Các cấu trúc có chứa đại từ quan hệ trong tiếng Anh có thể dịch thành các<br /> định ngữ danh từ (có thể có hoặc không có giới từ bằng, của, vê\ cho) trong tiếng Việt<br /> khi mệnh đề phụ quan hệ chỉ những thuộc tính, đặc điểm hoặc tài sản của danh từ ỏ<br /> mệnh đề chính: My sister who lives in Melbourne has two children -> Một bà chị tôi ở<br /> Melbourne có hai đứa con; The woman whose daughter is the fam ous pianist is my<br /> dista n t cousin -> Người phụ nữ có con gái là nghê sĩ piano nổi tiến s đó là chị họ xa của<br /> <br /> <br /> 2. B ằ n g đ ồ n g vị ngữ: Đồng vị ngữ là th ế phân bố đẳng lập của hai danh từ tương<br /> đương vê m ặt ngữ pháp đê biếu thị một kiểu liên hệ định tính riêng. Đồng vị ngữ biểu<br /> hiện bằng danh từ hoặc danh ngữ đứng sau danh từ mà nó bổ nghĩa và thưòng phù hợp<br /> với danh từ đó về cách nếu là trong ngôn ngừ biến hình, ỏ đây chúng ta cũng cần Ị)hân<br /> biệt dồng vị ngữ với câu phụ định ngữ, cấu trúc giông nó về m ặt hình thức. Đồng vị ngữ<br /> là danh từ hoặc danh ngữ mà trong đó thành phần chính là các từ nơi, chốn, k h i, còn<br /> mệnh để đi sau chúng chỉ là th àn h phần phụ. Trong khi đó, trong câu phụ định ngừ thì<br /> những từ nơi, chốn, kh i làm thàn h phần phụ trạng ngữ. Chúng ta xét hai ví dụ sau:<br /> (a) T ừ ngày ấy tôi yêu CrƯm và con đường nhỏ, nơi tôi đă gặp em trong ph ú t giây và<br /> m ất cm vĩnh viễn . (b) T ừ ngày ấy tôi yêu CrƯm và con đường nhỏ, nơ i đó tôi đã gặp em<br /> trong p h ú t giây và m ất em vĩnh viễn. Trong ví dụ (a), cụm từ “nơ i tôi đã gặp em trong<br /> phút giây và m ất em vĩnh viễn' là đồng VỊ ngữ, tương đương với danh từ chính “con<br /> đường nhỏ” về m ặt ngữ pháp, còn cấu trúc “nơ/ đó tôi đã gặp em trong phút giày và<br /> m ất em vĩnh viễn" trong ví dụ (b) thuộc loại câu phụ định ngữ. Lý do là vì trong tiếng<br /> Việt, những từ chỉ địa điểm như nơi, chốn và những từ chỉ dơn vị thòi gian như k h i, lúc<br /> được xếp vào nhóm danh từ, vì vậy, cụm từ “nơi tôi đã gặp em trong p h ú t giày và mất<br /> em vĩnh viễn ’ không phải là câu mà chỉ là danh ngữ trong đó danh từ nơi là thành<br /> phần chính còn mệnh đê đi sau nó là định ngữ của nó. Trong ví dụ (b), nơi đó là trạng<br /> ngữ (ấy, đó trong tiếng Việt luôn đứng ở vị trí cuỗì cụm từ, vì vậy, cụm từ nơi đó, khi đó<br /> hoàn toàn tách rời khỏi mệnh đề đi sau nó) và là thành phần phụ mở rộng cho địa điểm,<br /> thòi gian diễn ra sự kiện trong câu đi sau nó.<br /> Các loại đồng vị ngữ trong tiếng Việt sử dụng để dịch các cấu trúc chứa đại từ<br /> quan hệ trong tiếng Anh bao gồm:<br /> 2.1. Phép lặp danh từ chính: W ell have the party on the 23rd, which is the day<br /> when he comes out o f hospital -ỳ Chúng tôi sẽ mở tiệc vào ngày 2 3 , ngà V anh ày ra viên:<br /> 2.2. Từ khái q u át chỉ địa điểm (nơi, chỗ), chỉ thòi gian (khi, lúc), chỉ sự vật, tình<br /> trạn g (cái, việc), chỉ người (người, kẻ): We went back to look at the house in which we<br /> used to live Chúng tôi trở về đê nhìn lại ngôi nhà nơi chúng tôi từng sôhg; I prefer to<br /> Môt sô cách dich các mênh đê p hụ quan hê. 37<br /> <br /> go to Spain in winter, when there are fewer tourists -ỳ Tôi m uốn đi Tây Ban N ha vào<br /> m ùa đông kh i có ít khách du lich hơn.<br /> Đồng vị ngữ thưòng (lùng nhiều nhất trong trường hợp danh từ được bổ nghĩa<br /> trong mộnh đề chính là dan h từ riêng: J im Kerr, who is lead singer w ith the rock band<br /> “Sim ple M inds" is the Rector o f Edinburgh University -ỳ J im Kerr, giong ca chính irons<br /> ban nhac rock “Sim ple M in d s' là hiệu trườiig của trường Đ H E dinburgh; S t Andrew<br /> University, which is the oldest university in Scotland, is the Scottish equivalent o f<br /> Oxford Trường Đ H S t A ndrew , trườỉig đai hoc cố k ín h nhất Ở S cotland , được coi là<br /> ĐH Oxford của xứ này hoặc là danh từ chỉ địa điểm, thòi gian, v.v...như đã nói ở mục l.l.b.<br /> <br /> 3. B ằ n g h ì n h th ứ c t á c h t h à n h n h ữ n g c â u đ ơ n đ ộ c lập<br /> <br /> Hình thức này được sử dụng thường xuyên hơn cả để dịch các m ệnh đề phụ không<br /> xác định, đặc biệt là những mệnh đê phụ bô nghĩa cho cả câu: He adm ires Mrs. Brown,<br /> which Slip rises me A nh ta ngưỡng mộ bà Brown. Điều này làm cho tôi ngac n h iên .<br /> Các hình thức dịch bao gồm:<br /> . 3.1. Dịch thành hai m ện h đề của câu phức dẳng lập: W ell have the party on the<br /> 23rd, w hich is the day when he comes out o f hospital -ỳ C húng tôi sẽ m ở tiệc vào ngày<br /> 23; đó là ngày anh ấy ra uiên:We were unable to get tickets for M adonna s Wembley<br /> concert, which was a Si'U-out -ỳ Chúng tôi không th ể m ua được vé cho buổi biểu diễn<br /> của M adonna ở sân vận độmg Wembley: vé đã hán hết;<br /> 3.2. Dịch thành hai Cỉâu đơn độc lập: Anne's fiance, who is based in Manchester, is<br /> hoping to get transfer to a b ranch nearer home Chồng chưa cưới cua. A nne hiện đang<br /> làm việc ở Manchester. A nh ấy đang hy vọng được chuyền về chi nhánh gần nhà hơn.<br /> Điều kiện để sử dụng phương thức này gồm:<br /> -4- Sự kết cấn lỏng lẻo giữa hai mệnh đề;<br /> + sự bảo lưu ý nghĩa của câu văn sau khi tách.<br /> Trên đây chủng tôi đ ã gợi ý một sô phương thức dịch mệnh đề phụ quan hệ từ<br /> tiếng Anh sang tiếng Việt. Hy vọng rằng những gợi ý này sẽ có ích cho người họcViệt<br /> Nam khi học đại từ quan hệ - một lớp từ võn không tồn tại trong tiếng mẹ đẻ của họ.<br /> <br /> TÀI LIỆU THAM KHẢO<br /> 1. Nguyễn Tài cẩn, “Grammatika Vietnamskovo iazUka (Ngữ pháp tiếng Việt), Leningrad,<br /> 1975.<br /> 2. Haines, s. & Steward B., First Certificate Masterclass, Student’s book, Cambridge:<br /> CUP, 1997.<br /> 3. Nguyễn Thị Thủy Minh, “Russkie otnositrelnưe mestoimenhia i ikh vietnamskie<br /> ekvivalentnưe vưragienhia" (Đại từ quan hệ trong tiếng Nga và các hình thức diễn đạt<br /> tuơng đương trong tiếng Việt), Luận văn thạc sĩ Đại học Ngoại Ngữ-ĐHQG Hà Nội, 1997.<br /> 38 Nguyễn Thủy Minh<br /> <br /> <br /> 4. Quirk, R. and Greenbaun, s., A university grammar of English, Longman, London<br /> 1976.<br /> <br /> VNU. JO U R NAL OF SCIENCE, Foreign Languages, T.XVI1I, N02 , 20 02<br /> <br /> <br /> <br /> SOME WAYS OF TRANSLATING ENGLISH RELATIVE CLAUSES<br /> INTO VIETNAMESE<br /> <br /> Nguyen T h u y M in h MA<br /> D epartm ent o f E nglish - A m erican Language a nd Culture<br /> College o f Foreign Languages - V N U<br /> <br /> <br /> In this article the auth or provides a brief account of several main notions of<br /> relative pronouns and relative pronominal clauses in English. Then she presents some<br /> following ways of tran slatin g English relative pronominal clauses into Vietnamese: 1/<br /> by attributive clauses; 2/ by cognate predicates; 3/ by seperated simple sentences. She<br /> believes th a t the mentioned above ways of translating would be useful for Vietnamese<br /> students in learning English pronouns and in translating English relative pronominal<br /> clauses into Vietnamese.<br />
ADSENSE
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2