BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN
---------------------------------
NGUYỄN ĐĂNG KHOA
NGHIÊN CỨU THỐNG KÊ ẢNH HƯỞNG
CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU ĐẾN NĂNG SUẤT LÚA
Ở MIỀN BẮC VIỆT NAM
LUẬN ÁN TIẾN SĨ
NGÀNH KINH TẾ HỌC
HÀ NỘI – 2023
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN
---------------------------------
NGUYỄN ĐĂNG KHOA
NGHIÊN CỨU THỐNG KÊ ẢNH HƯỞNG
CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU ĐẾN NĂNG SUẤT LÚA
Ở MIỀN BẮC VIỆT NAM
Chuyên ngành: Kinh tế học (Thống kê kinh tế)
Mã số: 9310101
LUẬN ÁN TIẾN SĨ
Người hướng dn khoa hc: PGS.TS. TRN TH KIM THU
HÀ NỘI – 2023
i
LỜI CAM ĐOAN
Tôi cam kết bằng danh dự nhân rằng nghiên cứu này do tôi tự thực hiện
không vi phạm quy định liêm chính học thuật trong nghiên cứu khoa học của Trường
Đại học Kinh tế Quốc dân.
Hà Nội, ngày tháng năm 2023
Nghiên cứu sinh
Nguyễn Đăng Khoa
ii
MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ........................................................................................................... i
MỤC LỤC ...................................................................................................................... ii
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT .................................................................................... iv
DANH MỤC BẢNG ...................................................................................................... v
DANH MỤC BIỂU Đ ................................................................................................ vi
DANH MỤC HÌNH ................................................................................................... viii
PHẦN MỞ ĐẦU ............................................................................................................ 1
CHƯƠNG 1: SỞ LUẬN VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ C
ĐỘNG CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU ĐẾN SẢN XUẤT LÚA ..................................... 9
1.1. Cơ sở lý luận về biến đổi khí hậu ...................................................................... 9
1.1.1. Khí hu biến đổi khí hu ...................................................................................... 9
1.1.2. Nguyên nn ca biến đổi khí hu ......................................................................... 14
1.1.3. Đo lường khí hu và đánh g biến đổi khí hậu .................................................... 18
1.2. Hoạt động sản xuất lúa và năng suất lúa ....................................................... 25
1.2.1. Khái nim chung v hoạt động trồng trt .............................................................. 25
1.2.2. Hoạt đng sản xuất lúa (trng lúa) ......................................................................... 28
1.2.3. Năng sut lúa ............................................................................................................ 31
1.3. Các kênh tác động của biến đổi khí hậu đến năng suất lúa ......................... 35
1.4. Tổng quan nghiên cứu về tác động của biến đi khí hậu đến năng sut a... 39
1.4.1. Tổng quan nghiên cứu vềc động của BĐKH đến kết qu hot động sản xut
nông nghiệp trên thế giới ................................................................................................... 40
1.4.2. Tổng quan nghiên cứu về tác động của BĐKH đến sản xuất lúaViệt Nam 47
1.5. Khung nghiên cứu tác động của BĐKH đến năng suất lúa miền Bắc Việt
Nam ........................................................................................................................... 54
CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ...................................................... 56
2.1. Xây dựng mô hình kinh tế lượng phân tích ảnh hưởng của BĐKH đến năng
suất lúa ..................................................................................................................... 56
2.1.1. Tiếp cn xây dng mô nh pn tích .................................................................... 56
2.1.2. nh kinh tế ợng pn chnh ởng của BĐKH đến ng suất a ... 57
2.1.3. Giải thích các biến đưa vào hình ...................................................................... 58
2.1.4. Phương pp ước lượng mô hình d đn thng kê ....................................... 64
2.2. Nguồn dữ liệu và cách thức thu thập dữ liệu................................................. 72
2.2.1. Ngun d liu .......................................................................................................... 72
2.2.2. Cách thc thu thp, tổng hp d liệu ..................................................................... 73
iii
CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU SẢN XUẤT LÚA Ở KHU
VỰC MIỀN BẮC VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2001 2020 ....................................... 76
3.1. Tổng quan về khu vực Miền Bắc Việt Nam ................................................... 76
3.1.1. Đc đim v điu kin tnhiên và khí hậu ........................................................... 76
3.1.2. Đc đim v tình hình phát triển kinh tế xã hội ca miền Bc ............................ 79
3.2. Thực trạng sản xuất lúa ở miền Bắc giai đoạn 2001 - 2020 ......................... 82
3.2.1. Diện tích trng a .................................................................................................... 82
3.2.2. Sn lưng và năng sut lúa hàng năm .................................................................... 84
3.2.3. Đc đim canh tác lúac địa phương min Bắc .............................................. 87
3.2.4. Tình hình sản xut a trong hai mùa vchính min Bc ................................ 89
3.3. Biến đi khí hậu khu vc miền Bắc giai đon 2001 - 2020 ............................... 92
3.3.1. Biến đng của nhit độ ............................................................................................ 92
3.3.2. Lượng mưa ............................................................................................................... 96
3.3.3. Biến đng các thn tai miền Bc c ta giai đon 2001 – 2020 ................... 99
3.3.4. Biến đng các hiện tượng thời tiết cc đoan ....................................................... 101
3.4. Thực trạng vchính ch tch ứng BĐKH trong sản xuất lúa ........................... 105
CHƯƠNG 4: PHÂN TÍCH THỐNG KÊ TÁC ĐỘNG CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
ĐẾN NĂNG SUẤT LÚA Ở MIỀN BẮC GIAI ĐOẠN 2001 2020 ..................... 109
4.1. Đặc điểm nguồn số liệu và định hướng phân tích ....................................... 109
4.1.1. Đc đim ngun s liệu s dụng cho phân tích .................................................. 109
4.1.2. Đnh hưng phân tích ............................................................................................ 110
4.2. Thống kê mô tả các biến trong mô hình phân tích ..................................... 111
4.2.1. Mô t đc trưng phân phi của các biến s dụng trong mô nh ...................... 111
4.2.2. Mô t mi quan hệ tương quan gia c biến khí hậu và năng sut a ........... 117
4.3. Phân tích thống ảnh hưởng của BĐKH đến ng suất lúa Miền Bắc
Việt Nam giai đoạn 2001 2020 .......................................................................... 119
4.3.1. Tác đng ca BĐKH đến năng sut lúa vụ Đông Xuân .................................... 120
4.3.2. Tác đng ca BĐKH đến năng sut lúa vMùa ................................................ 124
4.4. Dự đoán năng suất lúa miền Bắc với dữ liệu năm 2021 ............................. 127
4.4.1. D đoán năng suất lúa Đông Xn ca min Bc với d liu năm 2021 ........ 128
4.4.2. D đoán năng sut lúa Mùa của các tnh min Bc năm 2021 ......................... 129
KẾT LUẬN ................................................................................................................ 133
DANH MỤC C CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN
ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN ........................................................................................... 139
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ................................................................. 140
PHỤ LỤC ................................................................................................................... 155