www.tapchiyhcd.vn
74
฀ CHUYÊN ĐỀ LAO ฀
DEVELOPMENT OF A PROBIOTIC GRANULE
FORMULATION CONTAINING BACILLUS SUBTILIS AND BACILLUS CLAUSII
NguyenThiHuong,NgoNguyenQuynhAnh*
Hai Duong Central College of Pharmacy - 324 Nguyen Luong Bang, Le Thanh Nghi Ward, Hai Phong City, Vietnam
Received:12/09/2025
Revised:02/10/2025;Accepted:09/10/2025
ABSTRACT
Objective: Thisstudyaimedtodevelopaformulationandmanufacturingprocessfora
probiotic granule product containing two beneficial strains, Bacillus subtilis M70 and
BacillusclausiiM31,aswellastoestablishin-housequalityspecificationsandevaluate
thestabilityofthefinalproduct.
Methods: The probiotic granules were prepared using an optimized wet granulation
method. Quality control parameters were evaluated according to the Vietnamese
PharmacopoeiaV,includingsensory properties, uniformityofmass,moisturecontent,
disintegration time, and enumeration of viable microorganisms. The stability of the
productwas investigatedunderreal-time(30°C± 2°C, 75%±5% RH)andaccelerated
(40°C±2°C,75%±5%RH)storageconditions.
Results: An optimized wet granulation process (drying at 40°C for 10 minutes) was
successfullyestablished,achievingasporesurvivalrateof97.0%.Thefinalproductmet
allin-housespecifications,featuringlowmoisturecontent(2.51%),rapiddisintegration
(2.19minutes),andahighviablecount(>10⁹CFU/g).Stabilitytestingconfirmedthatthe
productremainedstablefor5monthsunderreal-timeconditionsandshowedcontrolled
degradationunderacceleratedconditions.
Conclusion: Thestudysuccessfullydevelopedanoptimizedmanufacturingprocessand
in-housestandardsforgranulescontainingB.subtilisandB.clausii.Theproductmetall
quality criteria and demonstrated good stability, providing a strong scientific basis for
futurecommercialdevelopment.
Keywords: Probiotics,yeast,granules,stability.
*Correspondingauthor
Email:qanhk63hup@gmail.comPhone:(+84)988185505 Https://doi.org/10.52163/yhc.v66iCD18.3455
Vietnam Journal of Community Medicine, Vol. 66, Special Issue 18, 74-79
75
NGHIÊN CỨU PHÁT TRIỂN CHẾ PHẨM CỐM VI SINH
CHỨA BACILLUS SUBTILISBACILLUS CLAUSII
NguyễnThịHường,NgôNguyễnQuỳnhAnh*
Trường Cao đẳng Dược Trung ương Hải Dương - 324 Nguyễn Lương Bằng, P. Lê Thanh Nghị, Tp. Hải Phòng, Việt Nam
Ngàynhận:12/09/2025
Ngàysửa:02/10/2025;Ngàyđăng:09/10/2025
ABSTRACT
Mục tiêu: Nghiêncứunàynhằmxâydựngcôngthức,quytrìnhbàochếchếphẩmcốmvi
sinhchứahaichủnglợikhuẩnBacillussubtilisM70vàBacillusclausiiM31,đồngthờixây
dựngtiêuchuẩncơsởvàđánhgiáđộổnđịnhcủachếphẩm.
Phương pháp nghiên cứu: Chếphẩmcốmvisinhđượcbàochếbằngphươngphápxáthạt
ướt.CácchỉtiêuchấtlượngđượcđánhgiátheoDượcđiểnViệtNamV,baogồmtínhchất
cảmquan,độđồngđềukhốilượng,độẩm,độrãvàđịnhlượngvikhuẩnsống.Độổnđịnh
củachếphẩmđượckhảosáttrongđiềukiệnlãohóacấptốc(40°C±2°C,75%±5%RH)và
điềukiệnbảoquảnthường(30°C±2°C,75%±5%RH).
Kết quả: Quytrìnhbàochếcốmbằngphươngphápxáthạtướtđãđượctốiưuhóa(sấy
40°C,10phút),giúptỷlệsốngsótcủabàotửđạt97,0%.Sảnphẩmthànhphẩmđạttiêu
chuẩncơsởvớiđộẩmthấp(2,51%),độrãnhanh(2,19phút)vàhàmlượngvikhuẩnsống
cao(>10⁹CFU/g).Chếphẩmđạtyêucầutiêuchuẩncơsởđãđềra.Cácthửnghiệmđộổn
địnhchothấysảnphẩmđạtyêucầuổnđịnhtrong5thángởđiềukiệnthường(30°C/75%
RH)vàchothấysựsuygiảmcókiểmsoátởđiềukiệncấptốc.
Kết luận: Nghiêncứuđãxâydựngthànhcôngquytrìnhbàochếtốiưuvàtiêuchuẩncơsở
chocốmvisinhchứaB.subtilisvàB.clausii.Sảnphẩmđạttấtcảcácchỉtiêuchấtlượng,
bảotoànđượchàmlượngvikhuẩnsốngcao.Chếphẩmchứngminhđượcđộổnđịnhtốt
ởđiềukiệnbảoquảnthựctếvàcấptốc.Chếphẩmcóđộổnđịnhtốt,làcơsởkhoahọc
quantrọngđểpháttriểnsảnphẩmthươngmại.
Từ khóa: Lợikhuẩn,menvisinh,cốm,độổnđịnh.
1. ĐẶT VẤN ĐỀ
Hệvisinhvậtđườngruộtđóngvaitròthiếtyếutrong
việcduytrìsứckhỏeconngười,vàsựmấtcânbằng
củahệvisinhvậtnàycóliênquanđếnnhiềubệnh
lýtiêuhóa.Probiotic,đượcđịnhnghĩalàcácvisinh
vậtsốngkhiđượcđưavàocơthểvớimộtlượngđủ
sẽmanglạilợiíchsứckhỏechovậtchủ,làmộtgiải
pháphàngđầuđểphụchồisựcânbằnghệvisinh
[1].Trongsốcácvisinhvậtprobiotic,vikhuẩnsinh
bàotửthuộcchiBacillus,nhưBacillussubtilisvà
Bacillusclausii,đãnhậnđượcsựquantâmđặcbiệt.
Khảnănghìnhthànhnộibàotửgiúpchúngsốngsót
quamôitrườngacidkhắcnghiệtcủadạdày,điđến
ruột,nảymầmvàpháthuytácdụngcólợi,baogồm
cânbằnghệvisinh,ứcchếmầmbệnhvàđiềuhòa
hệmiễndịch[2].
Mặcdùcókhảnăngchốngchịutốt,khảnăngsống
củabàotửBacillusvẫncóthểbịảnhhưởngtrong
quátrìnhbào chếvàbảo quản.Tạohạtlàmộtkỹ
thuậtphổbiếnđểcảithiệnđộtrơnchảyvàcácđặc
tínhdượchọccủabột,nhưngthườngbaogồmcác
côngđoạnlàmẩmvàsấykhô,đưavàohaiyếutốbất
lợilàđộẩmvànhiệtđộ,vốnđượcbiếtlàảnhhưởng
tiêucựcđếnsựsốngcủabàotử[3-4].Dođó,việc
xâydựngmộtquytrìnhsảnxuấtgiúpgiảmthiểucác
yếutốgâystressnàylàhếtsứccầnthiết.
Hơnnữa,đểđảmbảochấtlượngvàhiệuquảcủasản
phẩm,cầncócáctiêuchuẩnkiểmsoátchấtlượng
chặtchẽvàđặcthù.Cáctiêuchuẩnnàykhôngchỉ
baogồmcácphépthửdượcphẩmthôngthường(ví
dụ:độđồngđềukhốilượng,độrã)màcòncảcác
phépthửvisinhchuyênbiệtđểđịnhdanhchínhxác
vàđịnhlượngsốlượngbàotửsống[5].Cuốicùng,
việc chứng minh độ ổn định của sản phẩm trong
suốt hạn dùng, đặc biệt là ở những vùng khí hậu
Nguyen Thi Huong, Ngo Nguyen Quynh Anh / Vietnam Journal of Community Medicine, Vol. 66, Special Issue 18, 74-79
*Tácgiảliênhệ
Email:qanhk63hup@gmail.comĐiện thoại:(+84)988185505 Https://doi.org/10.52163/yhc.v66iCD18.3455
www.tapchiyhcd.vn
76
khắcnghiệtnhưvùngnhiệtđới,làmộtyêucầubắt
buộcvềmặtquảnlývàlâmsàng.
Chúngtôithựchiệnnghiêncứunàynhằmmụcđích:
xây dựng và tối ưu hóa quy trình bào chế cốm vi
sinhchứaB.subtilisvàB.clausiiởquymôphòngthí
nghiệm;xâydựngmộtbộtiêuchuẩncơsởđểkiểm
soátchấtlượngsảnphẩmthànhphẩm;đánhgiáđộ
ổnđịnhcủachếphẩmđãbàochếởcảđiềukiệnbảo
quảnthựcvàcấptốc.
2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
2.1. Nguyên liệu và thiết bị
BộtđôngkhôchứabàotửBacillussubtilisM70và
BacillusclausiiM31đượccungcấpbởiTrungtâm
NghiêncứuvàKinhdoanhDược,TrườngCaođẳng
DượcTrungươngHảiDương.Cáctáợc(lactose,
tinhbột,saccarose,sucralose,natrialginat,glycerin,
magnesistearat,talc)vàcácmôitrườngvisinh(LB
agar,SDA,TBXagar)đềuđạttiêuchuẩndượcđiển
hoặctiêuchuẩncơsở.
Các thiết bị chính sử dụng trong nghiên cứu bao
gồm:cânphântích(Sartorius,Đức),kínhhiểnvisoi
nổi(Nikon,NhậtBản),tủsấy(Memmert,Đức),máy
đếmkhuẩnlạc(SIBATA,NhậtBản),tủcấyvisinhan
toànsinhhọc(AIRTECH,NhậtBản)vàcácdụngcụ
phòngthínghiệmkhác.
2.2. Phương pháp nghiên cứu
Nghiêncứuđượctiếnhànhnhằmxâydựngquytrình
bàochế,thiếtlậptiêuchuẩncơsởvàđánhgiáđộ
ổnđịnhcủacốmvisinhchứaB.subtilisvàB.clausii.
Cốmvisinhđượcbàochếbằngphươngphápxáthạt
ướt.Cácthôngsốcôngnghệtrọngyếuảnhhưởng
đếnđộsốngsótcủabàotửđượckhảosátvàtốiưu
hóa,baogồm:
-Ảnhhưởngcủađộẩmtươngđốimôitrường(khảo
sátởcácmức30%,55%,75%,90%RH);điềukiện
sấy(khảosátnhiệtđộtrongkhoảng30-50°Cvàthời
gian5-15phút);ảnhhưởngcủatádượcdính(khảo
sátvớinướcvàcácdungdịchethanolcónồngđộ
khácnhau).
Từđó,mộtquytrìnhbàochếhoànchỉnhởquymô
phòngthínghiệmđượcthiếtlập.
Cácchỉtiêuchấtợngcủacốmthànhphẩmđược
xây dựng và đánh giá theo các phương pháp quy
địnhtrongDượcđiểnViệtNamV.
-Cảmquan:quansátbằngmắtthườngvềmàusắc,
hìnhdạng,độđồngnhấtvàđộtơixốpcủahạtcốm.
-Kíchthướchạt:xácđịnhbằngphươngphápđotrực
tiếptrênkínhhiểnvisoinổicógắnthướcđo.
-Độẩm:xácđịnhbằngphươngphápmấtkhốilượng
dolàmkhô.
-Độđồngđềukhốilượng:theochuyênluậnPhụlục
11.3,DượcđiểnViệtNamV.
-Địnhtính:dựatrênkếtquảnhuộmGramvàquan
sáthìnhtháikhuẩnlạctrênmôitrườngthạchdinh
dưỡng.
- Định lượng vi khuẩn sống: xác định mật độ vi
khuẩnsống(CFU/g)củatừng chủngbằngphương
phápđếmkhuẩnlạctrênđĩathạch.
-Giớihạnnhiễmkhuẩn:thửnghiệmgiớihạntổng
sốnấmmen,nấmmốcvàsựhiệndiệncủaE.coli,
ColiformstheochuyênluậnPhụlục13.6,Dượcđiển
ViệtNamV.
Sảnphẩmcốmđượcđóngtronggóikínvàbảoquản
ởhaiđiềukiệntheohướngdẫncủaASEAN:
-Điềukiệndàihạn(điềukiệnthực):nhiệtđộ30°C/
độẩmtươngđối75%.
-Điều kiệnlão hóacấptốc: nhiệtđộ 40°C/độ ẩm
tươngđối75%.
Cácmẫuđượclấyratạicácthờiđiểm0,1,2,3,4,5
thángvàtiếnhànhđánhgiálạitoànbộcácchỉtiêu
chấtlượngđãxâydựngtrongtiêuchuẩncơsở.
Cáckếtquảđượcxửlývàtrìnhbàydướidạnggiátrị
trungbình±độlệchchuẩn(SD).
3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
3.1. Quy trình bào chế
KếtquảchothấykhảnăngsốngsótcủabàotửBa-
cillusrấtnhạycảmvớicácyếutốmôitrường.Độ
sốngsótgiảmđángkểkhiđộẩmtăng,chỉcòn80,5%
ở75%RHvà60,6%ở90%RHsau7ngày.Nghiên
cứusấychỉrarằngnhiệtđộ40°Ctrong10phútlà
điềukiệntốiưu,chotỷlệsốngsótcao(97,0%)đồng
thờiloạibỏẩmhiệuquả(độẩmcòn3,5%).Từđó,
quytrìnhtốiưuđượcxáclậpvớiviệckiểmsoátđộ
ẩmmôitrường<55%vàđiềukiệnsấy40°Ctrong10
phút.
HìnhảnhcốmtrênđĩaPetri
Nguyen Thi Huong, Ngo Nguyen Quynh Anh / Vietnam Journal of Community Medicine, Vol. 66, Special Issue 18, 74-79
77
Hìnhảnh1hạtcốm
Hình 1. Hình ảnh cốm vi sinh
3.2. Đặc điểm tiêu chuẩn chất lượng của cốm
thành phẩm
Sảnphẩmcốmthuđượctừquytrìnhtốiưucódạng
hạtđồngnhất,màutrắngvàtrơnchảytốt.Sảnphẩm
đápứngtấtcảcácchỉtiêutrongtiêuchuẩncơsởđã
xâydựng(bảng1).
Bảng 1. Tóm tắt tiêu chuẩn cơ sở
và kết quả kiểm nghiệm cốm thành phẩm
Chỉ tiêu Yêu cầu Kết qu Phương
pháp thử
Cảmquan Cốmtrắng,
đồngnhất,
khôtơi Đạt Cảmquan
Kíchthước
hạt 2,0mm±
10% 2,01±
0,04mm Kínhhiểnvi
Độđồng
đềukhối
lượng 3,0g±7,5% 2,9791±
0,04g Dượcđiển
ViệtNamV
Độẩm ≤5,0% 2,51±
0,01%
Dượcđiển
ViệtNamV
9.6
Độrã ≤5phút 2,19±
0,13phút Dượcđiển
ViệtNamV
Địnhtính
Trc
khuẩn
Gram
dương
Đạt Nhuộm
Gram
Hàmlượng
B.subtilis ≥1,0×10⁹
CFU/g 3,0×10⁹
CFU/g Đếm
khuẩnlạc
Hàmlượng
B.clausii ≥1,0×10⁹
CFU/g 3,1×10⁹
CFU/g Đếm
khuẩnlạc
Nấmmen,
nấmmốc ≤100
CFU/g <10
CFU/g Dượcđiển
ViệtNamV
E. colivà
Coliforms
KPHtrong
1g/≤10
CFU/g Đạt Dượcđiển
ViệtNamV
3.2.1. Kết quả định tính
-Quansáthìnhtháikhuẩnlạc:trênmôitrườngLB
agar,cảhaichủngvikhuẩnđềupháttriểnthànhcác
khuẩnlạccóđặcđiểmhìnhtháiđặctrưng.Khuẩn
lạccómàutrắngđục,dạngtròn,mépnguyên,kích
thướctươngđốiđồngđều.
-KếtquảnhuộmGram:khitiếnhànhnhuộmGramvà
quansátdướikínhhiểnviởđộphóngđại1000x,các
tếbàovikhuẩnbắtmàutímxanhđặctrưng,khẳng
địnhđâylàvikhuẩnGramdương.Vềhìnhthái,tế
bàocódạnghìnhque(trựckhuẩn),tồntạiriêngrẽ
hoặckếtthànhchuỗingắn.Kếtquảđịnhtínhtạitất
cảcácthờiđiểmkiểmtrađềuchokếtquảdương
tính(+),phùhợpvớiđặcđiểmcủachiBacillus.
3.2.2. Kết quả định lượng (xác định ợng vi khuẩn
sống)
Mật độ vi khuẩn sống của hai chủng B.subtilis và
B.clausii trongsảnphẩmcốmthànhphẩmđượcxác
địnhtrên3lôkhácnhauởthờiđiểmbanđầu.Kết
quảđượctrìnhbàytrongbảng2.
Bảng 2. Kết quả định lượng vi khuẩn sống
trong 3 lô sản phẩm (thời điểm T = 0)
Lô sản xuất Hàm lượng
B.subtilis Hàm lượng
B.clausii
Lô1 3,2×10⁹CFU/g 3,2×10⁹CFU/g
Lô2 3,0×10⁹CFU/g 3,0×10⁹CFU/g
Lô3 2,9×10⁹CFU/g 2,9×10⁹CFU/g
Hàm lượng vi khuẩn sống trung bình của B.subti-
lislà3,0 ×10⁹CFU/g vàcủaB.clausii là3,0×10⁹
CFU/g.Cảhaichủngđềucósốlượngcao,vượtxa
giớihạntốithiểuchophéptrongtiêuchuẩncơsở(≥
10⁹CFU/g),cũnglàngưỡngyêucầucủaFAO(2002).
Kếtquảchothấyquytrìnhbàochếđãbảotoàntốt
mậtđộvisinhvật,đảmbảosảnphẩmcóđủhàm
lượngđểpháthuyhiệuquảsinhhọc.Sựchênhlệch
hàmlượnggiữacáclôlàkhôngđángkể,chothấy
quytrìnhsảnxuấtcóđộlặplạitốt.
Kếtquảxácđịnhkíchthướchạtcốm
Nguyen Thi Huong, Ngo Nguyen Quynh Anh / Vietnam Journal of Community Medicine, Vol. 66, Special Issue 18, 74-79
www.tapchiyhcd.vn
78
Kếtquảxácđịnhhàmẩmcốm
Kếtquảxácđịnhkhốilượnggóicốm
Hình 2. Biểu đồ xác định kết quả sau bào chế cốm
3.3. Kết quả nghiên cứu độ ổn định
Ởđiềukiệnthực(30°C/75%RH),sảnphẩmchothấy
độổnđịnhtốt.Trongsuốt5tháng,cácchỉtiêucảm
quan,kíchthướchạt,độđồngđềukhốilượng,độ
ẩmvàđộrãkhôngthayđổiđángkể.HàmlượngCFU
củacảhaichủngB.subtilisvàB.clausiiđượcduytrì
ổnđịnhvàcaohơnnhiềusovớigiớihạnyêucầu≥
10⁹CFU/g.
Ở điều kiện lão hóa cấp tốc (40°C/75% RH), các
chỉtiêuvậtlýcủacốmvẫnduytrìtốt.Tuynhiên,số
lượngbàotửsốngcóxuhướnggiảmdầntừtháng
thứhai.Tạicuốithángthứ5,hàmlượngCFUcủacả
haichủnggiảmkhoảng0,5log,nhưngvẫncaohơn
ngưỡngcótácdụng.
Hình 3. Theo dõi mật độ Bacillus
trung bình trong cốm
4. BÀN LUẬN
Trongkhuônkhổcủanghiêncứunày,cácbướctiếp
cậntừpháttriểnquytrình,xâydựngtiêuchuẩnđến
đánhgiá độổn định đãđượcthực hiệnmột cách
hệthống,nhằmhướngtớiviệchìnhthànhmộttiêu
chuẩncơ sở chochế phẩm cốm visinh chứa hai
chủngBacillus.Kếtquảtừgiaiđoạnchuẩnhóaquy
trìnhđãmộtlầnnữakhẳngđịnhtầmquantrọngcủa
việckiểmsoátchặtchẽđộẩmvànhiệtđộtrongquá
trìnhbàochếcácsảnphẩmchứavisinhvật.Dữliệu
thựcnghiệmchothấysựsuygiảmđángkểđộsống
sótcủabàotửởđộẩmtươngđốicao,điềunàycó
thểđượcgiảithíchlàdođộẩmkíchhoạtquátrình
nảymầmsớmcủabàotử,dẫnđếnchếttếbàotrong
điềukiệnkhôngđủchấtdinhdưỡng[4].Tươngtự,
sựnhạycảmcủabàotửvớinhiệtđộsấytrên40°C
cũngphùhợpvớicácnghiêncứutrướcđây,chothấy
stressnhiệtcóthểgâyranhữngtổnthươngkhông
thuận nghịch lên các cấu trúc tế bào quan trọng
ngaycảvớinộibàotửvốncósứcchốngchịucao[6].
Dođó,việclựachọncácthôngsốcôngnghệtốiưu
trongnghiêncứunàyđượcxemlàmộtsựcânbằng
hợplýgiữayêucầuvềmặtvậtlý(đạtđộẩmthấp)và
mụctiêubảotoànhoạttínhsinhhọccủachếphẩm.
Sảnphẩmcốmthànhphẩmđãđượckiểmnghiệm
vàchothấycácchỉtiêuđềuđápứngyêucầutheo
DượcđiểnViệtNamV.Điềunàyớcđầuchothấy
tínhkhảthicủaquytrìnhbàochếđãxâydựng.Việc
đạtđượcđộẩmcuốicùngthấp(dưới3%)làmộttính
chấtđángchúý,vìđâylàyếutốthenchốtliênquan
trựctiếpđếnđộổnđịnhlâudàibằngcáchduytrìbào
tửởtrạngtháingủđông.Hơnnữa,việcsảnphẩm
đạthàm lượngvi khuẩn sốngcao (trên10⁹ CFU/g
chomỗichủng)làmộttiềnđềquantrọng,đápứng
khuyếncáocủacáctổchứcquốctếvềliềulượng
cầnthiếtđểcóthểpháthuyhiệuquảlâmsàng[7].
Dữliệuđộổnđịnhbanđầucungcấpnhữngbằng
chứngsơbộvềtiềmnăngcủasảnphẩm.Ởđiềukiện
bảoquảnthực(30°C/75%RH),sảnphẩmchothấy
tínhổnđịnhtốttrong5thángtheodõi,gợiývềkhả
nănglưuhànhởvùngkhíhậunhiệtđớimàkhông
cầnđếnđiềukiệnbảoquảnlạnh.Trongkhiđó,sự
suygiảmhàmlượngCFUquansátđượcởđiềukiện
lãohóacấptốclàmộthiệntượngđãđượcdựđoán
đốivớicácsảnphẩmsinhhọcvàđóngvaitrònhư
mộtcôngcụdựbáohữuích. Tuynhiên, cầnnhìn
nhậnrằngđâymớichỉlànhữngkếtquảbanđầu.Để
cóthểđưarakếtluậnvữngchắchơn,cácnghiên
cứutiếptheocầnđượctiếnhànhvớithờigiantheo
dõidàihạnhơn.Đồngthời,đểcảithiệnhơnnữađộ
ổnđịnhcủachếphẩm,đặcbiệtlàtrongđiềukiện
khắcnghiệt,việckhảotbổsungcáctádượcbảo
vệchuyênbiệtnhưtrehalosecóthểlàmộthướngđi
tiềmnăngtrongtươnglai[9].
Nguyen Thi Huong, Ngo Nguyen Quynh Anh / Vietnam Journal of Community Medicine, Vol. 66, Special Issue 18, 74-79